ECB açıklaması sonrası euro bazisinde 20 baz puana varan düşüş

Avrupa Merkez Bankası (ECB) Yönetim Konseyi üyesi Philip Lane(Philip R. Lane), ekimin 21'inde (yerel saatte) Şanghay'da düzenlenen CF40-Euro50 öğle yemeği etkinliğinde 'euro likidite hatları ve uluslararası para sistemi' başlıklı bir konuşma yaptı. Etkinliğin adı 'Monetary system beyond the dollar' (Dolar ötesinde para sistemi) olarak duyuruldu. Konuşmanın tam metnini Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) yayımladı.

Likidite hattı, bir merkez bankasının başka bir merkez bankasına teminat karşılığında kendi para birimini sağladığı bir düzenek. ECB, 2021 Haziran'da yayımladığı 'Euro'nun uluslararası rolü' başlıklı raporunda bu mekanizmayı tanıtmış ve para takası (swap) ile repo olmak üzere iki yöntemle işletildiğini belirtmişti. Swap yönteminde borç alan merkez bankası kendi para birimini verip döviz alıyor, belirlenen tarihte işlemi faiziyle birlikte geri çeviriyor. Repo yönteminde ise borç veren merkez bankası kendi para birimini sağlıyor ve karşılığında aynı para biriminden ihraç edilmiş varlıkları teminat olarak alıyor.

ECB, aynı raporda, Covid-19 salgınının başladığı 2020'de euro likidite arzını para politikası tepkisinin bir parçası olarak genişlettiğini açıkladı. Küresel finans piyasalarında gerilimin arttığı ve başlıca rezerv para birimlerinde likiditenin kuruduğu dönemlerde bu tesisin devreye sokulması gerektiği belirtildi.

ECB'nin mevcut ağı üç koldan oluşuyor: ABD Merkez Bankası (Fed), Kanada Merkez Bankası, İngiltere Merkez Bankası (BoE), Japonya Merkez Bankası (BoJ) ve İsviçre Ulusal Bankası (SNB) ile sürdürülen kalıcı karşılıklı swap hatları; Çin Merkez Bankası (PBoC) ile ikili karşılıklı swap hattı; yıllardır sürdürülen Danimarka Merkez Bankası ve İsveç Merkez Bankası (Riksbank) ile kalıcı swap hatları.

2020'de bu ağa Avrupa'daki merkez bankaları da eklendi. Bulgaristan Merkez Bankası ve Hırvatistan Merkez Bankası ile swap anlaşması imzalandı. Romanya, Macaristan, Arnavutluk, Sırbistan, Kuzey Makedonya ve San Marino merkez bankalarıyla ise repo anlaşması yapıldı. Aynı yılın haziran ayında, ikili swap veya repo hattı için uygun şartları taşımayan daha geniş bir euro bölgesi dışı ülke grubu için önleyici bir güvenlik mekanizması olarak Euro Sistemi Merkez Bankaları Repo Tesisi (EUREP) kuruldu.

ECB'nin analizine göre euro likiditesi ağırlıklı olarak euroya bağımlılığı yüksek ülkelere, Fed'in swap hatları ise ağırlıklı olarak dolara bağımlılığı yüksek ülkelere sağlandı. Raporun karşılaştırmalı grafiği, 2020'nin dördüncü çeyreği itibarıyla her bir hattın yararlanıcı ülkelerinin yabancı para cinsinden tahvil ihraçlarında euro ve dolarının payını kıyasladı.

Yerli okuyucular için dikkat çeken nokta sınıflandırma. Bu grafikte Güney Kore, dolar likidite hattından yararlanan ülkeler arasında sınıflandırıldı. ECB'nin euro likidite hattından yararlandığını belirttiği ülkeler arasında Arnavutluk, Bulgaristan, Hırvatistan, Çin, Danimarka, Macaristan, Kuzey Makedonya, Polonya, Romanya ve Sırbistan yer alıyor. Raporun atıfta bulunduğu araştırmaya göre, pandemi döneminde Fed hattına erişim, yararlanıcı ülkenin ABD ile olan ticaret ilişkisine bağlıydı. Bu sonuca Aizenman ve diğerleri, 2021 Mart'ta yayımlanan bir NBER çalışma kağıdında ulaştı.

ECB, euro likidite hatlarından çekilen tutarın ve çekim yapan euro bölgesi dışı merkez bankası sayısının sınırlı kaldığını belirtti. Buna karşın hat açıklamalarının yerel euro fonlama piyasalarındaki gerilimi azaltmada etkili olduğuna dair ön bulgular bulunduğunu ekledi.

Olay çalışması (event study) Bulgaristan, Hırvatistan, Danimarka, Macaristan ve Romanya'yı kapsadı. Arnavutluk, Kuzey Makedonya, Sırbistan ve San Marino, döviz bazisi verisine ulaşmanın güç olması nedeniyle kapsam dışında bırakıldı. Analizde 2010-2020 dönemine ait günlük veriler kullanıldı; sabit etkiler, ay etkileri ve VIX volatilite endeksiyle ölçülen küresel finansal stres kontrol altına alındı.

Analize göre hat açıklamasının ardından iki hafta içinde ilgili ülkenin döviz bazisinin mutlak değeri en fazla 20 baz puan geriledi. Döviz bazisi, döviz piyasasında yabancı para temin etmenin maliyetini gösteren bir gösterge. ECB, 2020 Mart'ta bu ülkelerin bazi medyan değerinin yaklaşık 60 baz puan olduğunu belirterek bu düşüşün ekonomik açıdan anlamlı bir büyüklük olduğunu değerlendirdi.

Bu yöntem bir kontrol grubuyla karşılaştırma yapmıyor; ECB bu sınırlamayı raporunda belirtti. Bunun yerine Albrizio ve diğerlerinin ikili farklar yöntemi (difference-in-differences) gibi başka yöntemler kullanarak hat açıklamalarının fonlama maliyetlerinde düşüşe yol açtığı sonucuna ulaştığını aktardı. Bu çalışmanın İspanya Merkez Bankası (Banco de España) çalışma kağıdı olarak yayımlanması planlanıyordu. Yukarıdaki rakamlar ve analizler 2021 Haziran tarihli verilere dayanıyor; dolayısıyla 2026 itibarıyla euro likidite hatlarının işletim büyüklüğü ve etkisiyle karıştırılmamalı.