ERIA’dan ASEAN’ın 2026-2030 yarı iletken yol haritasına destek

ASEAN, üye ülkelerin yarı iletken tasarımı, üretimi ve montajındaki kapasitelerini birbirine bağlayarak bölgesel tedarik zincirini bütünleştirmeyi hedefliyor. Plan, tüm üretim aşamalarını tek bir ülkede toplamak yerine ülkelerin güçlü yönlerini bir araya getirmeyi öngörüyor.

ASEAN, Ekim 2025’teki zirvesinde Yarı İletken Tedarik Zinciri Entegrasyon Çerçevesi’nin (AFISS) tamamlanmasını memnuniyetle karşıladı. Zirve başkanlık bildirisi ve AFISS belgesi, üye ülkelerin rollerini birbirine bağlayan bir yaklaşım ortaya koyuyor.

AFISS, ham madde temininden tasarım ve üretime, montaj ve test aşamalarına kadar tedarik zincirinin farklı basamaklarını kapsıyor. Çerçeve bağlayıcı olmayan ilkeler içeriyor. Doğu Asya ve ASEAN Ekonomik Araştırma Enstitüsü (ERIA), Mayıs 2026’da AFISS’in uygulanmasına yönelik 2026-2030 ASEAN Yarı İletken Yol Haritası’nın geliştirilmesine destek vereceğini duyurdu.

Lowy Enstitüsü (Lowy Institute), Temmuz 2026 tarihli raporunda Güneydoğu Asya’nın 2023 yarı iletken ihracatını 258 milyar dolar (yaklaşık 345 trilyon won) olarak hesapladı. Bu tutar, küresel ihracatın yüzde 28’ine karşılık geliyordu. Won karşılığı hesaplanırken Woori Bank’ın 29’unda saat 12.59’da (KST) açıkladığı dolar başına 1.335,40 won referans kuru kullanıldı. Raporda, ülkelerin sanayi politikalarının yatırım çekme yarışını ve mükerrer harcamaları artırabildiği; bağlayıcı olmayan bölgesel iş birliğinin tek başına politika eşgüdümünü sınırlı ölçüde sağlayabileceği de belirtildi.

Singapur Ulusal Üniversitesi’nin (National University of Singapore) Lee Kuan Yew Kamu Politikası Okulu tarafından yapılan araştırmada ise Uluslararası Ticaret Merkezi (ITC) verilerine dayanılarak 2023 ihracatı 268,8 milyar dolar (aynı kurla yaklaşık 359 trilyon won), küresel payı yüzde 23,6 olarak hesaplandı. İki araştırmanın hesaplama yöntemlerinin aynı olduğu doğrulanmadığından rakamlar tek bir toplamda birleştirilemiyor.

Her iki tutar da sanayi geliri değil, ihracat değeridir. İhracat hacmi tek başına bölgede yaratılan katma değeri veya ülkelerin şirketlerinin tasarım ve üretim teknolojisi seviyesini göstermiyor.

Singapur Ulusal Üniversitesi araştırması, Güney Kore ve Tayvan’ın yarı iletken sektörlerini inceleyerek insan kaynağı yetiştirme, üniversite-sanayi iş birliği ve araştırma-geliştirme yatırımlarını Güneydoğu Asya için örnekler arasında gösterdi. Araştırmada sektörün gelişimi için üretim altyapısının yanı sıra nitelikli çalışanlar ve araştırma kapasitesi de ele alındı.

Ülkeler tedarik zincirinde farklı aşamalarda uzmanlaşmayı hedefliyor. Singapur wafer üretim altyapısına sahipken Malezya ve Filipinler montaj, test ve paketleme kapasitelerini geliştiriyor. Bölge dışında da tedarik zinciri yatırımları gündemde; Hindistan’ın yarı iletken tedarik zinciri için 12 milyar dolara kadar yatırım taahhüdü açıklandı.

Malezya hükümeti, ulusal yarı iletken stratejisinde en az 25 milyar ringgit mali destek sağlamayı ve 2030’a kadar 60 bin yüksek nitelikli mühendis yetiştirmeyi hedef olarak belirledi. Bunlar politika hedefleri; gerçekleşmiş sonuçlar olarak değerlendirilmemeli.

Micron (MU), bu yıl ocak ayında Singapur’daki yeni wafer fabrikasının temelini attı. Şirket, fabrika açılışını duyururken üretimin 2028’in ikinci yarısında başlamasını hedeflediğini açıkladı. Bu tarih mevcut üretimi değil, planlanan takvimi ifade ediyor.

Lowy Enstitüsü Hint-Pasifik Kalkınma Merkezi araştırmacısı Robert Walker, Fortune’un 29’unda yayımladığı röportajda, “Güneydoğu Asya, yarı iletken tedarik zincirini geliştirmek için doğru zamanda doğru yerde konumlandı” dedi. Walker aynı röportajda yapay zekâ talebinin yeni üretim kapasitesine duyulan ihtiyacı artıracağını öngördü. Bu değerlendirme, bölgedeki büyümenin yeni kapasite yatırımlarına bağlı olabileceğine işaret ediyor.

Japonya’daki Asia University’de uluslararası ekonomi profesörü Arata Kuno ise aynı röportajda, “Yarı iletken üretiminin tüm aşamalarını ASEAN içinde üstlenmekte ısrar etmek rekabet gücüne zarar verebilir” dedi. Kuno, gümrük işlemlerini hızlandırmanın, teknik standartlar ile mesleki yeterliliklerin karşılıklı tanınmasını genişletmenin ülkeler arasındaki üretim maliyetlerini düşürebileceğini vurguladı.