BIS: Teknoloji tabanlı yeni bankacılık modelleri, 10 yılda banka varlıklarının %3-27’sini oluşturabilir

Teknoloji tabanlı yeni bankacılık modellerinin, 10 yıl içinde bankacılık sektörü varlıklarının %3-27’sini oluşturabileceği senaryosu sunuldu. Uluslararası Ödemeler Bankası (Bank for International Settlements, BIS) araştırmacıları bu aralığı 1391 numaralı kasım çalışma belgesinde ortaya koydu. Analize göre geleneksel bankalar her senaryoda varlıkların yaklaşık dörtte üçünü koruyabilir; ancak ödemeler ve krediler gibi müşteriyle doğrudan temas edilen alanlarda daha büyük bir dönüşüm yaşanabilir.

Çalışmada 150’den fazla yetki alanındaki yaklaşık 9 bin banka incelendi. Yazarlar bankaların iş modellerini üç geleneksel ve üç gelişmekte olan teknoloji tabanlı model olarak sınıflandırdı. Sunulan oranlar kesin tahminler değil; teknoloji, düzenlemeler ve tüketici tercihleri farklılaştığında ortaya çıkabilecek senaryoları yansıtıyor.

Teknoloji tabanlı yeni modellerin mevcut varlık payı, bankacılık sektörünün toplam varlıklarının %2’sinden az. Raporun 10 yıllık eğilim uzatımına dayanan temel senaryosunda bu pay yaklaşık %3,5 olarak hesaplanıyor. Dört senaryoda ise oranlar %3 ile %27 arasında değişiyor. Teknolojinin yavaş yayıldığı ‘kademeli dönüşüm’ senaryosunda gelişmekte olan modellerin varlık payı %5’in altında kalıyor. Dijital kullanımın arttığı ve düzenleyici kapsamın korunduğu ‘teknoloji ivmesi’ senaryosunda oran %15-20’ye çıkıyor. Teknolojinin yaygınlaşması, yeni girişlere elverişli düzenlemeler ve güçlü tüketici tercihlerinin bir araya geldiği ‘platform genişlemesi’ senaryosunda pay %20-30 aralığında. Siyasi belirsizlik ve daha sıkı düzenlemelerin birleştiği senaryoda ise oran yaklaşık %3. Bu değerler, her senaryonun yaklaşık merkez rotasını gösteriyor.

Yazarlara göre rekabetin boyutunu yalnızca varlık payına bakarak değerlendirmek zor. Teknoloji tabanlı modeller, bankacılık sektörü gelirlerinin yaklaşık %40’ı için rekabet edebilir. Bu, yeni şirketlerin söz konusu gelirlerin bu kadarını elde ettiği anlamına gelmiyor. Ödeme, kredi aracılığı, ürün satışı ve danışmanlık hizmetlerini banka bilançosunda doğrudan varlık tutmayan işletmeler sunabilir. Müşterilerin kullandığı arayüz değişse bile mevduata ilişkin yasal alacak hakkı bankada kalabilir. Raporda, platform genişlemesi senaryosunda yeni oyuncuların kredi aracılığındaki payının varlık paylarından çok daha yüksek olabileceği belirtiliyor.

Bankaların karşı karşıya olduğu riskler de değişebilir. Rapor, dijital kanalların mevduatın başka yerlere aktarılması için gereken zamanı ve çabayı azalttığına dikkat çekiyor. Mevduatın daha hızlı çıkması, bankaların ve denetim otoritelerinin finansman sorunu sermaye sorununa dönüşmeden önce harekete geçebileceği süreyi kısaltabilir. Net faiz gelirlerinin yerine ücret ve platform gelirlerinin payı arttığında kazançlardaki dalgalanmanın da yükselebileceği değerlendiriliyor.

Geleneksel bankaların kendi içindeki dönüşüm ise şimdiden yaşanıyor. Rapordaki sınıflandırmaya göre perakende ve ticari bankacılık modellerinin küresel banka varlıklarındaki payı 2005’te %48’den 2024’te %22’ye geriledi. Aynı dönemde evrensel bankacılık modellerinin payı %35’ten %67’ye yükseldi. Yazarlar, siber güvenlik ve teknoloji risk yönetimi için gereken sabit maliyetlerin büyük ölçekli bankalara avantaj sağlayabileceğini belirtiyor.

Rapor; siyasi, jeopolitik ve iklim kaynaklı etkenleri, makrofinansal ve düzenleyici kanallar üzerinden etkili olan arka plan koşulları olarak ele alıyor. Analiz 150’den fazla yetki alanını kapsadığı için oranların yurt içindeki bankalara doğrudan uygulanması güç. Yazarlar tüm senaryolar için denetim öncelikleri arasında dijital mevduat çıkışına ilişkin varsayımların yeniden değerlendirilmesini, operasyonel risklerle üçüncü taraf bağımlılığının yönetilmesini, zayıf kârlılığın ihtiyati risk olarak ele alınmasını ve gelişmekte olan modellere ilişkin verilerin iyileştirilmesini sıralıyor.