Fed çalışması: Göreli petrol enflasyonunun 10 yüzde puan daha yüksek olması, çekirdek enflasyonda tahmini 0,14 yüzde puanlık artışla ilişkili

2021'den sonra göreli petrol enflasyonunun 10 yüzde puan daha yüksek olması, çekirdek enflasyonun yaklaşık 0,14 yüzde puan daha yüksek olmasıyla ilişkili bulundu. Pandemi öncesi için hesaplanan 0,01 yüzde puanlık tahmin ise istatistiksel açıdan anlamlı değildi.

ABD Merkez Bankası (Federal Reserve) Yönetim Kurulu araştırmacıları, bu analizi 9'unda yayımlanan FEDS Notes'ta paylaştı. Araştırmacılar, notun yazarların görüşlerini yansıttığını; Fed'in resmî tutumunu ya da ABD ve diğer ekonomilere yönelik resmî bir enflasyon tahminini temsil etmediğini belirtti.

Çalışmada Kanada, avro bölgesi, Japonya, Birleşik Krallık ve ABD'nin 2000'in ilk çeyreğinden 2026'nın ikinci çeyreğine kadar olan verileri incelendi. ABD için çekirdek kişisel tüketim harcamaları (PCE) enflasyonu, diğer dört ekonomi içinse çekirdek tüketici fiyat endeksi (CPI) kullanıldı.

Araştırmadaki göreli petrol enflasyonu, ham petrol fiyatındaki artış oranıyla aynı ölçüt değil. Araştırmacılar, Brent petrolün her bölgenin para birimine çevrilmiş çeyreklik artışını o bölgenin çekirdek enflasyonuyla karşılaştırarak hesaplama yaptı.

Petrol fiyatlarının çekirdek enflasyona geçişine ilişkin tahmin, pandemi sonrasında istatistiksel açıdan anlamlı hale geldi. Ülkelere göre sonuçlar farklılaştı: Kanada, Japonya ve ABD'de petrol fiyatı geçişindeki artış anlamlı bulunurken avro bölgesi ve Birleşik Krallık'ta anlamlı bir artış saptanmadı.

Beş ekonomide enflasyon kalıcılığını ölçen katsayı da 2021'den sonra yükseldi. Geçmiş enflasyonun sonraki dönemlere ne ölçüde taşındığını gösteren katsayı, pandemi öncesinde yaklaşık 0,35 iken sonrasında yaklaşık 0,65'e çıktı.

Doğrudan enerji kalemleri dışarıda bırakılsa da dolaylı maliyetler çekirdek enflasyonu etkileyebilir. Birleşik Krallık Ulusal İstatistik Ofisi (ONS), çekirdek CPI hesaplamasında elektrik, gaz ve yakıt gibi doğrudan enerji kalemlerinin çıkarıldığını; ancak konaklama, iletişim, ulaşım ve inşaat malzemesi fiyatlarına yansıyan dolaylı enerji maliyetlerinin endekste kaldığını açıkladı. Bu açıklama, Birleşik Krallık CPI hesaplama yöntemine ilişkindir.

Araştırmacılar, petrol fiyatlarının kalıcı olarak %10 artması halinde oluşabilecek birikimli etkiyi de hesapladı. Enflasyon kalıcılığı ve petrol fiyatlarının enflasyona geçişi pandemi öncesi seviyelerde kaldığında, çekirdek fiyat düzeyinin üç yıl sonra %0,05 yükselmesi beklenirken iki etkenin de pandemi sonrası seviyelerde olduğu durumda 12 çeyrek sonra %0,35 yükselmesi tahmin edildi. Bu sonuç, çekirdek enflasyon oranına değil fiyat düzeyine ilişkin bir model hesabıdır.

Ayrı bir senaryo analizinde 2026'nın ikinci çeyreğine kadarki çekirdek enflasyon verileri, ağustos başındaki Brent vadeli işlem eğrisi ve haziran ayına kadarki tedarik zinciri baskı göstergeleri kullanıldı. Araştırmacılar bu girdilerle petrol fiyatlarının enflasyona geçişinin ve enflasyon kalıcılığının güçlendiği koşullarda fiyatların izleyeceği yolu hesapladı.

Bu koşullu senaryoda beş ekonominin ortalama çekirdek enflasyonu 2027 ortasında %2,8'e yaklaştıktan sonra 2028 sonunda yaklaşık %2,2'ye geriledi. Fed Yönetim Kurulu araştırmacıları, 9'unda yayımladıkları FEDS Notes'ta bu yolu, petrol fiyatı geçişinin ve enflasyon kalıcılığının 2028'e kadar sürdüğü varsayımıyla hesapladı.

Araştırmacılar, bu senaryoyu merkez tahmin olarak değil, etkinin 'üst sınırı' olarak nitelendirdi. Pandemi sonrası analiz döneminin kısa ve sıra dışı olduğunu; yeniden açılma talebi, mali teşvikler, iş gücü piyasası ve tedarik zinciri aksaklıkları gibi şokların üst üste gelmesi nedeniyle yalnızca petrolün etkisini ayırmanın zor olduğunu belirtti.

Fed araştırmacıları, mevcut petrol şokunun ikinci tur etkilerinin henüz görülmediğini değerlendirdi. Bununla birlikte petrol fiyatlarının vadeli işlem fiyatlarının işaret ettiği yoldan daha uzun süre yüksek kalması halinde, pandemi sonrası dönemde görülen güçlü geçişin yeniden ortaya çıkabileceği koşullu riskini de dile getirdi.

Yapısal modelde, enflasyon kalıcılığı ile petrol fiyatlarının enflasyona geçişinin birlikte güçlenmesi durumunda ekonomik faaliyet zayıflarken enflasyonu sınırlamak için para politikasının önemli ölçüde sıkılaştırılması gerektiği sonucu çıktı. Bu, belirli bir faiz patikasına ilişkin öngörü değil; araştırmacıların belirlediği koşullara dayanan bir simülasyondu.

Bitcoin (BTC) ile bağlantı, petrol fiyatının kendisinden çok enflasyon ve para politikası patikası üzerinden kuruluyor. Uluslararası Para Fonu (IMF) araştırmacıları, 2023 tarihli bir çalışmada ABD'deki para politikası sıkılaşmasının risk alma kanalı üzerinden ortak kripto varlık fiyatı bileşenini düşürme eğiliminde olduğunu inceledi. Çalışma, petrol şoklarının Bitcoin fiyatı üzerindeki doğrudan etkisini ölçmedi.

ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu (BLS), takviminde ekim ayı CPI verisinin ayın 10'unda ABD Doğu Saatiyle 08.30'da, Türkiye saatiyle 16.30'da açıklanacağını bildirdi. Aylık enflasyon verisi, dolaylı enerji maliyetlerinin çekirdek enflasyona yansımasını izlemek için kullanılan göstergelerden biri olacak.