2040 için %46 elektrik hedefi: AB şebeke ve depolamayı büyütmeyi planlıyor

Avrupa Birliği (AB), nihai enerji tüketiminde elektriğin payını 2040’a kadar %46’ya çıkarmayı geçici hedef olarak belirlerken, Almanya-Lüksemburg fiyat bölgesinde toptan elektrik fiyatı 15 dakikalık bir aralıkta MWh başına 653,38 avroya yükseldi. Plan, elektrik kullanımını artırmanın yanı sıra şebeke ve depolama kapasitesinin genişletilmesini de öngörüyor.

Avrupa Komisyonu, sanayi, ulaşım ve binalarda fosil yakıtların elektrikle ikame edilmesini amaçlayan Elektrifikasyon Eylem Planı’nı 17 Temmuz’da açıkladı. Plan, nihai enerji tüketiminde elektriğin yaklaşık %23 olan payının 2040’ta %46’ya çıkarılmasını öneriyor.

Komisyon, %46 oranını geçici hedef olarak belirledi. Hedefe ulaşılması halinde fosil yakıt ithalatı maliyetlerinin yılda 260 milyar avroya kadar azalabileceğini hesapladı. Bu tutar gerçekleşmiş bir tasarruf değil, beklenen etkiyi ifade ediyor.

Eurostat’ın 2024 enerji tüketimi istatistiklerinde elektriğin nihai enerji tüketimindeki payı %23,4 olarak kaydedildi. Petrol ürünlerinin payı %37,4, doğal gazın payı %19,6 oldu; bu iki yakıtın toplam payı %57’ye ulaştı.

Avrupa Komisyonu, AB’de üretilen elektriğin yaklaşık %70’inin bölgedeki temiz enerji kaynaklarından geldiğini belirtti. Nihai enerji tüketiminde elektriğin payı ile elektrik üretiminde kullanılan kaynakların oranı farklı göstergeler.

Fraunhofer Güneş Enerjisi Sistemleri Enstitüsü’nün (Fraunhofer ISE) Energy-Charts verilerine göre Almanya-Lüksemburg fiyat bölgesinde 9 Kasım’daki toptan elektrik fiyatı günlük ortalama MWh başına 345,64 avro oldu. 15 dakikalık aralıkta kaydedilen en yüksek fiyat ise Kore saatiyle 10 Kasım 01.15’te MWh başına 653,38 avroya çıktı.

Bu değerler belirli bir fiyat bölgesindeki kısa vadeli toptan fiyatları gösteriyor; AB genelindeki ortalama fiyatı veya hane halkının elektrik faturasını yansıtmıyor. Aynı dönemde rüzgâr üretiminin düşük olduğu saatler de yaşandı. Ancak tek bir günün fiyatları, elektrik sisteminin genel istikrarı hakkında kesin bir sonuca varmak için yeterli değil.

Avrupa Komisyonu, 2023’teki Şebeke Eylem Planı’nda elektrik şebekesi yatırımı ihtiyacını 2030’a kadar 584 milyar avro olarak tahmin etmişti. İlgili yatırım takvimi AB’nin Avrupa şebekeleri politikasında yer alıyor.

Elektrifikasyon Eylem Planı, depolama kapasitesinin 2026’da yaklaşık 55 GW’a ulaşmasını öngörüyor. Plana göre kapasitenin 2030’da 200 GW’a, 2040’ta 500 GW’a çıkarılması gerekiyor. Bu değerler ihtiyaç duyulan kapasiteyi gösteriyor; yatırımların tamamlandığı anlamına gelmiyor.

Komisyon, işletmeler için elektrik fiyatlarının ortalama gaz fiyatlarının yaklaşık 3 katı, haneler içinse yaklaşık 2,5 katı olduğuna dikkat çekti. Başlangıçtaki dönüşüm maliyetleri ve şebekeye bağlantı için bekleme süreleri de elektrifikasyonun önündeki engeller arasında gösterildi.

Avrupa Birliği Konseyi, enerji güvenliği belgesinde ekim başında AB’deki gaz depolarının doluluk oranının %72’nin biraz üzerinde olduğunu bildirdi. Aynı mevsim dönemiyle karşılaştırıldığında bu, verilerin tutulmaya başlandığı 2011’den bu yana görülen en düşük seviye.

Konsey, tedarik kaynaklarının çeşitlendirilmesi, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ithalat kapasitesinin artırılması ve gaz talebinin azaltılması sayesinde AB’nin müdahale koşullarının 2021’e kıyasla iyileştiğini değerlendirdi. Bu nedenle depoların doluluk oranının yanı sıra tedarik aksaklıklarına karşı müdahale kapasitesinin de dikkate alınması gerekiyor.

Gaz altyapısı işletmecileri birliği Gas Infrastructure Europe (GIE), Avrupa’nın farklı arz ve talep koşullarına karşılık verebileceğini belirtti. GIE, soğuk bir kışın LNG tedarikindeki kısıtlamalarla aynı döneme denk gelmesi halinde hareket alanının daralabileceğini de bildirdi.

Elektrik payı hedefinin gerçekçiliği; enerji üretim kaynaklarının dağılımı, şebeke ve depolama kapasitesinin artırılması ile tüketicilerin ve sanayinin üstleneceği maliyetler birlikte değerlendirilerek anlaşılabilecek. Avrupa Komisyonu’nun planında belirtilen sonraki adım, %46 hedefi için 2026’nın dördüncü çeyreğinde etki değerlendirmesi yapılması.