Yapay zeka veri merkezi elektrik maliyetini kim ödeyecek? Sacks yeniden gündeme getirdi

Beyaz Saray Başkanlık Bilim ve Teknoloji Danışma Kurulu (PCAST) eş başkanı ve yapay zeka-kripto çarı David Sacks(David Sacks), yapay zeka veri merkezlerinin elektrik şebekesi yükseltme maliyetinin şirketler tarafından karşılanması gerektiği görüşünü yeniden gündeme getirdi. Sacks, veri merkezi büyümesinden kaynaklanan üretim ve iletim-dağıtım maliyetlerinin hane halkına ve küçük işletmelere yansıtılmaması gerektiğini savundu.

Beyaz Saray, 4 Mart'ta yayımladığı Ratepayer Protection Pledge (Tüketici Koruma Taahhüdü) açıklamasında Amazon($AMZN), Google, Meta, Microsoft($MSFT), OpenAI, Oracle ve xAI'nin taahhüde katıldığını duyurdu. Şirketler, veri merkezleri için gereken yeni üretim kaynaklarını inşa etmeyi veya temin etmeyi ve elektrik altyapısı yükseltme maliyetlerini üstlenmeyi kabul etti.

Taahhüdün merkezinde ayrı bir tarife yapısı yer alıyor. Yapay zeka şirketleri ve hiper ölçekli bulut sağlayıcıları, elektrik şirketleri ve eyalet yönetimleriyle ayrı tarife yapıları müzakere ediyor; veri merkezi için gereken elektrik ve ilgili altyapı maliyetini gerçek kullanımdan bağımsız olarak ödüyor.

Beyaz Saray, taahhüt sayfasında bu düzenlemenin Amerikan hane halkının elektrik faturalarındaki artışı önleyebileceğini ve şebeke dayanıklılığını artırabileceğini belirtti. Veri merkezlerinin ihtiyaç duyduğu elektriği doğrudan temin etmesi, gerektiğinde fazla elektriği çevredeki şebekeye aktarabilmesi de planlanıyor.

Temmuz'da kapsam genişledi. ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), 23 Temmuz'da yaptığı açıklamada taahhüdün valiler, eyalet meclisleri, geliştiriciler ve elektrik tedarikçilerini de kapsayacak şekilde genişletildiğini duyurdu.

Beyaz Saray'ın taahhüt sayfasına göre katılımcı kuruluş sayısı 300'ü aştı; taahhüt ABD'deki hane ve işletmelere sağlanan elektriğin yüzde 80'ini ve 263 milyon Amerikalıyı kapsıyor. Şebeke maliyeti tartışmasının artık tekil şirket taahhütlerinin ötesine geçip eyalet yönetimleri ve elektrik düzenleme sistemine yayıldığı anlaşılıyor.

Tartışma sonuçta kimin ödeme yapacağı sorusuna dayanıyor. Yapay zeka veri merkezleri büyük miktarda elektriğe ihtiyaç duyuyor, şebekenin bu talebi karşılayabilmesi için üretim tesisi, iletim hattı ve trafo yatırımı gerekiyor.

Sacks'ın görüşü, talebi yaratan şirketin bu maliyeti üstlenmesi gerektiği yönünde. Bu yaklaşım, yapay zeka altyapısının büyümesini engellemekten çok, bölgesel elektrik fiyatı tepkisini azaltacak bir maliyet paylaşımı sorunu olarak okunuyor.

Şirketler de benzer mesajlar verdi. Google, 4 Mart'taki açıklamasında veri merkezi büyümesinden kaynaklanan elektrik ve altyapı maliyetinin yüzde 100'ünü üstleneceğini bildirdi.

Microsoft($MSFT) da 13 Ocak'taki 'Topluluk Öncelikli Yapay Zeka Altyapısı' açıklamasında veri merkezlerinin bölgesel elektrik faturalarını yükseltmemesi için ilgili maliyetleri üstleneceğini duyurdu. Anthropic, 11 Şubat'taki açıklamasında veri merkezi kaynaklı elektrik fiyatı artışını kendisinin karşılayacağını belirtti.

Ancak taahhüdün bağlayıcılığına dair soru işaretleri var. Reuters, 24 Temmuz'daki haberinde tüketici örgütleri ve yönetim eleştirmenlerinin taahhüdü 'empty promise' (boş vaat) olarak nitelendirdiğini aktardı.

ClimatePower kıdemli danışmanı Jesse Lee(Jesse Lee), aynı haberde yaptırım mekanizmasının yetersiz olduğunu belirterek taahhüdü 'pinky promise' (serçe parmak sözü) diye tanımladı; bu ifade, sözün güvenceden çok bir niyet beyanına yakın olduğunu vurguluyor. Reuters ayrıca ABD Enerji Bilgi İdaresi'nin (EIA) konut elektrik fiyatlarının 2026'da yüzde 5,1, 2027'de yüzde 2,4 artmasını öngördüğünü aktardı.

Brookings Enstitüsü de temmuz ayındaki değerlendirmesinde taahhüdün gerçek bir koruma sağlayabilmesi için eyalet meclisleri, düzenleme kurulları ve valilerin somut tarife yapılarına geçmesi gerektiğini belirtti. Gönüllü taahhütlerin tek başına veri merkezi maliyetinin genel tüketiciye yansımayacağının yeterli güvencesi olmadığı yönünde bir uyarı bu.

Kripto piyasasıyla doğrudan bir bağlantı doğrulanmadı. Ancak Sacks'ın yapay zeka ve kripto politikalarını birlikte yürüten bir Beyaz Saray yetkilisi olması nedeniyle bu tartışma, ABD teknoloji politikasının maliyet yapısını da gözler önüne seriyor. TokenPost daha önce Sacks'ın açık ağırlıklı yapay zeka düzenlemesi tartışmasında da büyük yapay zeka şirketleriyle politika yönü konusunda karşı karşıya geldiğini aktarmıştı.

Yapay zeka veri merkezleri ve şebeke maliyeti tartışması, bölgesel düzenleme meselelerine de yansıyor. TokenPost daha önce ABD'de bazı eyalet yönetimlerinin veri merkezlerine sağladığı vergi teşviklerini azaltıp şebeke maliyeti yükümlülüğünü artırdığını da aktarmıştı. Yapay zeka veri merkezlerinin yalnızca elektrik tüketicisi mi kalacağı, yoksa üretim ve iletim-dağıtım yatırımcısı konumuna mı geçeceği, bölgesel tarife yapılarına ve sözleşme koşullarına bağlı olacak.