İran’da Nobitex’ten Kripto Çıkışları Savaşa Karşı ‘Kaçış Kapısı’na Dönüştü, İnternet Karartması Hareketi Kesti

ABD ve İsrail’in 24’ünde (yerel saatle) Tahran’ı vurduğu hava saldırısının hemen ardından, İran’ın en büyük kripto para borsası Nobitex’te kripto para çıkışları ‘ani’ şekilde arttı. Ancak kısa süre sonra ülkede yaşanan geniş çaplı ‘internet kesintisi’ yeni çıkış dalgalarını büyük ölçüde durdurdu ve hareketlilik hızla zayıfladı.

Blokzincir analiz şirketi Elliptic(Elliptic), pazartesi günü yayımladığı raporda, ilk hava saldırısının başlamasından sadece birkaç dakika sonra Nobitex’ten çıkan kripto para miktarının 500 bin doların (yaklaşık 7,5 milyar İran Riyali değil, yaklaşık 7,5 milyar won/7,5 milyar KRW karşılığı, haber kaynağına göre) üzerine çıkarak ‘yüzde 700’den’ fazla arttığını bildirdi. Elliptic’in paylaştığı grafikte, aynı gün bir saatlik bir zaman diliminde borsadan gerçekleşen çıkışların 3 milyon dolara (yaklaşık 45 milyar won) yaklaştığı bir zirve de görüldü.

Elliptic, bu sert yükselişin ‘İran kaynaklı bir tür sermaye kaçışı(capital flight)’ anlamına gelebileceğini belirtti. İlk incelemelerde, borsadan çıkan kripto paraların önemli bir bölümünün ‘yurt dışındaki kripto para borsalarına’ aktarılmış olabileceği de tespit edildi. Şirket, ‘küresel bankacılık sistemi’ üzerinden yürütülen denetimlerin bir kısmından kaçınarak, varlıkların İran dışına taşınabilmesi nedeniyle kripto paraların savaş ve yaptırım dönemlerinde ‘alternatif ödeme ve transfer aracı’ olarak işlev görebildiğini vurguladı.

Buna karşın, daha sonra çıkışların neden sert şekilde düştüğüne ilişkin yorumlar birbirinden ayrışıyor. Bir diğer on-chain analiz firması TRM Labs(TRM Labs), Nobitex’teki çıkış hacminin 24’ünden sonra hızla gerilemesini, İran yönetiminin uyguladığı ‘yoğun internet kısıtlamalarına’ bağladı. TRM’e göre, çatışmanın tırmandığı ilk aşamada İran’ın internet bağlantı düzeyi neredeyse ‘yüzde 99 oranında’ düşmüş durumda. Yorum: Bu, kullanıcıların borsalara erişimini ve transfer yapma imkanını teknik olarak engelleyen bir faktör olarak öne çıkıyor.

TRM, Elliptic’in ‘sermaye kaçışı’ yorumuna da temkinli yaklaştı. Şirket, “İran’daki kripto ekosisteminde hızlanma ya da kalıcı bir sermaye kaçışı yerine, rejimin sert bir internet karartması uygulamasıyla hem işlemlerin hem de işlem hacminin daraldığı bir ‘düşüş (downturn)’ süreci yaşanıyor gibi görünüyor” değerlendirmesinde bulundu. Buna göre, Nobitex’teki ani çıkış hamlesi ‘korku kaynaklı ilk refleks’ niteliğinde olabilir. Ancak kapsamlı bağlantı kesintileri nedeniyle piyasadaki ‘normal işleyişin’ sekteye uğraması, para çıkışlarının aynı hızda devam etmesini engellemiş görünüyor.

Söz konusu hareketlilik, ABD, İsrail ve İran arasındaki gerilimin hızla tırmandığı bir dönemde gerçekleşti. Haber kaynaklarına göre, Tahran’a yönelik hava saldırısının ardından İran’ın misilleme adımları çatışmanın ‘büyüme ve yayılma’ ihtimalini artırırken, bu atmosferde Nobitex’teki çıkış hacmi kısa sürede zirveye ulaştı.

Nobitex, İran’daki en büyük kripto para borsası konumunda. Ülke içindeki toplam kripto para işlem hacminin yaklaşık ‘yüzde 87’sini’ tek başına gerçekleştirdiği belirtiliyor. 2025 yılı itibarıyla borsanın 11 milyondan fazla kullanıcıya hizmet verdiği ve yaklaşık 7,2 milyar dolar (yaklaşık 10 trilyon 741 milyar won) tutarında işlem hacmi yönettiği aktarılıyor. Yorum: Bu rakamlar, ülkenin kripto piyasasının büyük bölümünün tek bir platform etrafında toplandığını gösteriyor.

İran’da kripto paraların bir tür ‘güvenli liman’ ya da ‘kaçış kapısı’ gibi görülmesinin arkasında, kırılgan finansal yapı ve ağır ‘yaptırım rejimi’ yatıyor. Uluslararası finansal ağa erişimin kısıtlanması ve bankacılık sektöründe sık tekrar eden istikrarsızlıklar nedeniyle, çok sayıda birey tasarruflarını saklamak ve sınır ötesine taşımak için kripto paraları kullanıyor. Bazı uzmanlar, söz konusu tercihlerin hem ‘yerel para birimindeki değer kaybına’ hem de ‘bankacılık sistemine duyulan güvensizliğe’ bağlı olduğunu belirtiyor.

Bu tablo, yakın tarihli bankacılık krizleriyle de destekleniyor. Geçen yıl ekim ayında, İran’ın büyük özel bankalarından biri olan Ayandeh Bank(Ayandeh Bank), bilançosunda biriken 5,1 milyar dolar (yaklaşık 7 trilyon 608 milyar won) zarar ve 3 milyar dolar (yaklaşık 4 trilyon 475 milyar won) borç nedeniyle iflas noktasına geldi. Bu sürecin 42 milyondan fazla müşteriyi etkilediği bildirildi. İran Merkez Bankası da geçen yıl, gerekli reformları hayata geçirmedikleri takdirinde sekiz bankanın daha ‘tasfiye riskiyle’ karşı karşıya kalabileceği uyarısını yaptı.

Kripto para borsaları ise bu ortamda ‘tam anlamıyla güvenli liman’ olmaktan uzak. Nobitex, 2025’in haziran ayında yaklaşık 81 milyon dolar (yaklaşık 1 trilyon 208 milyar won) tutarında bir ‘siber saldırı’ sonucu ciddi kayıp yaşadı. Böylece savaş riski, internet kesintileri ve finansal istikrarsızlık bir araya gelerek İran’daki kripto piyasasını ‘yüksek dalgalanma’ dönemine soktu. Uzmanlara göre son dönemde ortaya çıkan tablo, ‘korkuya bağlı ani ve sert çıkış dalgaları’ ile ‘bağlantı kesintileri nedeniyle işlem hacminin baskılanması’nın aynı anda yaşandığı karmaşık bir süreç olarak öne çıkıyor. Bu da kripto paraların İran’da hem ‘alternatif çıkış kapısı’ hem de ‘dijital kırılganlık alanı’ olabileceğini gösteriyor.