NYSE, 2023’teki sistem arızası için SEC’e 9 milyon dolar ceza ödemeyi kabul etti

Amerika New York Borsası(NYSE), 2023’te yaşanan ‘teknik arıza’ olayıyla ilgili olarak Amerika Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu(SEC) soruşturmasını bitirmek üzere 9 milyon dolar(yaklaşık 133 milyar 610 milyon won) para cezası ödemeyi kabul etti. SEC’nin değerlendirmesine göre açılış öncesi yaşanan sistem hatası, binlerce hisse senedinde ‘açılış fiyatı’ oluşumunu bozarak borsanın temel ‘fiyat keşfi’ işlevini sarstı.

SEC, 6 Mart’ta (yerel saatle) sunduğu belgede, bu olayın “borsa çekirdek altyapısına uygulanan federal düzenlemelerin ihlali” anlamına geldiğini ve NYSE’nin “sürekli işlemler başlamadan önce açılış müzayedesini gerçekleştirmesi gerektiğini belirleyen kendi kurallarına da uymadığını” açıkladı. Bunun sonucunda SEC, NYSE hakkında ‘durdurma ve düzeltme emri(cease-and-desist)’ yayımladı.

Sorunun kaynağı, 23 Ocak gecesi yürütülen bakım çalışmaları sırasında ortaya çıkan bir ‘ayar hatası’ydı. SEC’ye göre, gece yapılan bakım sırasında felaket kurtarma amaçlı *yedek sistem* düzgün şekilde kapatılmadı ve çalışır halde kaldı. Bu durumun etkisiyle NYSE’nin temel işlem altyapısı olan ‘Pillar’ platformu, açılış müzayedesi(Opening Auction) verilerini hatalı işledi.

Bunun sonucu olarak ertesi gün, 24 Ocak’ta piyasa açıldığında NYSE, kote edilen 2.800’den fazla hisse için normal açılış müzayedesi prosedürünü atlayarak doğrudan işlemlere geçti. Açılış müzayedesi, alım ve satım emirlerini bir araya getirerek denge fiyatı bulmak ve ‘açılış fiyatı’nı belirlemek için kullanılan bir mekanizma olduğu için, *dalgalanmayı azaltan* ve *fiyat keşfini destekleyen* kritik bir süreç kabul ediliyor.

SEC, bu hatanın bazı menkul kıymetlerde ‘ani ve sert fiyat hareketlerine’ yol açtığını ve artan volatilite nedeniyle devre kesici kapsamındaki ‘işlem durdurma’ uygulamalarını tetiklediğini bildirdi. NYSE daha sonra binlerce işlemi iptal etmek zorunda kaldı. Böylece yaşanan aksaklığın, basit bir *sistem arızası* olmaktan çıkıp fiili işlem sonuçlarını ve yatırımcıların kar-zarar durumlarını etkilediği netleşti.

Bu uzlaşma kapsamında NYSE’nin ödeyeceği *düzenleyici para cezası* 9 milyon dolar düzeyinde. Buna ek olarak, borsa, söz konusu arıza nedeniyle işlem zararı oluştuğunu iddia eden üye kurumların taleplerini karşılamak için halihazırda yaklaşık 6 milyon dolar(89 milyar 7.300 milyon won) ödeme yaptı. İki kalem birlikte değerlendirildiğinde, bu arıza nedeniyle NYSE üzerinde oluşan *doğrudan finansal yük* yaklaşık 15 milyon dolar(222 milyar 6.750 milyon won) seviyesinde hesaplanıyor.

NYSE, olayın ardından sistem izleme süreçlerini ve işletimsel ‘dayanıklılığını(resilience)’ güçlendirmek amacıyla ek güvenlik ve kontrol mekanizmaları devreye aldığını duyurdu. *yorum Bu adımların, hem yedek sistemlerin yönetimi hem de açılış müzayedesi verilerinin işlenmesi aşamalarında yeni kontrol katmanları ve otomatik uyarı sistemlerini kapsadığı tahmin ediliyor. yorum*

Borsa altyapısındaki kesintiler, sadece tekil hisselerdeki işlem akışını değil, piyasanın genel *fiyat keşfi* işlevini ve ‘adil işlem’ algısını da doğrudan etkiliyor. Bu nedenle düzenleyici kurumların, bundan sonra da ‘çekirdek işlem sistemleri’ üzerinde çok daha yakından gözetim uygulaması ve bakım, yedekleme, felaket kurtarma gibi süreçlerde kurallara uyumu sıkı şekilde denetlemesi bekleniyor.