Kalshi’ye ‘ölüm istisnası’ davası: Hamaney tahmin piyasasında eksik ödeme iddiası

Kalshi, İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney(Ayatollah Ali Khamenei) ile ilgili ‘görevden ayrılma’ tahmin piyasasında uyguladığı ‘özelleşmiş *tasfiye yöntemi*’ nedeniyle ABD’de toplu davayla karşı karşıya. Davacılar, Hamaney’in ölüm haberleri sonrası platformun ‘death carveout(‘ölüm istisnası’)’ kuralını devreye sokarak kazanan kontratları söz verildiği gibi 1 dolar üzerinden ödemediğini öne sürüyor.

ABD Kaliforniya Orta Bölge Federal Mahkemesi’ne açılan davada, Kalshi’nin “Ali Khamenei out as Supreme Leader?” (Ali Hamaney, İran’ın dini liderliği görevinden ayrılacak mı?) başlıklı bir piyasa işlettiği ve katılımcıları bu süreçte ‘yanıltarak yönlendirdiği’ iddia edildi. Davacılar, “1 Mart’a kadar Hamaney dini liderlik görevinden ayrılmış olacak” sonucunu doğru tahmin eden ‘Evet(Yes)’ kontratlarının, platformun standart kurallarına göre kontrat başına 1 dolar (yaklaşık 1.485 TL karşılığı) üzerinden tasfiye edileceğine dair güçlü bir beklenti oluştuğunu savunuyor.

Hamaney’in ölümüne ilişkin ilk haberler, dava dilekçesine göre 28’inde (yerel saatle), birden fazla uluslararası medya kuruluşu tarafından yayımlandı. Bu nedenle ilgili piyasa katılımcıları, “1 Mart’a kadar görevden ayrılma” senaryosuna oynadıkları ‘Evet’ pozisyonlarının, platformun *standart tahmin piyasası tasfiye mantığı* çerçevesinde 1 dolar üzerinden kapanacağını düşündüklerini belirtiyor.

Kalshi ise bu piyasaya özel olarak ‘death carveout provision(‘ölüme ilişkin istisna maddesi’)’ uygulandığını savunuyor. Buna göre; liderin yalnızca ‘ölüm nedeniyle’ görevden ayrıldığı durumlarda, piyasa sonucu kazanan kontratlara tam ödeme üzerinden değil, ‘son işlem gören fiyat(final traded price)’ üzerinden tasfiye edilmek üzere kurgulandı. Davacılar, bu yorum nedeniyle sonucu doğru bilen katılımcıların *bekledikleri tahsilata tam olarak ulaşamadıklarını* iddia ediyor.

Dilekçede, “Davacılar ve potansiyel toplu dava üyeleri, sonucu isabetle tahmin etmelerine rağmen kendilerine ‘vaat edilen tam tutarı’ alamamıştır” ifadeleri yer aldı. Ayrıca gerçek tasfiye değerinin ‘öznel ve keyfi(arbitrary)’ olduğu, beklenen kontrat değerinin belirgin şekilde altında kaldığı vurgulandı.

Şu aşamada adı belirtilen iki davacının toplam pozisyon büyüklüğünün yaklaşık 259,84 dolar (yaklaşık 386.000 TL) olduğu aktarılıyor. Ancak ilgili tahmin piyasasının toplam işlem hacmi 54 milyon doları (yaklaşık 801,9 milyar TL seviyesini) aştığı bilgisi paylaşıldı. Bu nedenle ‘olası mağduriyetin’ bireysel yatırımcı düzeyini aşarak, *platform güvenilirliği ve tahmin piyasalarının kurumsal itibarı* açısından daha geniş yankı uyandırma riski bulunduğuna yönelik yorumlar yapılıyor.

Davacılar özellikle ‘ölüm istisnası’ kuralının kullanıcıya *şeffaf ve açık şekilde sunulmadığını* vurguluyor. Buna göre, söz konusu hüküm; işlem açmadan önce kullanıcıların sezgisel biçimde görebileceği bir uyarı olarak değil, ‘teknik piyasa kuralları(technical market rules)’ dokümanının içinde, *daha çok uzmanlara hitap eden* teknik bir not olarak yer alıyordu. Bu da pek çok kullanıcının pozisyon almadan önce bu özel istisnadan haberdar olmasını zorlaştırdığı yönünde eleştiriliyor.

Kalshi Üst Yöneticisi(CEO) Tarek Mansour(Tarek Mansour), piyasa tasfiyesinin ardından sosyal medyada artan tepkiler üzerine X (eski adıyla Twitter) üzerinden bir dizi açıklama yaptı. Mansour, Kalshi’nin ‘kişilerin ölümü üzerinden doğrudan kazanç sağlamayı’ mümkün kılan piyasaları ilke olarak listelemekten kaçındığını özellikle vurguladı. Mansour, “Biz ölümü doğrudan ödüllendiren türden piyasaları platforma almamaya özen gösteriyoruz” derken, ölümün olası sonuçlardan biri olduğu senaryolarda da insanların ‘ölüm üzerinden para kazanmasına’ yol açmayacak *özel kurallar tasarladıklarını* belirtti.

Bununla birlikte Mansour, piyasa sayfasında kural setlerinin görünürlüğü ve kullanıcı deneyimi(UX) açısından ‘daha net bir sunuma ihtiyaç olduğunu’ kabul etti. Platformun, benzer durumlarda katılımcıların kontrat şartlarını *pozisyon almadan önce* daha net anlayabileceği bir gösterim çerçevesine geçeceğinin sinyalini verdi.

Kalshi, tartışmaların ardından ilgili tahmin piyasasında oluşan işlem ücretleri ve *net zararları(net losses)* kullanıcılarına geri ödediğini de açıkladı. Şirket böylece teorik olarak, söz konusu piyasa özelinde “para kaybeden bir trader kalmadığı” savunmasını öne çıkarıyor. Ancak davacılar, bu iadeden bağımsız olarak “başlangıçta beklenen tam tasfiye(full payout)” tutarını temel alan *tazmin edici zarar ödemesi* ve ayrıca benzer uygulamaların önüne geçmeyi amaçlayan *cezai nitelikli(punitive)* tazminat talep ediyor. Mansour ise Kalshi’nin *yürürlükteki kurallara uygun davrandığını* ve ilgili piyasadan şirket olarak ekstra bir kazanç elde edilmediğini yineliyor.

Yorum: Bu noktada, dava esasen “kontrat şartlarının hukuki yorumu” kadar, “kullanıcının makul beklentisi” ve “platformun şeffaflık standardı” etrafında şekilleniyor. ABD hukukunda toplu davaların benzer finansal ürünler için ‘endüstri standardını’ yeniden tanımlama etkisi olduğu biliniyor.

Dava, ‘tahmin piyasaları(prediction markets)’ konseptinin hem geleneksel finans dünyasında hem de daha geniş kamuoyu nezdinde daha görünür hale geldiği bir dönemde patlak verdi. Kalshi’nin yakın zamanda yaklaşık 11 milyar dolar (yaklaşık 16,3 trilyon TL) şirket değerlemesiyle fon topladığı bildiriliyor. *Yüksek büyüme beklentisi ve artan düzenleyici ilgi* dikkate alındığında, platformun *kural tasarımı, şeffaflık ve kullanıcı bilgilendirme* alanlarında atacağı adımların rekabet gücü kadar ‘sektörel örnek teşkil etme’ etkisine de sahip olacağı yorumları yapılıyor.