İngiltere’den Jedson kripto borsasına kapatma hamlesi: 1 milyar dolarlık IRGC bağlantılı para akışı ifşa oldu

İngiltere’de kayıtlı bir kripto para borsasının, işlediği paranın büyük kısmını ‘İran Devrim Muhafızları(IRGC)’ ile bağlantılı işlemler üzerinden yönlendirdiği iddia edildi. TRM Labs’in 2024 ve 2025 verilerine dayanan araştırması, kripto piyasasının ‘yaptırım aşma’ ve ‘yasadışı fon akışı’ için hâlâ önemli bir kanal olarak kullanıldığını ortaya koyarken, İngiliz makamları tartışmalı borsaya karşı ‘kapatma’ sürecini başlattı.

TRM Labs’e göre Jedson borsası ve onunla bağlantılı ‘Jedex’ platformu, 2024 yılı boyunca yaklaşık 1 milyar dolar (yaklaşık 1 trilyon 507 milyar won) tutarında kripto paranın transferini gerçekleştirdi. Analizlere göre bu tutarın ‘yüzde 87’si’ IRGC ile bağlantılı işlemlerden oluştu. 2025’te bu oranın ‘yüzde 48’e’ gerilediği, ancak ‘toplam hacmin’ hâlâ yüksek seviyede kaldığı belirtildi. ‘yorum: Burada ana vurgu, Jedson–Jedex hattının orta vadede dahi ciddi büyüklükte IRGC bağlantılı fon taşıdığına işaret ediyor.’

İngiltere şirket sicil kurumu Companies House, ‘yanlış beyan’ ve ‘sahte yönetici bilgileri’ nedeniyle Jedson için ‘zorunlu terkin’ yani şirketi kayıttan silme sürecini başlattı. Şirketin, gerçekte var olmayan yöneticiler üzerinden resmî kayıtlarda ‘şeffaflık’ görüntüsü vermeye çalıştığı anlaşıldı.

Tartışmanın merkezindeki isimlerden ‘Elizabeth Newman’, kayıtlarda Dominik Cumhuriyeti vatandaşı yönetici olarak görünüyordu. Ancak araştırmacı gazetecilik ağı OCCRP’nin incelemesine göre böyle bir kişi ‘gerçekte hiç var olmadı’. Tanıtım videolarında kullanılan görsellerin de ‘stok fotoğraf’ olduğu ortaya çıktı. Bu durum, şirket yapısının ‘gizlenmiş nihai faydalanıcılar’ üzerinden kurgulandığı şüphesini güçlendirdi.

Newman’dan önce ise İngiliz sicilinde ‘Babak Morteza’ isimli bir kişi yönetici olarak yer alıyordu. TRM Labs ve OCCRP analizleri, bu ismin büyük olasılıkla İranlı iş insanı ‘Babak Zanjani(Babak Zanjani)’ ile örtüştüğünü ortaya koydu. Zanjani, geçmişte ‘devlete ait petrol gelirlerini zimmete geçirmek’ suçlamasıyla İran’da ‘idam cezasına’ çarptırılmış, 2024’te cezası hafifletildikten sonra iş dünyasına geri döndüğü bildirilmişti.

Zanjani’nin, kripto para, döviz, lojistik ve telekom gibi farklı sektörleri kapsayan ‘DotOne Holding Group’ yapısının başında olduğu iddia ediliyor. Bu alanlar, geçmişte ‘uluslararası yaptırımları delmek’ için sıkça kullanılmış sektörler arasında yer alıyor. ‘yorum: DotOne yapısı, hem geleneksel finans hem de kripto tarafında çok katmanlı para akış şemaları kurabilme kapasitesi nedeniyle mercek altında.’

İngiltere’nin Jedson’a yönelik adımı, ABD Hazine Bakanlığı’na bağlı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi’nin(OFAC) bu yıl 1’inde Jedson ve Jedex’i ‘yaptırım listesine’ almasının hemen ardından geldi. OFAC, Zanjani’nin İran hükümeti ve IRGC’yi destekleyen bazı ‘projelerin finansmanında’ kilit rol oynadığını, kripto tabanlı transferleri de bu amaçla kullandığını belirtiyor.

Jedson ve Jedex’e ait resmî şirket belgelerinde ‘uykuda hesap(dormant account)’ ibaresinin yer alması da dikkat çekti. Buna rağmen blokzincir üzerindeki veriler, bu yapılardan geçen ‘çok yüksek işlem hacimleri’ olduğunu gösterdi. Bu çelişki, şirketin ‘faaliyetlerini olduğundan küçük ve pasif göstererek’ hem İngiliz makamlarının hem de uluslararası denetim mekanizmalarının dikkatinden kaçmayı hedeflediği yorumlarına yol açtı.

İngiltere, 2023’te yürürlüğe giren ‘Ekonomik Suçlar ve Kurumsal Şeffaflık Yasası’ ile hem şirket yöneticilerinin ‘kimlik doğrulaması’nı hem de ‘faaliyet amaçlarının meşruluğu’na yönelik incelemeleri sertleştirdi. Uzmanlara göre Jedson vakası, bu yeni yetkilerin ‘uygulamada ciddi şekilde kullanıldığı ilk örneklerden biri’ olarak öne çıkıyor. ‘yorum: Companies House’un bugüne dek daha çok pasif bir sicil kurumu olarak görülmesinden, aktif risk değerlendirmesi yapan bir otoriteye doğru evrildiğinin işareti.’

Bu olay, kripto para ekosisteminin ‘yaptırım delme’ ve ‘kara para aklama’ açısından hâlâ ciddi ‘zafiyetler’ barındırdığını gösteriyor. Aynı zamanda ABD ve İngiltere başta olmak üzere düzenleyici kurumların ‘blokzincir analitiği’, ‘şirket sicil taraması’ ve ‘uluslararası veri paylaşımı’ gibi araçlarla denetim ve yaptırım mekanizmalarını giderek sertleştirdiğini de net biçimde ortaya koyuyor.