New York’lu vekil adayı Alex Bores’ten ‘AI temettüsü’ önerisi: Yapay zekâ gelirleri nakit olarak halka dağıtılsın

New York’ta eyalet milletvekili ve aynı zamanda ABD Temsilciler Meclisi adayı olan Alex Bores(Alex Bores), yapay zekâ(AI) kaynaklı *iş kayıpları* riskine karşı dikkat çekici bir öneri gündeme getirdi. Bores, AI’ın verimliliği artırarak yaratacağı ekonomik kazancın bir kısmının doğrudan vatandaşlara nakit olarak ödenmesini öngören ‘AI temettüsü’ programını açıkladı. Amaç, *AI büyümesinin meyvelerini* yalnızca büyük şirketlerin değil, toplumun tamamının paylaşmasını sağlamak.

Bores, geçtiğimiz pazar günü X’te yaptığı paylaşımda, “AI ekonomisine hazırlanmak için Amerikalılara doğrudan ödeme yapacak bir program açıklıyorum” diyerek yeni planını duyurdu. Buna göre programın finansmanı için *vergi sisteminde değişiklik* yapılması, ayrıca ‘insan istihdamı’nı şirketler açısından daha cazip kılacak teşvikler getirilmesi hedefleniyor. Bores, bu yapının, AI’ın emek piyasasında büyük çaplı bir *yer değiştirme* yaratma ihtimaline karşı bir tür “güvenlik ağı” olacağını savunuyor.

‘AI temettüsü’ fikri, yapay zekânın gerçek anlamda *istihdam* üzerinde ne kadar baskı oluşturacağına dair tartışmaların sertleştiği bir dönemde geldi. Goldman Sachs raporuna göre, AI uygulamalarının yaygınlaşmasının ardından son bir yıl içinde aylık ortalama yaklaşık 16 bin istihdamın ortadan kalktığı tahmin ediliyor. Buna karşılık Morgan Stanley, 14’ünde (yerel saatle) yayımladığı değerlendirmede, AI’ın işgücü piyasasına etkisinin şimdilik ‘sınırlı’ kaldığını, tıpkı önceki teknoloji devrimlerinde olduğu gibi zaman içinde *yeni iş alanları* yaratma potansiyeli bulunduğunu belirtti.

Bores’in açıkladığı plana göre ‘AI temettüsü’ için kaynak; *AI kullanım vergisi*, önde gelen yapay zekâ şirketlerinde kamu adına *hisse edinimi* ve emek ile sermayenin vergilendirilme biçiminde yapılacak yapısal ayarlamalardan sağlanabilir. Yalnızca vatandaşlara nakit ödeme değil, aynı zamanda *meslek değişimi, yeniden eğitim ve öğretim programları* ile AI güvenliği ve denetimi için gerekli altyapı yatırımları da bu fonun kapsamında yer alacak.

Bu tartışma, Amazon(AMZN), Meta(META), Intel(INTC), Microsoft(MSFT) gibi ABD’li büyük teknoloji şirketlerinin AI verimliliği sayesinde işten çıkarma planlarını ya hayata geçirdiği ya da masaya koyduğu bir dönemde alevlenmiş durumda. Böylece siyaset sahnesinde de AI’ın yarattığı *sosyal maliyetlerin* kim tarafından, nasıl karşılanacağı sorusu ilk kez bu kadar açık bir biçimde gündeme taşınıyor. Ancak yorum Bores’in planının ne kadar hızlı ve hangi ölçekte hayata geçeceği, Kongre’ye girip girmemesine ve Washington’da ne ölçüde destek bulacağına bağlı olacak yorum.

Sonuç olarak ‘AI temettüsü’ önerisi, AI çağında oluşan *katma değerin paylaşımı* üzerine küresel ölçekte yürütülen tartışmayı öne çekiyor. Teknolojik sıçramanın istihdamı kalıcı biçimde yok mu edeceği, yoksa farklı alanlarda daha nitelikli yeni işler mi üreteceği belirsizliğini koruyor. Ancak Bores’in önerisi, bu belirsizliğe karşı atılmış *ilk politik adımlardan* biri olarak, “AI gelirleri toplumla nasıl paylaşılmalı?” sorusuna verilen deneysel bir yanıt niteliği taşıyor.