Fed’in ‘hafif ödeme hesabı’ planı: Kripto para şirketlerine sınırlı erişim kapısı

ABD Merkez Bankası(Fed), ‘hafif ödeme hesabı’ planını resmen gündeme alarak kripto para sektörünün ödeme altyapısına erişiminin genişleyip genişlemeyeceği konusunda piyasanın dikkatini üzerine çekti.

20’sinde (yerel saatle), Fed yeni bir tür ödeme hesabına ilişkin teknik taslağı yayımladı ve 60 günlük görüş alma sürecini başlattı. Bu hesap türü, mevcut ‘ana hesap’ yapısının yalnızca bazı özelliklerini sunan sınırlı bir model olarak tasarlandı. Amaç; farklı iş modellerine sahip kurumların da Fed’in ödeme ve mutabakat sistemlerini belirli bir çerçevede kullanabilmesi.

Fed, yaptığı açıklamada “Bu hesap sayesinde şirketler daha hızlı ve maliyet açısından daha verimli ödeme işlemleri yapabilecek” ifadelerini kullandı. Ancak bu kurumlara, geleneksel bankalarla aynı seviyede erişim hakkı tanınmayacağı özellikle vurgulandı.

Bu yeni model, ilk kez geçen yıl Aralık’ta gündeme gelmiş ve o dönemde piyasada ‘skinny hesap(skinny account)’ olarak anılmıştı. Şimdiki taslakta temel yapı büyük ölçüde korunurken, bazı koşullar ve limitler yeniden düzenlendi. Özellikle hesap bakiyesi üst sınırının, her kurumun beklenen ödeme hacmine göre belirleneceği, azami tutarların ise önceki taslağa göre yukarı yönlü güncellendiği belirtildi.

Fed, *risk kontrolü* için bu hesapların fonksiyonel açıdan net biçimde sınırlandırıldığını da bildirdi. Bu çerçevede hesap sahipleri, gün içi kredilendirme(intraday credit) imkanından ve iskonto penceresi(discount window) fonlamasından yararlanamayacak. Hazır tutulan rezerv bakiyelerine *faiz ödemesi* yapılmayacak ve otomatik kontrollerle hesap aşımı çekilişler tamamen engellenecek. ‘yorum: Fed, sistemin çekirdek likidite ve son kredi mercii fonksiyonlarını bu yeni katılımcılara açmadan, yalnızca ödeme raylarına sınırlı erişim vermeye çalışıyor.’

Bu yapı, özellikle *bankacılık lisansı olmayan* ve *kripto odaklı* şirketlerin Fed ödeme sistemine belli ölçüde dahil olmasını mümkün kılarken, finansal istikrar riskini sınırlı tutmayı hedefleyen bir denge arayışı olarak yorumlanıyor.

Fed’in ödeme ve mutabakat altyapısına doğrudan erişim, uzun süredir kripto para şirketlerinin en önemli talepleri arasında yer alıyor. Bu erişimin sağlanması halinde, hem ödeme hızında artış hem de işlem maliyetlerinde düşüş bekleniyor. Nitekim Mart ayında kripto borsası Kraken(Kraken), Kansas City Federal Reserve Bankası üzerinden sınırlı bir ‘ana hesap’ almayı başaran ilk kripto şirketi olmuştu. Ancak bu örnek, Fed merkezinin genel ve bağlayıcı bir düzenlemesinden ziyade, bölgesel bir Fed şubesinin verdiği istisnai bir onay niteliğinde.

Şu anda Fed, nihai düzenleme tamamlanana dek bazı başvuruların değerlendirme sürecini askıya almaları yönünde 12 bölgesel Fed bankasına çağrıda bulunmuş durumda. ‘yorum: Bu da, kurallar netleşmeden benzer hesaplara yönelik başvuru trafiğinin kontrolden çıkmasının önüne geçmeyi amaçlıyor.’

Söz konusu adım, Washington’daki politika iklimindeki değişimle de doğrudan bağlantılı. Bir gün önce Başkan Trump, bankacılık lisansına sahip olmayan finansal kuruluşlar ve mevduat sigortası kapsamı dışındaki kurumların ödeme sistemlerine erişim çerçevesinin baştan sona gözden geçirilmesini öngören bir başkanlık kararnamesi imzaladı. Kararnamede, 12 bölgesel Federal Reserve Bankası’nın hesap erişimi onayını *bağımsız* şekilde vermesine ilişkin mevcut yapının da detaylı olarak incelenmesi talep edildi.

Uzmanlara göre Fed’in ‘hafif ödeme hesabı’ modeli, *tam erişim* ile *tam dışlama* arasında bir tür ‘ara çözüm’ sunuyor. Yani, yeni oyunculara asgari seviyede altyapı sağlayarak onları sistemin tamamen dışında bırakmıyor; buna karşılık tam teşekküllü banka yetki ve imkanlarını da devretmiyor. Nihai kurallar netleştiğinde, kripto para şirketlerinin geleneksel finans sistemine hangi hızda ve hangi sınırlar dahilinde entegre olacağı üzerinde kayda değer etkiler yaratabilir. Ancak risk kontrol mekanizmalarının oldukça sıkı tasarlanmış olması nedeniyle, bu hesapların *fiili kullanım alanının* ve iş modelleri üzerindeki etkisinin sınırlı kalabileceği yönünde değerlendirmeler de öne çıkıyor.