Ethereum(ETH) katman2'de şişme tartışmaları: Kriz değil, seçici konsolidasyon dönemi

이therium(ETH) katman2 ekosistemi, ‘aşırı şişme’ tartışmalarına rağmen artık yapısal bir yeniden yapılanma sürecine girmiş durumda. Son dönemde proje kapanışları artsa da sektör temsilcileri bunun bir ‘kriz’ değil, ‘seçici konsolidasyon’ ve ‘odaklanma’ evresi olduğunu vurguluyor.

Geçen ay Zero Network’ün faaliyetlerini durduracağını açıklamasıyla, Ethereum katman2 pazarına yönelik şüpheler yeniden güçlendi. Son birkaç yılda sayıları hızla artan rollup tabanlı ağların önemli bir kısmı, likidite ve kullanıcı çekmekte zorlanıyor. Ethereum kurucusu Vitalik Buterin, kısa süre önce genel ‘ölçeklenme stratejisi’nin yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini dile getirdi. Öte yandan büyük projeler de ‘genel amaçlı blokzincir’ olma iddiasından, ‘ödeme’, ‘stablecoin’ ve ‘tokenize varlıklar’ odaklı yapılara doğru yön değiştiriyor.

Sektör içinden gelen değerlendirmeler ise daha nüanslı. Espresso Systems CEO’su Ben Fisch, “Şu an yaşanan, katman2 ekosisteminin küçülmesi değil, ‘genel amaçlı katman2’lerin konsolide olması” yorumu yaptı. ‘Yorum’ Herkesin akıllı kontrat dağıtır gibi kolayca katman2 ağ başlatabildiği bir dönemde, farklılaşamayan projelerin doğal seleksiyonla elenmesi kaçınılmaz hale geliyor. ‘yorum’ diyor.

Ethereum katman2 çözümleri, rollup teknolojisindeki ilerlemelerle birlikte patlama yaşadı. Optimism(OP), Arbitrum(ARB), zkSync gibi altyapı yığınları sayesinde görece düşük maliyetle yeni zincir kurulabiliyor. Rollup mimarisi, işlemleri ana zincir dışında işleyip daha sonra paket halinde Ethereum’a kaydediyor. Böylece işlem hızı ve ücretler iyileşirken, temel güvenlik seviyesi korunmuş oluyor.

Asıl sorun ise ‘başlatmak’ değil ‘büyütmek’. DeFiLlama verilerine göre, bugün katman2 DeFi toplam kilitli değerinin(TVL) yüzde 80’inden fazlası Base ve Arbitrum üzerinde toplanmış durumda. Buna karşın Linea, Starknet(STRK), Mantle(MNT) gibi çok sayıda ağda, son 6 ayda köprü (bridge) girişlerinin azaldığı görülüyor. Linea özelinde, 2025’in 11’inde yaklaşık 976 milyon dolar olan köprü varlıkları, 2026’nın 5’inde 367 milyon dolara gerileyerek yüzde 60’tan fazla düşüş yaşadı.

‘Teknoloji değil talep belirleyici’

Messari kökenli analist Alice Huo, “Katman2’lerin esas problemi teknoloji değil, ‘sürdürülebilir talep’ eksikliği” değerlendirmesinde bulunuyor. Yeterli kullanıcı faaliyeti ve geliştirici ekosistemi oluşmadığında, ağın varlığını sürdürmesinin bir anlamı kalmıyor.

İşin ironik yanı, maliyet bariyerleri zaten aşağı inmiş durumda. 2024’te devreye giren Dencun yükseltmesi sonrasında rollup veri maliyetleri ciddi şekilde geriledi ve işletme yükü azaldı. Ancak bu gelişme yalnızca daha fazla ağın teknik olarak kurulabilmesini sağladı; kullanıcıları bu ağlara çekme sorununa çözüm getirmedi.

Piyasanın yöneldiği çizgi, artık sadece ‘Ethereum uyumlu zincir’ olmanın ötesine geçmiş durumda. Net bir ‘amaç’ ve sürdürülebilir bir ‘gelir modeli’ ortaya koyabilen ağların ayakta kalma ihtimali daha yüksek görülüyor.

Altyapıdan ‘gerçek kullanım’a kayış

Bu dönüşüm, sektör geneline de yansıyor. Yeni blokzincir projeleri, altyapı yarışını ikinci plana iterken; ödeme, stablecoin, tokenize finansal ürünler gibi ‘gerçek kullanım senaryolarına’ odaklanmaya başladı. Portföy yönetim şirketlerinin tokenize para piyasası fonları, stablecoin ihraççıları, tokenize mevduat platformları bu trendin öne çıkan örnekleri arasında.

Bu kurumlar, kendi katman2 ağları üzerinden işlem ücretlerini düşürürken, operasyon üzerinde daha fazla kontrol elde ediyor. Özellikle Coinbase’in Base ağı, borsanın mevcut kullanıcı tabanını kullanarak ekosistemini hızla büyütmesiyle sıkça referans gösteriliyor.

Huo, “Yeni bir katman2 başlatmanın kriteri, teknik olarak mümkün olup olmaması değil; halihazırda yeterli kullanıcı ve finansal aktiviteye sahip olunup olunmadığı olmalı” ifadelerini kullanıyor.

Ethereum’un rolü yeniden tanımlanıyor

Katman2’lere bakış da değişiyor. Daha önce Ethereum’u ölçeklendirmenin bir aracı olarak görülen bu çözümler, artık ‘güvenlik sağlayan bir mutabakat/hesaplaşma katmanı’ yaklaşımıyla ele alınıyor.

Ben Fisch, “Katman2’ler Ethereum’u büyütmekten ziyade, Ethereum’un güvenliğini kullanıyor” derken, “Ethereum giderek kamu altyapısına benzer, isteğe bağlı olarak kullanılan bir temel katmana dönüşüyor” değerlendirmesini yapıyor.

Bu perspektif, blokzinciri tek parça, kapalı bir platform olarak değil; ihtiyaçlara göre birleştirilebilen ‘modüler bir yapı’ olarak gören yeni yaklaşım ile de uyumlu.

Sonuçta Ethereum katman2 pazarı, sınırsız genişleme evresini geride bırakıp ‘seçim ve odaklanma’ dönemine girmiş görünüyor. Yüzlerce genel amaçlı zincirin rekabet ettiği bir ortamdan, belirli hizmetlere ve net kullanıcı tabanlarına odaklanan az sayıda ağın öne çıktığı, daha derli toplu bir yapıya doğru evrilme ihtimali güçleniyor.