DEX’lerde 1,6 Milyar Dolarlık ‘Uyuyan Sermaye’: Atıl Likidite Komisyon Gelirini Eriyor

올이 상반기 탈중앙화 거래소(DEX)에 예치된 막대한 유동성의 상당 bir bölümünün gerçekte ‘atıl’ durumda kaldığı ortaya çıktı. Piyasa büyüdükçe bu tür *verimsizlik*lerin doğrudan *getiri kaybına* dönüştüğü, özellikle *yoğunlaşmış likidite havuzları*nda durumun daha belirgin olduğu vurgulanıyor.

1inch’in talebiyle Dune Analytics tarafından hazırlanan rapora göre, 2026 yılı ilk yarısında başlıca DEX’lere sağlanan yaklaşık 1,84 milyar dolar (yaklaşık 2 trilyon 7.400 milyar won) tutarındaki likiditenin yaklaşık %85’ine denk gelen 1,6 milyar dolarlık (yaklaşık 2 trilyon 3.800 milyar won) kısmı fiilen kullanılmadan ‘uyuyan sermaye’ olarak kaldı. İnceleme, Uniswap, PancakeSwap ve Aerodrome üzerindeki *konsantre likidite havuzları* temel alınarak yapıldı ve ortalama 542 milyon dolar (yaklaşık 800 milyar won) tutarındaki fonun belirli haftalarda ‘fiyat aralığı dışında(out-of-range)’ kaldığı için işlemlerde hiç kullanılmadığı tespit edildi. Bu varlıklar DeFi ekosisteminden çıkmış değil; ancak tanımlanan *fiyat aralığı* piyasa fiyatına göre çok yüksek ya da çok düşük kaldığında, pratikte *işleme katılamayan* bir pozisyona dönüşüyor.

Konsantre likidite havuzları, likidite sağlayıcılarının belirli bir *fiyat bandı* seçerek sermayelerini o aralıkta konumlandırdığı bir yapı. Bu bant içinde *işlem hacmi* canlı ve *komisyon geliri* üretimi mümkünken, piyasa fiyatı bu aralığın dışına çıktığı anda ilgili likidite *anında pasifleşiyor*. Örneğin Ethereum(ETH) – stablecoin çiftinde 2.000–2.500 dolar aralığına likidite yerleştirilmişse ve ETH fiyatı bu koridoru terk ederse, *komisyon geliri sıfıra* iniyor. Likidite sağlayıcısının yeniden aralık ayarı yapması ya da piyasanın eski banda geri dönmesini beklemesi gerekiyor.

Analiz, atıl likiditenin sadece *oynaklık*la değil, daha çok *fiyat yönü (trend)* ile ilişkili olduğuna dikkat çekiyor. Fiyat belli bir yöne doğru sürekli kaydığında, ilgili pozisyonların belirlenen bant dışına itilmesi çok daha kolaylaşıyor. Ocak ayında Bitcoin(BTC) fiyatının yaklaşık 90.000 dolardan 60.000 dolara gerilediği süreçte bu etki net biçimde gözlendi. Aynı dönemde atıl likidite oranı %25–35 bandında seyrederken, şubat başında yaklaşık %41 düzeyine kadar tırmandı.

Veriler, *küçük yatırımcı sermayesinin* daha sık pasif kaldığını da ortaya koyuyor. Büyüklüğü 1.000 doların (yaklaşık 1,49 milyon won) altında olan pozisyonların %54’ü belirlenen bantların dışına çıkmış durumdayken, 1 milyon doların (yaklaşık 149 milyon won) üzerindeki pozisyonlarda bu oran %26 seviyesinde. Ancak toplam atıl likiditenin yaklaşık %47’sini oluşturan 260 milyon dolarlık (yaklaşık 387 milyar won) kısmının tam tersine *büyük pozisyonlardan* kaynaklandığı da not ediliyor. Özellikle bireysel cüzdanlarla yönetilen likiditenin, otomatik akıllı kontratlara kıyasla daha kolay *kaderine terk edildiği* belirtiliyor. Uniswap v3 verilerine göre toplam atıl likiditenin %82–94’ü *kişisel cüzdanlar* tarafından sağlanan fonlardan oluşuyor.

Dune, bu derece yüksek *inaktif likidite*nin yılda yaklaşık 150 milyon dolarlık (yaklaşık 22,35 milyar won) *komisyon geliri fırsatını* boşa harcadığını hesaplıyor. Bu tahmin, ortalama %35 *yıllık getiri oranı(APR)* varsayımına dayanıyor. Ancak bu rakamın “*teorik üst sınır*”a yakın olduğu da özellikle vurgulanıyor; zira likiditeyi çok sık ve agresif biçimde yönetmek, hem *işlem ücretlerini* hem *uygulama riskini* hem de *fiyat hareketlerine bağlı zarar olasılığını* artırıyor.

Dune’dan Filippo Armani, “DEX’ler halihazırda kripto para piyasasının en derin likiditesine sahip platformlara dönüştü” derken, “Bu büyüklüğe, hâlâ kayda değer bir likidite kısmı tam kapasite çalışmıyorken ulaşılmış olması asıl kritik nokta” yorumunu yapıyor. On-chain varlıkların artması ve kurumsal oyuncuların devreye girmesiyle DEX piyasası hızla büyürken, 1inch tarafı *likidite verimsizliğinin* devam etmesi halinde hem *komisyon gelirinde* hem de genel *piyasa etkinliğinde* kayıpların büyüyeceği uyarısında bulunuyor.

Söz konusu çalışma, yedi farklı ağ üzerinde Uniswap v3–v4, PancakeSwap v3 ve Aerodrome protokollerini kapsıyor ve 6 Ocak ile 30 Haziran arasındaki haftalık zincir üstü (on-chain) veriler temel alınarak hazırlanmış durumda. Bu bulgular, DEX ekosisteminde ‘uyuyan sermaye’nin ölçeğini netleştirirken, *likidite yönetimi stratejilerinin* önümüzdeki dönemde çok daha kritik hale geleceğine işaret ediyor.