Güney Afrika kripto işlemlerine döviz denetimi getiriyor, vergi bildirimi 1 Mart'ta başladı

Güney Afrika, sınır ötesi sermaye hareketine yol açan kripto varlık işlemlerini döviz denetim çerçevesine dahil etmeyi planlıyor. Kripto vergi bildirim sistemi ise şimdiden yürürlüğe girdi.

Güney Afrika Hazinesi (National Treasury) ve Güney Afrika Merkez Bankası (South African Reserve Bank - SARB), 17 Nisan'da '2026 Sermaye Akışı Yönetimi Yönetmeliği' taslağını kamuoyuyla paylaştı. 1961 tarihli döviz kontrol yönetmeliğinin yerini alacak taslak, sınır ötesi kripto işlemlerini sermaye akışı denetim sistemine dahil ederek yüksek riskli işlemleri izlemeyi ve yasa dışı finansal hareketleri engellemeyi hedefliyor.

Düzenlemenin odağında kripto varlık sahipliği değil, işlemlerin yarattığı sermaye hareketi etkisi var. Yerelde ruhsatlı kripto varlık hizmet sağlayıcıları (Crypto Asset Service Provider - CASP) ile yurt dışı platformlar ve özel (non-custodial) cüzdanlar arasındaki transferlerin hangi ölçütlerle bildirim ve izin kapsamına alınacağı en kritik nokta olarak öne çıkıyor.

Güney Afrika makamları, Mayıs ayında kamuoyu görüş bildirme süresini 18 Mayıs'tan 30 Haziran'a uzattı. Kripto varlık sahipliği ve işlemlerine, özellikle sınır ötesi işlemlere kısıtlama getirilebileceği yönündeki endişelerin ardından yetkililer, taslağın kripto sahipliğini suç haline getirmeyi veya geçmişe dönük uygulanmayı amaçlamadığını açıkladı.

Yetkililer ayrıca sınır ötesi işlem sayılacak faaliyetleri ve ruhsatlı CASP'lerin yükümlülüklerini ayrıntılandıran ayrı bir kripto varlık kılavuzu da duyurdu. Ancak 4 Ağustos itibarıyla resmi kılavuzun tam metnine kamuya açık kaynaklarda rastlanmadı. TokenPost daha önce Güney Afrika'nın sınır ötesi kripto bildirim ve ruhsatlandırma ölçütlerini açıkladığı süreci haber yapmıştı.

Vergi bildirim sistemi ise çoktan devrede. Güney Afrika Gelir İdaresi (South African Revenue Service - SARS), 1 Mart'ta İktisadi İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı'nın (OECD) Kripto Varlık Raporlama Çerçevesi'ni (Crypto-Asset Reporting Framework - CARF) yürürlüğe soktu. Bildirim yükümlülüğü bulunan CASP'ler, belirli kripto işlem bilgilerini Gelir İdaresi'ne sunmak zorunda.

İlk bildirim dönemi 1 Mart 2026 ile 28 Şubat 2027 arasını kapsıyor, beyan süresi ise 31 Mayıs 2027'de doluyor. Bireysel vergi mükellefleri CARF kapsamında doğrudan bildirim yapmasa da mevcut gelir vergisi beyannamelerinde kripto işlemlerinden doğan kazanç ve kayıpları bildirmeye devam etmek zorunda. Gelir İdaresi, kripto varlıkları para birimi değil, vergiye tabi bir varlık olarak sınıflandırıyor.

Güney Afrika, kripto düzenlemesini birden fazla mevzuat üzerinden şekillendiriyor. Finansal Sektör Davranış Otoritesi (Financial Sector Conduct Authority - FSCA), 19 Ekim 2022'de kripto varlıkları Finansal Danışmanlık ve Aracılık Hizmetleri Kanunu kapsamında finansal ürün olarak sınıflandırmıştı. Bu tarihten sonra kripto varlık hizmet sağlayıcılarının faaliyet gösterebilmesi için FSCA'dan ruhsat alması gerekiyor. Yeni taslak, mevcut ruhsat sistemine sınır ötesi hareket ve bildirim yükümlülüğü ekleyen bir nitelik taşıyor.

Yerel sektör, kullanıcı korumasının gerekliliğini kabul etmekle birlikte bazı maddelere ilişkin endişesini dile getirdi. Güney Afrika merkezli kripto borsası VALR, taslağın henüz kesinleşmiş bir yasa olmadığını, bu nedenle müşterilerin mevcut işlem, para yatırma ve çekme yöntemlerinde şu an için bir değişiklik bulunmadığını belirtti. Şirket yetkilileri yine de zorunlu satış veya özel anahtarların ifşa edilmesi ihtimaline ilişkin maddelerin kullanıcıları ve ekosistemi etkileyebileceğini vurgulayarak, kamuoyu görüş sürecinde bu noktalara itiraz edeceklerini açıkladı.

Güney Afrika'nın düzenleme çalışmaları, kripto varlıkları yasaklamak yerine döviz, vergi ve kara para aklamayla mücadele sistemleri içinde yönetme eğiliminde okunuyor. Bildirime tabi işlemler, eşik tutarlar ve özel cüzdanlara aktarım yöntemleri, önümüzdeki dönemde yayımlanacak resmi kılavuz ve nihai yönetmelikle netleşecek.