100 milyar dolarlık gümrük iadesinde kapsam tartışması: Trump yönetimi temyize gitti

Trump yönetimi, yaklaşık 100 milyar dolarlık gümrük vergisi iadesi kapsamının yalnızca dava açan şirketlerle sınırlandırılması gerektiğini savunarak temyize gitti. Hükümete göre, dava açmayan ithalatçıları da kapsayan iade kararı mahkemenin yetkisini aştı.

ABD hükümeti, 11'inde (yerel saatle) Federal Temyiz Mahkemesi'ne (Federal Circuit) sunduğu dilekçede, ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesi yargıcı Richard Eaton'ın, ABD Gümrük ve Sınır Koruma Dairesi'ne (CBP) tüm ithalatçıların gümrük vergisini iade etmesini emretmesinin aşırıya kaçtığını öne sürdü. AP'nin haberine göre hükümet, geçen haziranda başvurduğu temyize ek olarak bu dilekçede 2025 Haziran'ında Yüksek Mahkeme'nin verdiği 'Trump - CASA' kararını dayanak gösterdi.

Tartışmanın özü, gümrük vergisi ödeyen tüm ithalatçıların mı yoksa yalnızca dava açan şirketlerin mi iade kapsamına gireceği. Hükümet, mahkemenin bir davanın tarafı olmayan ithalatçılara kadar kararın etkisini genişletemeyeceğini savunuyor.

Trump - CASA davası, doğum yeri vatandaşlığını sınırlandıran politikayla ilgili bir dosyaydı. Yüksek Mahkeme bu kararında, başkanlık politikalarının ülke genelinde uygulanmasını engelleyen kapsamlı tedbir kararlarının kullanım alanını daraltmıştı.

Hükümet, o karardaki 'kapsamlı çözüm' sınırlamasının gümrük iadelerine de uygulanması gerektiğini ileri sürüyor. Doğum yeri vatandaşlığı meselesi bu temyizin konusu değil; ortak hukuki soru, davaya taraf olmayanların da iadeden yararlanıp yararlanamayacağı.

Yargıç Eaton, Uluslararası Acil Durum Ekonomik Yetkiler Yasası'na (IEEPA) dayanılarak uygulanan ve sonradan hukuka aykırı bulunan gümrük vergilerinin tüm ithalatçılara iade edilmesini emretmişti. Hükümet ise Uluslararası Ticaret Mahkemesi'nin iade kapsamını davacı şirketlerin ötesine taşımasını sorun olarak görüyor.

CBP şimdiden yaklaşık 100 milyar dolarlık iadeyi işleme koyup onayladı. Bu iade tutarı ve uygulanıp uygulanmadığına ilişkin iddialar daha önce de gündeme gelmişti.

Hükümet, idari iade süreci tamamlanmış ithalat işlemlerinin CBP tarafından yeniden ele alınamayacağını belirtti. İlgili ithalatçının iade alabilmesi için ayrı bir dava açması gerektiği görüşünde.

Hükümetin dilekçesinde, Uluslararası Ticaret Mahkemesi'nin ithalatçıların açtığı davalarda zaten yüzlerce benzer karar verdiği de yer aldı. Henüz dava açmamış şirketlerin de dava süresi içinde ayrı bir dava açabileceği, hükümetin öne sürdüğü bir başka argüman.

İade süreci artık elektronik işleme aşamasında. CBP, geçen nisan ayında IEEPA gümrük iadeleri için kullanılan elektronik sistem CAPE'nin özelliklerini duyurmuş ve 20 Nisan'da birinci aşama işlevlerini devreye alacağını açıklamıştı.

CAPE, ithalatçıların veya gümrük komisyoncularının birden fazla ithalat işlemini tek seferde sisteme girerek iade tutarı ve faizini işletebilmesini sağlayan bir işlev. Her ithalat işlemi için ayrı ayrı iade süreci yürütmenin getirdiği idari yükü azaltmayı amaçlıyor.

Bu uyuşmazlık, IEEPA kapsamındaki gümrük vergilerinin geçersiz sayılmasının ardından iade sorumluluğunun kime kadar tanınacağını belirleyen bir sonraki aşama niteliğinde. Trump yönetimi iade sürecinin yanı sıra başka yasalara dayanan yeni bir gümrük düzeni de yürürlüğe koymaya çalışıyor.

Reuters'ın haberine göre Yargıç Eaton, iadedeki gecikmenin büyük ithalatçılarla küçük işletmeler arasındaki dengesizliği büyüttüğüne dikkat çekti. Büyük şirketlerin gümrük komisyoncusu ve dava takip ağına sahip olduğu, buna karşın küçük ve orta ölçekli ithalatçıların maliyet ve prosedür yüzünden iadede geride kalabileceği belirtiliyor.

New York Hukuk Fakültesi Uluslararası Hukuk Merkezi eş direktörü Barry Appleton(Barry Appleton), "Hukuka aykırı gümrük vergisi iadeleri, dava açma kapasitesinin ödülü haline gelmemeli" dedi. Küçük işletmelerin iadeye hak kazanıp kazanmadığını bile bilmeden süresi içinde dava açmak zorunda kalmasının adil olmadığına işaret ediyor.

Hükümetin argümanı kabul edilirse, Güney Kore merkezli şirketler de dahil dava açmamış ithalatçıların ABD'deki her gümrük işlemi için iadeye hak kazanıp kazanmadığını ve ayrı dava açmanın gerekip gerekmediğini tek tek kontrol etmesi gerekebilir. Federal Temyiz Mahkemesi bu temyiz sürecinde iade kapsamına ilişkin kararını verecek. Konunun Bitcoin(BTC) veya Ethereum(ETH) gibi kripto para piyasalarını doğrudan etkilediğine dair bir bilgi bulunmuyor.

Doğrulama kaynakları: AP, CBP, ABD Yüksek Mahkemesi dava kaydı