42 milyar dolarlık Tanzanya LNG'de Hürmüz dışı tedarik seçeneği gündeme geldi

Hürmüz Boğazı'ndaki risklerin büyümesiyle birlikte 42 milyar dolarlık Tanzanya sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracat projesinin stratejik değeri yeniden gündeme geldi. Orta Doğu boğazından geçen LNG hacimlerinde olası bir aksama, Asyalı alıcıların değerlendirebileceği 'Hürmüz dışı' bir tedarik kaynağı olarak Tanzanya'yı öne çıkarıyor.

Reuters'ın Kore saatiyle 26'sında (yerel saatle) bildirdiğine göre, Equinor(EQNR)'da uluslararası operasyonlardan sorumlu yönetici Philippe Mathieu(Philippe Mathieu), Norveç'in Stavanger kentindeki bir enerji konferansında "yeni LNG hacimlerini piyasaya sürmek için çok uzun süre beklemek istemiyoruz" dedi ve "muhtemelen şimdi ilerlemek için iyi bir zaman olabilir" diye ekledi. Orta Doğu'daki LNG aksamalarının Tanzanya projesinin cazibesini artırıp artırmadığı sorusuna "evet" yanıtını veren Mathieu, "bu, bu tür jeopolitik zorluklara maruz kalmayan bir bölgede LNG üretmek anlamına geliyor" diye konuştu. "Açıklama, şirketin projeye bakışının son dönemde canlandığının bir işareti olarak okunabilir."

Reuters'ın haberine göre projenin maliyeti yaklaşık 42 milyar dolar. Tanzanya hükümetinin tahminlerine göre proje, Asyalı müşteriler için alternatif bir tedarik kaynağı olabilir. Equinor(EQNR) ve Shell(SHEL) projenin ortak operatörleri olarak öne çıkarken, ExxonMobil(XOM), Pavilion Energy, MedcoEnergi ve Tanzanya'nın devlet şirketi TPDC de proje ortakları arasında sayılıyor.

Hürmüz Boğazı, LNG piyasasında belirgin bir darboğaz oluşturuyor. Uluslararası Enerji Ajansı(IEA) verilerine göre 2025 itibarıyla Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri(BAE) kaynaklı LNG ihracatının sırasıyla yüzde 93'ü ve yüzde 96'sı bu boğazdan geçiyor. Bu oran küresel LNG ticaretinin yüzde 19'una denk geliyor ve Asya pazarı, Katar ile BAE menşeli LNG'nin başlıca varış noktası konumunda.

Tanzanya LNG'nin cazibesi tedarik güzergahından kaynaklanıyor. Orta Doğu boğazından geçmeyen Doğu Afrika LNG'si, Hürmüz'de yaşanabilecek bir aksama durumunda görece farklı bir konumda bulunuyor. Ancak 'cazibenin artması' ile 'projenin kesinleşmesi' birbirinden ayrı konular.

Equinor(EQNR), resmi Tanzanya tanıtım materyallerinde 2007'den bu yana ülkede faaliyet gösterdiğini, Block 2 sahasında 15 arama kuyusu açtığını, 9 keşif yaptığını ve 20 trilyon küp fitin (Tcf) üzerinde gaz varlığı tespit ettiğini belirtiyor. LNG tesisinin kurulacağı alan Lindi bölgesi olarak belirlenmiş durumda.

TPDC, Tanzanya LNG projesinin Blok 1, 2 ve 4'teki deniz gazına dayandığını, Likong'o-Lindi sahasının ayrıldığını ve tazminat sürecinin tamamlandığını açıklıyor. Bu saha, deniz gazının sıvılaştırılıp ihraç edileceği kara tesisi için aday olarak gösteriliyor.

Proje büyüklüğü ve gaz rezervi rakamları kaynağa göre değişiyor. TPDC'nin sıkça sorulan sorular sayfasında proje büyüklüğü yaklaşık 30 milyar dolar, gaz rezervi ise yaklaşık 25 Tcf olarak yer alıyor. Reuters ise proje maliyetini 42 milyar dolar olarak aktardı.

Bu fark, güncel haber rakamlarıyla resmi sayfalardaki eski verilerin ayrı değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Aynı proje için maliyet tahminleri, tasarım değişiklikleri, enflasyon, finansman giderleri ve geliştirme kapsamına göre farklılaşabiliyor. Bu yüzden tek bir rakamı kesin veri gibi sunmak doğru olmaz.

Müzakere aşamasına ilişkin ifadeler de kurumdan kuruma değişiyor. Tanzanya Enerji Bakanlığı, 18 Ağustos'ta (yerel saatle) meclise sunduğu raporda ticari ve vergisel müzakerelerin tamamlandığını, hukuki müzakerelerin ise sürdüğünü bildirdi. Buna karşılık petrol üst düzey düzenleyici kurumu PURA, proje sayfasında hükümet anlaşmasının (HGA) 'müzakerenin son aşamasında' olduğunu belirtiyor.

HGA, kaynak geliştirme projelerinde hükümet ile işletmeci arasında yatırım koşullarını, vergilendirmeyi ve hukuki sorumlulukları belirleyen temel anlaşma niteliğinde. PURA, HGA imzalanmadan temel mühendislik tasarımı (FEED) ve zemin etüdü gibi sonraki adımlara geçilemeyeceğini kaydediyor. Projenin ticari olarak gündeme gelmesiyle geliştirme sürecinin fiilen kesinleşmesi birbirinden ayrı değerlendirilmeli.

Tanzanya LNG'de, 2022 yılının Haziran ayında dönemin cumhurbaşkanının katılımıyla imzalanan HGA ön anlaşmasının ardından da müzakereler sürmüştü. O dönemki resmi açıklamalarda projenin değeri 30 milyar dolar olarak yer almıştı. 2026'da da hükümet ile düzenleyici kurumun ifadeleri tam örtüşmüyor; bu nedenle projenin hangi aşamada olduğu dikkatli okunmalı.

LNG geliştirme süreçleri, uzun vadeli sözleşmeler, altyapı yatırımları, finansman ve hükümet anlaşmalarının bir arada işlemesini gerektiriyor. Hürmüz riskinin büyümesi tek başına belirli bir projeyi inşaata veya nihai yatırım kararına (FID) taşımıyor. Yine de alıcıların tedarik güzergahlarını çeşitlendirme yönünde daha güçlü bir motivasyon hissedebileceği söylenebilir.

Bu gelişme, TokenPost'un daha önce Hürmüz Boğazı'ndaki geçiş aksaklıkları ve Orta Doğu enerji lojistiğindeki belirsizliğe dair ele aldığı haberin devamı niteliğinde. Hürmüz Boğazı'nı çevreleyen geçiş koşullarındaki değişiklikler, yalnızca ham petrolü değil LNG tedarik zincirini de etkileyen bir değişken olmayı sürdürüyor.

Şu ana kadar doğrulanan gelişme, Orta Doğu kaynaklı tedarik riskleri arasında Hürmüz dışındaki LNG varlıklarının görece değerinin yeniden tartışmaya açılmış olması. PURA'nın belirttiği bir sonraki adım, HGA imzasının ardından gelecek FEED ve zemin etüdü süreci; Tanzanya LNG projesinin bundan sonraki gelişiminin ölçütü bu aşamaya geçilip geçilmeyeceği olacak.