BIS, resmi istatistikleri XRP Ledger(XRPL) ile doğrulama testinden geçirdi

Uluslararası Ödemeler Bankası (Bank for International Settlements, BIS), resmi istatistik dosyalarının özgünlüğünü ve bütünlüğünü doğrulamak için bir ‘kavram kanıtı’ (proof of concept) çalışmasını XRP Ledger (XRPL) üzerinde hayata geçirdi. Çalışma Ripple(XRP) ödemelerinin benimsenmesiyle değil, yayımlandıktan sonra istatistik verilerinin değiştirilip değiştirilmediğini kontrol eden bir veri doğrulama deneyiyle ilgili.

BIS, 2'sinde (yerel saatle) yayımladığı 1374 numaralı çalışma raporunda ('Verifiable official statistics: a blockchain-based approach') SDMX formatındaki resmi istatistikleri kamuya açık bir blok zinciriyle eşleştirerek kaynak ve bütünlük doğrulaması yaptığını açıkladı. SDMX, uluslararası kuruluşların ve istatistik kurumlarının veri ile meta verileri yapılandırılmış biçimde paylaşırken kullandığı standart format.

Deneyin özü, istatistik metninin orijinal halinin blok zincirine yüklenmemesinde yatıyor. BIS araştırmacıları, veri setlerinin ‘kriptografik parmak izini’ ve birden fazla veri setini birleştiren özet değeri XRP Ledger'a kaydetti. Orijinal dosyalarda ise yayıncı kimliğini doğrulayan dijital imza bilgileri yer alıyor.

Bu yapıda kullanıcılar dosya ile defter kaydını karşılaştırarak verinin kim tarafından yayımlandığını ve rakamların yayımlandıktan sonra değişip değişmediğini kontrol edebiliyor. Zincir üzerinde yalnızca parmak izi tutulup ham veri zincir dışında kaldığından, off-chain verinin gizliliği korunacak şekilde tasarlanmış.

BIS'in sunduğu prototip performansı, yayımlama için 3-5 saniye, doğrulama için 1-2 saniye olarak ölçüldü. Ancak rapor bunu sağlam bir ticari sistem değil, bir kavram kanıtı olarak tanımlıyor. Belgenin sonunda da görüşlerin yazarlara ait olduğu, BIS ya da üye merkez bankalarının resmi tutumunu yansıtmadığı belirtiliyor.

Ripple CEO'su Brad Garlinghouse(Brad Garlinghouse), 4'ünde X'te yaptığı paylaşımda “BIS'in XRPL ile test yapması şaşırtıcı mı? Düşük ücretler, hızlı ödemeler, kanıtlanmış geçmiş” ifadelerini kullandı. Garlinghouse deneyi, XRP Ledger'ın teknik özellikleriyle ilişkilendirerek değerlendirdi.

Ancak bu gelişmeyi ‘BIS'in XRP'yi benimsemesi’ olarak okumak, raporun kapsamını aşan bir yorum olur. BIS belgesi blok zinciri katmanının başka yapılarla da değiştirilebileceğini belirtiyor; deneyin amacı da ödeme ya da token talebi değil, resmi istatistik doğrulaması. XRP Ledger burada değer transfer hattından çok, kamu verisinin bütünlüğünü sağlayan bir çapa olarak kullanıldı.

Maliyet yapısı da piyasa yorumlarını sınırlıyor. XRP Ledger'ın resmi belgelerine göre standart bir işlemin minimum ücreti 10 drop. İşlem doğrulanmış deftere eklendiğinde bu ücret yakılıyor.

BIS'in yöntemi ise birden fazla veri setini tek seferde çapalayan bir yapı. Veri seti sayısı artsa da işlem sayısı aynı oranda artmıyor. Bu nedenle yalnızca bu deneyden yola çıkarak XRP'ye yönelik doğrudan talep ya da fiyat etkisi hakkında kesin bir sonuca varmak güç.

CryptoSlate, deneyin XRP Ledger'ın kurumsal kullanım potansiyelini gösterdiğini, ancak toplu işlem (batching) yapısı nedeniyle XRP'nin doğrudan ücret yakma etkisinin sınırlı kaldığını değerlendirdi (yorum). Yayın ayrıca deneyin XRP Ledger geliştirici ağında test amaçlı XRP ile yürütüldüğünü, ana ağ yükü ya da uzun vadeli çalışma koşullarının test edilmediğini de aktardı.

XRP Ledger'ın kurumsal kullanım tartışması, ödeme ve kredi altyapısının ötesine geçip veri doğrulama alanına doğru genişliyor. TokenPost daha önce Clearpool'un XRP Ledger üzerinde yerel (native) bir kredi protokolü geliştirmeye başladığını aktarmıştı.

Bu BIS deneyi ise farklı bir nitelik taşıyor. Kredi protokolü ya da ödeme altyapısı değil, resmi istatistik dosyalarının özgünlüğünü doğrulamaya yönelik bir yapı söz konusu.

Türk okuyucular için bu gelişmenin anlamı, Ripple(XRP) fiyatına dair bir veriden çok blok zincirin kullanım alanlarındaki değişime işaret ediyor. Merkez bankaları ve istatistik kurumlarının yayımladığı rakamlar otomasyon sistemleri ve veri platformları üzerinden dolaşıma girdiğinde, özgünlük doğrulaması ayrı bir teknik başlık haline geliyor.

Kamuya açık defterler bu doğrulama sürecinde tarafsız bir kayıt aracı olarak kullanılabilir. Ancak hangi blok zincirin tercih edileceği, gerçek kullanımda işlem hacmi ve maliyetin nasıl değişeceği ayrı bir inceleme konusu.

BIS belgesinin ortaya koyduğu aşama, ticari uygulamadan önce teknik olasılığı sınayan bir kavram kanıtı niteliğinde. Sonuçlar XRP Ledger'ın resmi istatistik doğrulama deneyinde kullanıldığını gösteriyor; ancak bu veriler BIS'in ödeme sistemlerinde XRP'yi benimsediğini ya da XRP talebinin arttığını kanıtlamıyor.