5,82 dolarla motorin rekor kırdı, kışa arz endişesi büyüyor

Reuters'ın 8 Eylül'de aktardığı habere göre küresel motorin arzındaki baskı kışa kadar sürebilir. Rusya ve Orta Doğu'daki rafineri aksaklıkları, kış aylarında artan ısınma ve taşımacılık talebiyle çakışınca hem stoklar hem de rafinaj kapasitesi aynı anda daraldı.

ABD'de ortalama motorin fiyatı 3 Eylül'de galon başına 5,82 dolara(yaklaşık 7.831 won) çıkarak tarihi zirveyi gördü. Aynı gün motorin kırılma marjı (crack spread) gün içinde varil başına 108,02 dolara(yaklaşık 145 bin won) kadar yükseldi. Reuters, ABD'deki motorin fiyatının Haziran 2022'deki rekoru aştığını aktardı.

Reuters'a göre Rusya'nın motorin ihracatına getirdiği kısıtlama, yetersiz rafinaj kapasitesi ve kış talebindeki artış arzı daha da sıkabilir. Vitol CEO'su Russell Hardy(Russell Hardy), "Rusya'dan günde yaklaşık 2 milyon varil, Orta Doğu'dan da neredeyse 2 milyon varil ürün piyasadan çekildi" dedi ve "stok tamponunu sürekli eritiyoruz" diye ekledi. Bu açıklama, arz sorununun ham petrolden çok rafine ürün piyasasında daha doğrudan hissedildiğini gösteriyor.

Rafineriler yüksek kapasiteyle çalışsa da arz açığını tamamen kapatamıyor. Phillips 66(PSX) Küresel Ticaret Kıdemli Başkan Yardımcısı Mark Senn(Mark Senn), ABD'deki rafinerilerin büyük bölümünün zaten yüksek kapasiteyle çalıştığını, buna rağmen kış öncesinde motorin stoklarının yetersiz kaldığını söyledi.

ABD genelinde toplam stoklar hafif artarken bölgesel tablo karışık seyretti. ABD Enerji Bilgi İdaresi(EIA) verilerine göre 28 Ağustos itibarıyla ABD distilat stokları bir önceki haftaya kıyasla artışla 104 milyon 187 bin varile ulaştı; ancak doğu kıyısını kapsayan PADD 1 bölgesindeki stoklar 19 milyon 318 bin varile geriledi.

Distilat, motorin ve ısınma yağı gibi ham petrolün rafine edilmesiyle elde edilen orta damıtık ürünleri tanımlıyor. Motorin piyasasında fiyat ve arz-talep dengesi yalnızca ham petrol arzına değil, rafinerilerin çalışma durumuna, ürünü taşıyan lojistik ağına ve bölgesel stok seviyelerine göre de değişiyor.

Şu anki arz baskısının merkezinde ham petrolden çok rafine ürün eksikliğinin yattığı yapısal bir sorun var. Uluslararası Enerji Ajansı(IEA), 12 Ağustos'ta yayımladığı petrol piyasası raporunda Orta Doğu'daki petrol ürünü ihracatındaki aksama ve Rusya'daki rafinerilere yönelik saldırılar nedeniyle üçüncü çeyrek rafinaj işleme tahminini düşürdüğünü açıkladı.

Rusya, Orta Doğu ve Asya'nın motorin ihracatı Temmuz itibarıyla geçen yılın aynı dönemine kıyasla günde 1,3 milyon varil azaldı. IEA, aynı ay küresel gözlemlenen petrol stoklarının 69 milyon varil düştüğünü, savaşın başlamasından bu yana birikimli düşüşün 410 milyon varile ulaştığını hesapladı.

Rusya'nın ihracat kısıtlaması da piyasadaki baskıyı artıran etkenlerden biri. Rusya'nın, rafinerilere yönelik Ukrayna drone saldırılarının ardından motorin ihracatını 30 Eylül'e kadar yasakladığı bildirildi. İhracat kısıtlamasının süresi ve rafinerilerin ne zaman onarılacağı, Avrupa ve diğer bölgelerdeki ürün tedarik koşullarını değiştirebilir.

Orta Doğu'da da rafineri aksaklığı endişesi sürdü. Suudi Arabistan'ın Jizan rafinerisi 9 Ağustos'ta saldırıya uğradı; tesisin günlük işleme kapasitesinin 400 bin varil düzeyinde olduğu belirtildi.

Kış talebi arz baskısını büyütebilecek bir değişken. Kuzey yarımkürede ısınma yağı talebi artarken kamyon taşımacılığı ve tarım ekipmanlarının yakıt talebi de sürüyor; stoku ince olan bölgelerde fiyat oynaklığının daha da artması olası.

Ancak arz sıkıntısının kıştan sonra da süreceği kesinleşmiş değil. IEA, yıl sonunda küresel petrol piyasasının yeniden arz fazlasına dönebileceği ihtimalini ortaya koydu; ABD genelindeki toplam distilat stokları da son haftalık verilere göre artış gösterdi.

Piyasalar arasındaki farklar da büyüyebilir. ABD doğu kıyısı gibi stokların azaldığı bölgeler ithalat ve deniz taşımacılığı koşullarından daha çok etkilenirken, arzın nispeten rahat olduğu bölgelerde ülke ortalamasından farklı bir fiyat seyri görülebilir.

Güney Kore'de küresel motorin fiyatları, navlun ve ithalat maliyetleri ile rafinaj marjı üzerinden akaryakıt istasyonu fiyatlarına ve lojistik maliyetlerine yansıyabilir. Ancak bu yansımanın hızı ve lojistik maliyetlere etkisinin büyüklüğü ayrı bir veriyle ortaya konmadı.

Kışın arz koşulları sonuçta Rusya'nın ihracat kısıtlamasına, Orta Doğu'daki rafinerilerin onarım sürecine ve bölgesel stok azalma hızına göre değişebilir. IEA'nın öne sürdüğü yıl sonu arz fazlası ihtimalinin piyasaya ne zaman yansıyacağı ve ABD doğu kıyısı stoklarının toparlanıp toparlanmayacağı, bundan sonra izlenecek noktalar arasında.