NASA'dan Mars için en fazla 700 milyon dolarlık iletişim ağı kararı, Rocket Lab (RKLB) GAO'ya itiraz etti

NASA, Blue Origin'i en fazla 700 milyon dolar (yaklaşık 24,15 milyar TL) değerindeki Mars iletişim ağı projesinin yüklenicisi olarak seçince Rocket Lab (RKLB) ihale sürecine resmi itirazda bulundu. Rocket Lab, NASA'nın seçim kararının Kongre tarafından belirlenen katılım kriterleriyle örtüşmediğini öne sürdü.

NASA, 1 Eylül'de Blue Origin ile sabit fiyatlı bir sözleşme imzaladığını açıkladı. Blue Origin, Mars iletişim uydusunu tasarlayacak, geliştirecek, entegre edecek, fırlatacak ve işletecek.

Uzay aracının 31 Aralık 2028'e kadar NASA'ya teslim edilmesi planlanıyor. İletişim ağının ise 2030 yılına kadar Mars'ta faaliyete geçmesi hedefleniyor.

NASA, bu ağın bilimsel verileri, yüksek çözünürlüklü görüntüleri, navigasyon bilgilerini ve görev iletişimini aktaracak özel bir altyapı olarak kullanılacağını belirtti. Ağ, mevcut ve gelecekteki Mars yüzeyi, yörünge ve insanlı keşif görevlerini destekleme işlevini de kapsıyor.

Rocket Lab, 11 Eylül'de ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi'ne (GAO) itiraz dilekçesi sundu. Şirket, X'teki paylaşımında “NASA'nın seçim kararı, Kongre'nin belirlediği yeterlilik kriterleriyle örtüşmüyor gibi görünüyor” ifadesini kullandı.

Rocket Lab ayrıca, NASA'nın kendi teknik teklifine yönelik değerlendirmesinin 'cezalandırıcı' nitelikte olduğunu ve hatalı yargılar içerdiğini de öne sürdü. Bu içerik yalnızca Rocket Lab'ın iddiası olup, NASA'dan henüz bir yanıt ya da GAO'dan bir karar gelmedi.

Tartışmanın merkezinde ihaleye katılım yeterlilik kriterleri yer alıyor. ABD Kamu Hukuku 119-21, 2024 veya 2025 mali yılında NASA'nın Mars numune iade görevi için ticari tasarım araştırma fonu almış ve tam bir Mars numune iade görevini destekleyecek ayrı, bağımsız olarak fırlatılan bir Mars iletişim uydusu öneren şirketleri aday olarak sınırlandırıyor.

Ancak NASA'nın nihai teklif çağrısı (RFP), yalnızca Mars numune iade görevini değil, gelecekteki Mars yüzeyi, yörünge ve insanlı keşif görevlerini destekleyecek iletişim ve navigasyon sisteminin tasarımını, geliştirilmesini, fırlatılmasını ve işletilmesini de talep etti. Projenin kapsamı, uzay aracının üretimi, fırlatılması ve Mars'a varış sonrası işletilmesini de içeriyor.

NASA, Blue Origin'in Blue Ring (Blue Ring) tabanlı tasarımını nihai olarak seçti. Ancak teknik, fiyat ve risk değerlendirmesinden hangisinin belirleyici olduğu açıklanmadı.

Nihai seçim gerekçesini içeren 'source selection statement' belgesi de kamuoyuyla paylaşılmadı. Bu nedenle Blue Origin'in teknik üstünlüğünün ya da fiyat rekabetçiliğinin seçim sonucunu ne ölçüde etkilediğini değerlendirmek şu an için mümkün değil.

Rocket Lab, 2025 yılına ait yatırımcı raporunda, tam bir Mars numune iade görevinin parçası olarak Mars iletişim uydusu öneren tek ticari yüklenici olduğunu belirtmişti. Bu önerinin yasal yeterlilik kriterlerini karşılayıp karşılamadığı ise NASA ve GAO'nun değerlendirmesine bağlı.

GAO, ABD federal hükümetinin ihale süreçlerinde şirketler tarafından yapılan itirazları inceleyen kurum. Bu vakada, Rocket Lab'ın yeterlilik kriterlerine ilişkin yorumu ile NASA'nın değerlendirme yöntemini uygulama biçimi incelemeye konu olabilir.

Daha önce Rocket Lab'ın ABD Uzay Kuvvetleri'nin uydu üretimi, fırlatılması ve işletilmesini kapsayan 397 milyon dolarlık (yaklaşık 13,7 milyar TL) bir sözleşme aldığına dair haberler yer almıştı. Ancak söz konusu sözleşme, bu Mars iletişim ağı projesinden bağımsız, ayrı bir ihale sürecidir.

Bu sözleşme, uzay aracının üretimi, fırlatılması ve Mars'a varıştan sonraki işletilmesini tek bir sabit fiyatlı proje altında birleştiriyor. İki şirket arasındaki risk paylaşım koşulları ile NASA'nın değerlendirme puanlarına ilişkin ayrıntılar ise kamuya açık belgelerde yer almıyor.

Bu gelişme, NASA'nın ihale süreci ile ticari uzay şirketleri arasındaki rekabete ilişkin bir konu olup, kripto para veya yarı iletken sektörüyle doğrudan bir bağlantı bulunmuyor. Rocket Lab'ın hisse fiyatına etkisi veya işlem referans saati de yalnızca bu bilgilerle doğrulanamıyor.

GAO'nun inceleme sonucu ve NASA'nın seçim gerekçesi belgesinin kamuoyuyla paylaşılıp paylaşılmayacağı henüz netleşmedi. Blue Origin'in Mars iletişim uydusunun 31 Aralık 2028'e kadar NASA'ya teslim edilmesi planlanıyor.