Günlük 4 milyon varil rafine ürün arzı azaldı: Toparlanma 2027’ye sarkabilir

Orta Doğu’daki ham petrol arz kesintileri motorin başta olmak üzere rafine petrol ürünleri piyasasına yayıldı. Rafineri işletme oranlarındaki düşüş ve Hürmüz Boğazı’ndaki taşımacılık kısıtlamaları, yakıt arzı üzerindeki baskıyı artırdı.

Kpler, Orta Doğu’daki rafineri işletme oranının ağustosta günlük 7,3 milyon varile gerilediğini ve şubattaki 9,9 milyon varilin altında kaldığını açıkladı. Çatışmaların ardından bölgedeki rafine petrol ürünü arzındaki düşüş günlük yaklaşık 4 milyon varil olarak hesaplandı.

Kpler, 20 Ağustos tarihli analizinde rafine petrol ürünleri piyasasının kısa vadeli toparlanmasının lojistik faaliyetlerin normale dönmesine bağlı olduğunu belirtti. Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin iyileşmesi halinde çalışabilir durumdaki rafinerilerin üretimi ve ürün taşımacılığı önce toparlanabilir. Ancak hasar gören tesislerin onarımı daha uzun sürebilir.

Orta Doğu normal koşullarda günde yaklaşık 3 milyon varil rafine petrol ürünü ihraç ediyor. Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin kısıtlanması alternatif taşıma rotalarını daralttığı için ham petrol temin edilse bile rafine ürünleri dış pazarlara ulaştırmak zorlaşıyor.

Suudi Arabistan’ın doğu-batı petrol boru hattındaki aksama da baskıyı artırdı. Kpler, 11 Eylül’den bu yana Yanbu’da ham petrol yüklemesi yapılmadığını ve boru hattının tamamen onarılmasının 4-6 hafta sürebileceğini açıkladı.

Dolambaçlı taşıma seçenekleri kullanılsa bile ham petrol ve rafine petrol ürünlerinin Hürmüz Boğazı’na bağımlılığı artabilir. Bu nedenle ham petrol üretimi kısmen toparlansa dahi rafine ürün arzının normale dönmesi gecikebilir.

ABD’de de motorin fiyatlarında artış görüldü. ABD Enerji Bilgi İdaresi’ne (EIA) göre, 14 Eylül itibarıyla otoyol motorininin perakende fiyatı galon başına 6,285 dolar (yaklaşık 8.610 won) oldu. Fiyat, önceki haftaya göre 0,318 dolar (yaklaşık 436 won) yükseldi.

Motorin fiyatları yalnızca ham petrol fiyatlarından değil, rafineri işletme oranları ve taşıma rotalarından da etkileniyor. Rafineri tesislerindeki hasar ile deniz taşımacılığındaki aksamanın aynı anda yaşanması halinde ham petrol arzı iyileşse bile motorin fiyatları ve arzı hemen istikrara kavuşmayabilir.

Kpler, Orta Doğu rafine petrol ürünleri piyasasındaki toparlanmanın iki aşamada gerçekleşebileceğini öngördü. Dördüncü çeyrekte taşımacılığın normale dönmesi üretim toparlanmasını destekleyebilir. Ancak hasarlı tesislerin tamamen onarılarak savaş öncesi seviyelere dönülmesi 2027’nin ikinci çeyreği sonrasına kalabilir.

Rafine petrol ürünleri piyasası ham petrol üretimi, rafinaj ve taşımacılığın birbirine bağlı olduğu bir yapı oluşturuyor. Üretim tesisleri çalışır durumda olsa bile liman veya boğazlardan yapılan taşımacılık engellenirse tüketim merkezlerine ulaşan ürün miktarı sınırlı kalabilir.

Daha önce Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin azalması ve Suudi Arabistan’dan ham petrol yüklemelerinin yeniden başlaması da Orta Doğu enerji tedarik zincirindeki darboğazlar arasında gösterilmişti. Bu gelişmede ise geçişlerdeki aksamanın yalnızca ham petrolü değil, motorin gibi rafine ürünlerin arzını da etkileyebileceği öne çıkıyor.

ABD’de motorin fiyatlarının galon başına 6 doların üzerinde seyretmesi, rafine ürün arzındaki yetersizliğin taşıma maliyetlerini ve toplam maliyet baskısını artırabileceği yönündeki analizle örtüşüyor. Bununla birlikte ABD ve Türkiye piyasalarının fiyatlama yapıları ile tedarik rotaları farklı olduğundan, aynı ölçekte bir fiyat hareketi yaşanacağı sonucuna varılamaz.

Türkiye’de rafineri ve taşımacılık piyasalarına yönelik etkileri değerlendirmek için uluslararası petrol fiyatları, rafinaj marjları, deniz taşımacılığı maliyetleri ve Türkiye’nin ithalat miktarının birlikte izlenmesi gerekiyor. Şu aşamada temel değişken, ham petrol üretiminin kendisinden çok Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin toparlanması ve Orta Doğu’daki rafineri tesislerinin ne hızla onarılacağı olarak öne çıkıyor.

Kpler, taşımacılığın normale dönmesi halinde çalışabilir durumdaki rafineriler ile ürün sevkiyatının önce toparlanabileceğini, hasarlı tesislerin tamamen onarılmasının ise 2027’nin ikinci çeyreği sonrasına kadar gecikebileceğini belirtti.