Schumer, Çin'e AI çipi ihracatının gevşetilmesine karşı çıktı… H200 için vaka bazlı inceleme tartışması

ABD Senatosu Demokrat lideri Chuck Schumer, Çin'e yönelik gelişmiş yapay zeka (AI) çip ihracat kontrollerinin gevşetilmemesi çağrısında bulundu. Açıklama, ABD'nin NVIDIA(NVDA) H200 gibi bazı çiplerin Çin'e ihracat lisansı başvurularını koşullu vaka bazlı incelemeye çevirmesinin ardından geldi.

ABD Senatosu Demokrat lideri Chuck Schumer, 17 Eylül'de Senato'da yaptığı konuşmada, Çin Komünist Partisi'nin en ileri AI teknolojilerine erişimini engellemenin 'müzakere edilemez bir ilke' olduğunu söyledi. Schumer, Başkan Donald Trump'ın en gelişmiş AI çipleri ve yarı iletken üretim ekipmanlarının Çin'e ihracatını engellemesi gerektiğini belirtti.

Schumer'in açıklaması, Başkan Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in 24 Eylül'deki zirvesi öncesinde geldi. Schumer, Çin'in ABD'nin gelişmiş çiplerini elde etmesi halinde AI rekabetinde ABD'nin teknolojik üstünlüğünün ve ulusal güvenliğinin zayıflayabileceğini söyledi.

ABD Ticaret Bakanlığı Sanayi ve Güvenlik Bürosu(BIS), 13 Ocak'ta NVIDIA H200 ve AMD MI325X gibi bazı çiplerin Çin'e ihracat lisansı başvurularını güvenlik koşullarına bağlı vaka bazlı inceleme kapsamına aldı. Sistem, Çinli alıcıların ihracat kontrollerine uyum prosedürlerini ve ABD'de üçüncü taraflarca performans ve güvenlik denetimlerini şart koşuyor.

Vaka bazlı inceleme, Çin'e ihracatın tamamen serbest bırakıldığı anlamına gelmiyor. Belirli koşulları karşılayan başvuruların tek tek değerlendirilmesine olanak tanıyan bu kanalda izin kararı her başvuruya göre değişebilir.

Beyaz Saray, 14 Ocak'ta H200 ve MI325X gibi bazı gelişmiş bilgi işlem çiplerine %25 gümrük vergisi uygulanacağını açıkladı. Gümrük vergisi uygulaması, ihracat lisansı inceleme yönteminden ayrı bir süreç olarak yürütülüyor.

NVIDIA, ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'na(SEC) sunduğu 2026 yıllık raporunda, Şubat ayında H200 için Çin'deki belirli müşterilere yönelik sınırlı ihracat izni aldığını açıkladı. Şirket, söz konusu ihracat izin programı kapsamında henüz gelir elde etmediğini ve Çin'e ithalatın fiilen izin alıp almayacağının da belirsiz olduğunu belirtti.

Bu nedenle ihracat izni ile ürünün Çin'e fiilen sokulması, satılması ve gelir yaratması birbirinden ayrılmalı. NVIDIA'nın açıklaması tek başına Alibaba veya Tencent gibi Çinli şirketlerin H200 satın aldığını ya da ürünü teslim aldığını göstermiyor.

ABD Kongresi'nde ihracat kontrollerindeki boşlukları kapatmaya yönelik girişimler de sürüyor. Cumhuriyetçi Temsilciler Meclisi üyesi John Moolenaar ve Demokrat Temsilciler Meclisi üyesi Josh Gottheimer, Çinli şirketlerin bulut platformları üzerinden gelişmiş AI çiplerine erişmesini engellemeyi amaçlayan iki partili bir yasa tasarısı üzerinde çalıştı.

Bulut platformları üzerinden uzaktan erişim, çipleri Çin'e doğrudan sokmadan yüksek performanslı bilgi işlem kaynaklarının kullanılabilmesi nedeniyle mevcut ihracat kontrollerinin açığı olarak görülüyor. Tasarı, kontrol kapsamını yalnızca yarı iletken ihracatından bilgi işlem kaynaklarına erişime doğru genişletmeyi amaçlıyor.

ABD merkezli güvenlik düşünce kuruluşu Yeni Amerikan Güvenliği Merkezi(CNAS), 17 Eylül tarihli raporunda AI ihracat kontrollerinin gevşetilmesi yerine uzaktan erişim, model damıtma ve Çin'deki yarı iletken ekipman hizmetleri gibi düzenleme boşluklarının azaltılması gerektiğini savundu. Bu yaklaşım, Schumer'in kontrol talepleriyle aynı doğrultuda.

Buna karşılık Çinli Huawei, aynı gün AI amaçlı yeni bir bilgi işlem kümesini tanıttı. Bu gelişme, ABD'nin ihracat kontrollerinin Çin'in kendi çip ve AI ekosistemini kurmasını hızlandırabileceği yönündeki tartışmaların arka planını oluşturuyor.

ABD'nin Çin'e yönelik AI ihracat kontrolleri, iki ülke liderlerinin zirvesindeki başlıklarla da bağlantılı. Daha önce ABD-Çin görüşmelerinde AI, nadir toprak elementleri ve gümrük vergilerinin ele alındığı bildirilirken, gelişmiş çip ihracat izinlerinin kapsamı ve bulut erişimine yönelik kontroller ayrı birer anlaşmazlık konusu olarak kalıyor.

ABD, AI güvenliği ve ulusal güvenlik alanlarında iş birliği ihtimalini de görüşüyor. ABD'nin Çin'e AI kaynaklı olayların bildirilmesi için bir sistem önerdiği ancak anlaşmaya varılamadığı örnek, iki ülkenin AI alanında hem iş birliği hem de kontrol gündemlerini birlikte ele aldığını gösteriyor.

Şu ana kadar Schumer'in açıklamasının ardından ABD'nin Çin'e yönelik AI çip ihracat politikasında ek bir değişiklik yapıldığı duyurulmadı. 24 Eylül'de yapılması planlanan ABD-Çin zirvesi öncesinde, koşullu ihracat izinlerinin Çin'e fiili giriş ve satışa dönüşüp dönüşmeyeceği ve kontrol kapsamının bulut tabanlı erişimi de kapsayacak şekilde genişletilip genişletilmeyeceği gündemde kalıyor.