Basra petrolünde Hürmüz dışı teslimat için ilk ihale

Irak, Basra ham petrolü alıcılarına Hürmüz Boğazı dışında teslim alma seçeneği sunan ilk ihaleyi açtı. Ortadoğu'daki çatışmanın ardından boğazdan geçişin risk primini artırdığı bir dönemde, Irak'ın devlet petrol satış kurumu SOMO gemiden gemiye aktarma yöntemiyle ihracat rotasını genişletiyor.

Bloomberg'in 27'sinde (yerel saatle) aktardığına göre SOMO, Basra Orta(Basrah Medium) ve Basra Ağır(Basrah Heavy) ham petrolünü Umman kıyıları açığında 'gemiden gemiye aktarma' (STS) yöntemiyle teslim eden bir ihale açtı. Bu yapıda alıcı gemisi Basra Körfezi'nin içine girip Hürmüz Boğazı'ndan doğrudan geçmek zorunda kalmıyor.

Bu yöntem, çatışmanın 2026 Şubat sonunda başlamasının ardından Irak petrolünün Hürmüz dışında teslim alınabildiği ilk örnek olarak aktarılıyor. Ancak petrolü taşıyan ilk gemi yine de Basra'dan Umman yönüne hareket etmek zorunda. Alıcı gemisinin boğaza girme yükü azalırken, Irak'ın petrol hacminin tamamen boğaz riskinden kurtulduğu söylenemiyor.

Gemiden gemiye aktarma, limana yanaşmadan açık denizde tankerler arasında ham petrol aktarımı yapılması anlamına geliyor. Ham petrol ticaretinde genellikle fiyatın yanı sıra gemi temini, sigorta primi, bekleme süresi ve varış takvimi de tedarik maliyetini belirliyor. Boğaz içindeki seyir mesafesi kısaldıkça alıcı taraf bazı operasyonel yükünü azaltabiliyor.

Hürmüz Boğazı, Kore dahil Asyalı ham petrol ithalatçılarını doğrudan etkileyen bir darboğaz. Uluslararası Enerji Ajansı'na(IEA) göre 2025'te günlük ortalama 20 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü bu boğazdan geçti; küresel deniz yoluyla petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25'i bu güzergaha bağlı kaldı.

IEA, yalnızca Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin bazı boru hatlarıyla kısmen alternatif rota kullanabildiğini, Irak, Kuveyt, Katar ve İran'ın ise ihracatının büyük bölümünde Hürmüz Boğazı'na bağımlı kaldığını belirtiyor. İhracat hacminin Irak'ın güneyindeki limanlarda yoğunlaştığı bir yapıda, boğazdaki aksama doğrudan yükleme takvimine ve navlun maliyetine yansıyabiliyor.

Irak daha önce alıcı çekmek için indirim yoluna gitmişti. Reuters'in aktardığına göre SOMO, boğaz içinde yüklenen Basra petrolüne büyük indirim önermişti. Basra Orta için varil başına 25-27 dolar, Basra Ağır için 27,80-29,80 dolar arasında indirim uygulandığı bildirildi.

TokenPost daha önce Hürmüz güzergahındaki belirsizlik sürerken Irak'ın petrol indirimiyle Çinli rafinerilerin tedarik artışının örtüştüğü gelişmeyi aktarmıştı. O dönemki tablo, körfez petrolü tedarik kararlarının artık yalnızca fiyata değil navlun, sigorta ve varış olasılığına göre şekillendiğini gösteriyordu.

Bu sürecin ardından Irak, geçiş izni ile alternatif rotaları birlikte değerlendirmeye başladı. Reuters, İran'ın bazı Irak tankerlerinin Hürmüz'den geçişine izin verdiğini aktardı. Irak aynı zamanda Türkiye'deki Ceyhan, Suriye'deki Bâniyâs ve Ürdün'deki Akabe limanlarını da alternatif ihracat rotası olarak değerlendiriyor.

TokenPost, İran'ın bazı Irak tankerlerinin Hürmüz'den geçişine izin verdiğine dair haberi de daha önce aktarmıştı. Bu yeni STS ihalesi, yalnızca geçiş iznine bağlı kalan bir yaklaşımdan çok; boğaz içi yükleme, boğaz dışı aktarma ve alternatif ihracat rotalarını birlikte değerlendiren bir adıma benziyor.

Piyasa tepkisi henüz Irak'a özgü bir unsur olarak ayrıştırılmış değil. Reuters'in aktardığına göre 27'sinde sabah seansında Brent petrol varil başına 88 dolar bandında, ABD tipi ham petrol(WTI) ise 82 dolar bandında seyretti. Piyasa, Irak'ın yeni teslimat yöntemini Hürmüz'de yeniden açılma müzakereleri ve Ortadoğu'da gerilimin gevşeyip gevşemediği verisiyle birlikte fiyatlıyor.

Risk priminin tamamen ortadan kalktığını söylemek de güç. Önceki indirim haberlerinde varil başına 25-29,80 dolar aralığında indirim önerilmesi, alıcıların boğaz içi yüklemeye hâlâ maliyet ve risk yansıttığı 'yorumunu' güçlendiriyor. STS ihalesi bu yükü azaltmaya yönelik bir girişim, ancak gerçek işlem koşulları ihale sonucu netleşince görülebilecek.

Kore'deki rafineriler ve ham petrol ithalatçıları için de Hürmüz değişkeni tedarik maliyeti ve takvim sorunu olarak yansıyor. Ortadoğu petrolüne bağımlılığı yüksek Asya pazarında boğazdaki aksama, gemi navlunu, sigorta primi ve alternatif petrol arayışı rekabetine dönüşebiliyor. Umman kıyısındaki aktarma yönteminin gerçek hacme dönüşmesi halinde alıcıların seçenekleri genişleyebilir.

Ancak bu ihalenin gerçek bir satışla sonuçlanıp sonuçlanmayacağı ve işlem hacminin ne olacağı henüz açıklanmadı. Fiyat istikrarı etkisi de ihalenin sonuçlanması ve gerçek taşıma koşullarının netleşmesinin ardından değerlendirilebilecek.