Zincirler Arası Merkezileşme: Kripto Paralar Tehlikeli Bir Yöne mi Evriliyor?

Blokzincirlerin uzun süredir savunduğu ‘merkezsizleşme’ ilkesi, farklı zincirler arasında birlikte çalışabilirlik sağlama çabaları nedeniyle sarsılmak üzere. Son dönemde zincirler arası varlık transferlerinin büyük oranda *merkezi* aracıların kontrolünde olması, kripto paraların hedeflediği yapıya tamamen zıt bir durumun ortaya çıkmasına neden oluyor.

Casper Network’ün teknoloji sorumlusu Michael Steuer, kısa süre önce Cointelegraph’a verdiği röportajda “kullanıcı deneyimi (UX) ve birlikte çalışabilirlikteki tasarım tercihlerinin bugünkü *merkezî sisteme* neden olduğunu” söyledi. Mobil oyunlar, kurumsal yazılım ve erken dönem blokzincir projelerinde deneyime sahip olan Steuer, kripto teknolojilerinin gerçek hayattaki kullanım zorluklarına kullanıcı perspektifinden dikkat çekti.

Steuer, “Neden insanlar gündelik hayatta farkında bile olmadıkları şeyleri, kripto dünyasında bilmek ve anlamak zorunda kalıyor?” diyerek sürece dair eleştirel bir yaklaşım dile getirdi. Bugün kullanıcılar varlıklarını zincirler arasında taşımak için köprülerin nasıl çalıştığını öğrenmek veya merkezi bir aracıya güvenmek zorunda kalıyor. Bu ise kripto para dünyasının başta uzak durmak istediği riskleri geri getiriyor.

Kripto dünyasının bir başka sorunu ise arayüz ve kullanıcı deneyimi konusundaki başarısızlık olarak görülüyor. Steuer, sektörün teknik kabiliyeti yüksek bir erken kullanıcı grubuna dayanarak büyüdüğünü ve bu nedenle sistemin genel kullanıcıdan aşırı teknik bilgi beklediğini belirtiyor. Kullanıcının ağ seçmesi, cüzdan uyumuna bakması, köprü desteğini araştırması ve işlem ücretlerini hesaba katması gereken bir yapı, yaygın benimseme için oldukça elverişsiz.

Buna karşın geleneksel ödeme sistemlerinde kullanıcı sadece nakit veya kartı seçiyor. Fonların yönlendirilmesi, hata düzeltmeleri ve onay süreçleri sistemin arka planda çalışmasıyla otomatik gerçekleşiyor. Ancak kriptoda yanlış bir ağ üzerinden gönderilen varlıkların geri alınması mümkün olmuyor. Bu nedenle köprüler bir tür ‘standart geçiş yolu’ haline gelmiş durumda. Ne var ki bu yapılar büyük miktarda varlık tuttuğu için sıkça saldırıya uğruyor ve *kara para aklama* gibi yasa dışı işler için de kullanılabiliyor.

Zincirler arası etkileşimi mümkün kılmak için kullanılan mesaj iletim ve doğrulama sistemleri de önemli rol oynuyor. Bu sistemler doğrudan varlık tutmasa da, bir zincirden gönderilen bilginin geçerli olup olmadığına karar vererek zincirler arası iletişim sağlıyor. Fakat Steuer’a göre bugün bu kritik kararları birkaç şirket alıyor: Chainlink(LINK), LayerZero ve Axelar gibi isimler, hangi protokollerin destekleneceğini ve hangi zincirlerin birbirine bağlanabileceğini belirliyor. Bu durum hem kullanıcıların hem de projelerin bu *aracılardan onay almak* zorunda kalmasına yol açıyor.

Bu yapı yalnızca sorular doğurmuyor, aynı zamanda seçenek yoksunluğu üzerinden kullanıcılara *zorunlu kabul* de dayatıyor. Steuer, eğer birlikte çalışabilirlik birkaç şirketin inisiyatifine bırakılırsa, bu durum kriptonun merkezsizleşme ilkesine doğrudan ters düşüyor diyor.

Blokzincirlerin değişen mutabakat yöntemleri, güvenlik yapıları ve çalışma ortamları arasında doğal bir birlikte çalışabilirlik kurmak oldukça zor. Bu teknik karmaşıklık, zincirleri birbirine bağlayan mesaj doğrulama katmanlarının bir tür ‘arabulucu’ya dönüşmesine neden oldu. Ve bu katmanlar artık birlikte çalışabilirliği adeta *tekel halinde* kontrol ediyor.

Steuer, bu teknik sınırların sosyal etkilerine de dikkat çekiyor. Kullanıcılar sadece belirli bir cüzdan ya da zincire dahil olduklarında hizmet alabiliyor ve bu da onları bir çeşit *bağlılık yarışına* itiyor. XRP taraftarları, Bitcoin(BTC) destekçileri ya da Ethereum(ETH) savunucularının aidiyet duyguları artık gönüllü bir tercih değil, sistemin dayattığı bir zorunluluk halini almış durumda.

Bugün kripto endüstrisi hâlâ merkezsiz protokollere dayanıyor gibi görünse de, gerçek kullanım ve bağlantı katmanlarında az sayıda şirketin dominasyonu giderek artıyor. Steuer, bu eğilim devam ederse, blokzincir dünyasının *çeşitlilik* temelindeki birlikte çalışmaya dayalı yapısından uzaklaşarak keskin sınırlarla ayrılmış ve *parçalanmış* bir ekosistem olarak kalacağı uyarısında bulundu.