24 Saat Açık Küresel Borsa Hayali Neden Gerçekleşemiyor?

‘24 Saat Açık Küresel Borsa’ Girişimi Neden Şimdilik Gerçekleşemiyor?

Blokzincirin nihai evrimi olarak görülen ‘24 saat kesintisiz çalışan küresel bir borsa’ fikri, bir süredir büyük heyecan uyandırıyor. Herkesin sınır ve saat farkı olmadan varlık alıp satabildiği, aracısız ve anında takas yapılabilen bu dünya; JPMorgan’dan Silikon Vadisi girişimlerine kadar birçok kurumu kendine çekmiş durumda. Ancak son yorumlara göre, mevcut blokzincir altyapısı bu vizyonu gerçekleştirebilecek düzeyde değil.

Solayer Labs ürün yöneticisi Joshua Seom, kısa süre önce yayımladığı bir analizde, mevcut blokzincir teknolojisinin küresel finans sisteminin gerektirdiği hız, doğruluk ve adalet ölçütlerini karşılamaktan hala uzak olduğunu belirtti. Özellikle reel varlıkların dijitalleşmesi artarken, bu süreci destekleyecek teknolojik zemin henüz yeterince sağlam değil. Bu durumu ‘blokzincirin paradoksu’ olarak değerlendirdi.

Seom’a göre şu anki blokzincirlerin üç temel yapısal sorunu var. İlki ‘işlem hacmi yetersizliği’. Popüler bir varlığın piyasaya çıkışı bile blokzinciri saatlerce tıkayabiliyorsa, milyonlarca tokenleştirilen varlığın işlem görmesi tamamen hayalden ibaret.

İkinci sorun ise ‘gecikmeler’. Blok üretim süresinin uzun olması ve işlemlerin ne zaman onaylanacağının belirsizliği, fiyat keşfi gibi işleyişleri bozuyor. Yüksek frekansta işlem yapan yatırımcılar içinse bu yapı büyük bir risk oluşturuyor. Seom bu durumu mecazi bir anlatımla açıklayarak, geleneksel borsaları Formula 1 araçlarına benzetip, blokzinciri ‘at arabası’ kadar geride kalmış olarak nitelendirdi.

Üçüncü ve en tehlikeli sorun ise ‘piyasa adaletsizliği’. Blokzincir ağlarında sıkça görülen MEV(Maksimum Çıkarılabilir Değer) sorunuyla birlikte, gelişmiş bot yazılımları işlem sırasını manipüle ederek ‘ön alma’ (front-running) ve ‘sandviç saldırıları’ yapabiliyor. Bu durum, kurumsal yatırımcıların en çok çekindiği türden bir piyasa manipülasyonu olarak, blokzincire duyulan güveni adeta yerle bir ediyor.

Tüm bu sorunlar, blokzincirin kurumsal düzeyde benimsenmesini zorlaştırıyor. Büyük ölçekli işlemler sıklıkla başarısız oluyor ya da algoritmik trader’ların önceliğine takılıyor. Bu da kurumlar için kabul edilemez bir risk oluşturuyor. Benzer şekilde bireysel yatırımcılar da vaad edilen 'eşit fırsatlar’dan uzak kalıyor. Çünkü rekabet, sofistike botlar ve MEV stratejilerine sahip sayılı kesimin lehine işlemiş oluyor. Yani 'merkeziyetsizlik’ uğruna yola çıkan sistem, geleneksel finansın en büyük sorunlarını yeniden üretmiş oluyor.

Seom’un değerlendirmesine göre, ‘tokenize borsalar’ın çalışabilmesi için sistemin kökten yeniden tasarlanması gerekiyor. Solana(SOL) gibi yüksek performanslı blokzincirler bazı avantajlar sunsa da, küresel finansın kapasitesini kaldırabilecek bir altyapı düzeyi çok daha yüksek olmalı. Saniyede 100 bin işlem ve 1 saniyenin altında onay süresi, yalnızca bir hedef değil, bu yapının temel başlangıç noktası olmalı. İşlem sıraları da tamamen adil ve şeffaf şekilde belirlenmeli.

Seom’un dikkat çektiği bir diğer unsur, ‘piyasa bütünlüğü’. Mevcut durumda blokzincirler arasında likidite bağlantısı kopuk olduğundan, gerçekten küresel bir borsa kurmak mümkün değil. Varlıkların ve likiditenin parçalı değil, atomik şekilde transfer edilip etkileşime girebilmesi gerekiyor. Bu düzeye ulaşmak ise ancak Solana sanal makinesi gibi ileri düzey teknolojilerle mümkün.

Şu anki çabaların çoğunun ‘kısıtlı iyileştirmeler’ olduğunu söyleyen Seom, bugünkü altyapının üzerine yama yaparak küresel bir işlem platformu oluşturulamayacağını vurguluyor. “Bir ata yarış şeridi çizmekle, onu Daytona yarışına hazırlayamazsınız” şeklindeki benzetmesi de bu fikri destekliyor. Ona göre yapılması gereken, sistemi sıfırdan ve daha güçlü bir ‘motorla’ yeniden inşa etmek.

Tokenizasyon, trilyonlarca dolarlık potansiyeli olan bir alan ve bu dönüşümün yaşanması artık sadece bir zaman meselesi. Asıl soru şu: Bu altyapıyı blokzincir sektörü mü kuracak, yoksa geleneksel finans dünyası mı devreye girecek?