Ethereum(ETH), yeni hard fork ile FOCIL mekanizması üzerinden MEV kaynaklı merkezileşme baskısını hedef alıyor

İsviçre merkezli kripto haber sitesi *The Defiant*’ın 24’ünde (yerel saatle) aktardığına göre, Ethereum(ETH) Vakfı ağın ‘검열 저항성’ ve ‘탈중앙성’ özelliklerini korumak için yeni bir işlem dahil etme mekanizması ‘포실(FOCIL, Fork-Choice Enforced Inclusion Lists·이하 포실)’ üzerinde çalışıyor. Amaç, 밸리데이터(검증자)’lara belirli işlemleri bloğa ‘zorunlu olarak dahil ettirebilecek bir yetki’ vererek, MEV(최대 추출 가능 가치) kaynaklı ‘merkezileşme baskısını’ hafifletmek.

포실, Ethereum’un bir sonraki hard fork’u ‘헤고타(Hegota, geçici ad)’ ile birlikte sunulması beklenen bir öneri olarak öne çıkıyor. Tasarımın iki temel ayağı var: İlk olarak, birden fazla 밸리데이터’nın oluşturacağı ‘인클루전 리스트(포함 목록)’ içindeki işlemlerin bloğa zorunlu olarak yerleştirilebilmesi hedefleniyor. Böylece belirli işlemlerin uzun süre boyunca ‘검열’ edilmesi önlenmek isteniyor. İkinci olarak ise, bu mekanizmanın MEV teşvik yapısından mümkün olduğunca ayrıştırılması planlanıyor. Böylece ‘검열 저항성’ işlevinin, MEV gelirlerini maksimize etme yarışında geri planda kalmaması amaçlanıyor.

포실 tasarımının başındaki isim olan Ethereum Vakfı ‘로버스트 인센티브 그룹(Robust Incentives Group)’ araştırmacısı 토마 티에리(Thomas Thiery), *Epicenter* adlı podcast’te yaptığı açıklamada, ‘포실’in açık (public) işlemlerin dahil edilme garantisini radikal biçimde artırmayı hedefleyen bir araç olduğunu belirtti. 티에리, sistemin en başından itibaren ‘MEV ile mümkün olduğunca karışmamasına’ özel önem verdiklerini vurguladı.

Mevcut Ethereum(ETH) mimarisinde bir işlemin bloğa girip girmeyeceği büyük ölçüde ‘블록 빌더(builder)’ların insiyatifine bağlı. Her slot’ta yeni blok önerme (propose) hakkı 밸리데이터’da olsa da, fiili blok inşası çoğunlukla harici 빌더’lara bırakılıyor. Bu süreçte belirli adresler veya işlemler siyasi, yasal ya da ekonomik gerekçelerle hariç tutulursa, kullanıcıların buna karşı yapabileceği pek bir şey kalmıyor.

포실 tam olarak bu zayıf noktaya odaklanıyor. Birden fazla 밸리데이터, zincir üstünde ya da protokol seviyesinde, ‘bu işlemler mutlaka dahil edilmeli’ şeklinde bir liste hazırlayabiliyor. Fork choice(포크 초이스) kuralı da bu listeyi dikkate alacak şekilde güncelleniyor. Buna göre, 인클루전 리스트’de yer alan işlemleri uzun süre görmezden gelen bloklar, 포크 초이스 sürecinde dezavantajlı hale gelerek ‘zincirin dışında’ kalma riskiyle karşı karşıya kalıyor.

티에리, birden fazla 밸리데이터’nın ‘zorunlu 포함 리스트’를 ağa itebileceği bir yapı kurulduğunda, tekil 빌더’ların veya 검열 eğilimli katılımcıların belirli işlemleri sürekli olarak dışarıda tutmasının çok zorlaşacağını söylüyor. Araştırmacı, bu yaklaşımı ‘검열 yapmayı yapısal olarak zorlaştıran teşvik tasarımı’ olarak tanımlıyor.

티에리’ye göre MEV, Ethereum(ETH) ağının 탈중앙 yapısına yönelik en güçlü ‘yapısal baskı’ unsurlarından biri. MEV, bir işlemin bloğun içinde ‘hangi bağlamda ve hangi sırayla’ yer alacağından doğan tüm değeri kapsıyor. Yani yalnızca 기본 gas/fee değil; işlem sırasının manipülasyonu, 아비트리지(차익거래), 청산 işlemleri, 프런트러닝·백러닝 gibi çeşitli stratejilerle yaratılan ek kazançların tamamı ‘MEV’ şemsiyesi altına giriyor.

Bu çıkarılabilir değerin hacmi, çoğu durumda ‘temel işlem ücretlerinin çok üzerinde’ ölçülüyor. Geçmiş tahminler bile MEV’nin toplam işlem hacminin yaklaşık ‘%1’i düzeyinde olduğunu öne sürmüştü. DeFi, kaldıraçlı ürünler ve türev piyasalarının büyüdüğü günümüzde ise, MEV’nin fiili etkisinin daha da arttığı yönünde genel bir ‘piyasa görüşü’ oluşmuş durumda.

Sorun şu ki, bu yüksek kârlılık seviyesi 밸리데이터 ve 빌더'ları ‘daha büyük ölçekli ve daha sofistike altyapılara’ zorlayan bir baskı yaratıyor. 티에리, MEV’nin ortaya çıkışıyla birlikte 밸리데이터’lar arasında güçlü bir ‘merkezileşme baskısı’ oluştuğunu belirtiyor. Başlangıçta bireysel ya da küçük ölçekli işletmecilere dağılmış olan ağ yapısı, daha yüksek MEV elde etmek için giderek ‘büyük oyuncular etrafında’ yeniden şekilleniyor.

Bugün Ethereum(ETH) blok inşa pazarının, birkaç büyük oyuncunun kontrol ettiği bir ‘oligopol yapı’ sergilediği sık sık dile getiriliyor. 티에리 de artık ‘birkaç baskın 빌더’ın blok kompozisyonunu fiilen belirleyen bir konuma geldiğini, bunun da ağın 탈중앙 hedefini ciddi biçimde zedeleyebileceğini’ düşünüyor.

MEV ekosistemini ve 포실’in neden önemli olduğunu anlamak için, Ethereum(ETH) üzerinde bir bloğun bugün nasıl oluşturulduğuna bakmak gerekiyor. Temelde üç aktör öne çıkıyor: İşlem fırsatlarını tespit eden ‘서처(searcher)’, bunları paketleyerek blok adayı oluşturan ‘빌더(builder)’ ve son olarak bu bloğu ağa öneren ‘프로포저(proposer·검증자)’.

서처’lar, zincir verisini ve mempool’u tarayarak belirli işlem kombinasyonlarından doğan MEV fırsatlarını yakalıyor. Ardından kendi oluşturdukları işlem paketlerini (bundle) 빌더’lara gönderiyor. 빌더 ise farklı 서처’lardan gelen çok sayıdaki bundle’ı toplayarak, ‘işlem ücretleri ve MEV getirisi’ en yüksek olacak şekilde blok tasarlıyor. Bu yarış, ultra hızlı ağ bağlantıları, özel istemciler ve karmaşık simülasyon yazılımları gerektirdiğinden, ‘teknik giriş bariyeri’ doğası gereği yüksek tutulmuş oluyor.

Bu yapı, az sayıda ‘çok gelişmiş’ 빌더’ın pazarı domine etmesine yol açıyor. 티에리, birçok 빌더’ın aynı zamanda 서처 rolünü de üstlendiğini, MEV getirisini azamiye çıkarma yarışının da katılımcı yapısını giderek daha fazla ‘yoğunlaştırdığını’ vurguluyor.

Ethereum(ETH) üzerinde bugün yaygın kullanılan MEV altyapısı, ‘MEV-부스트(MEV-Boost)’ olarak bilinen PBS(프로포저-빌더 분리) modeline dayanıyor. Bu modelde 빌더'lar tarafından hazırlanan blok adayları, ‘릴레이(relay)’ denilen aracılar aracılığıyla 프로포저’a ulaştırılıyor. 프로포저, farklı 빌더’ların sunduğu blok adayları arasından ‘kendisine en yüksek geliri sağlayanı’ seçerek ağa öneriyor.

릴레이’nin görevi yalnızca teknik aracılık değil. 프로포저’ların blok içeriğini önceden görüp, daha yüksek MEV elde etmek için 빌더’ları ‘kopyalamasını ya da kandırmasını’ engellemek için ‘güvenilen aracı’ rolü de üstleniyor. Ancak bu yapı, az sayıda 릴레이 işletmecisine yoğunlaşan ‘güven’ yüzünden uzun süredir merkeziyetçilik eleştirilerine maruz kalıyor.

Ethereum(ETH) Vakfı ve araştırma ekibi, yaklaşan hard fork ile birlikte bu PBS yapısını ‘커밋·리빌(commit & reveal)’ modeline dönüştürmeyi planlıyor. Bu yaklaşımda 빌더 önce, oluşturduğu blok içeriğine dair şifrelenmiş bir 커밋(kriptografik taahhüt) sunuyor. 프로포저 ise blok içeriğini görmeden, yalnızca bu 커밋’lere ve vaat edilen gelire bakarak seçim yapıyor. Seçilen blok daha sonra 공개(리빌) ediliyor. Böylece 특정 릴레이’ye ‘güvenme zorunluluğu’ ortadan kalkıyor ve 프로포저 ile 빌더, ‘트러스트리스(trustless)’ bir biçimde etkileşim kurabiliyor.

티에리, gelecekte ‘bu tür güvene dayalı 릴레이’lere ihtiyaç duyulmayan bir yapı hedeflediklerini, 커밋·리빌 mekanizmasının 포실 gibi çözümlerle birlikte çalışarak hem blok yapısının şeffaflığını hem de 검열 저항ını artırabileceğini söylüyor.

PBS mimarisinde ‘değerin merkezi’ bugün büyük ölçüde 프로포저 tarafına kaymış durumda. 빌더’lar MEV ve işlem ücretlerini maksimize eden blokları rekabet içinde hazırlarken, 프로포저 bu bloklar arasından ‘ödülü en yüksek olanı’ seçerek gelirini artırıyor. 티에리, pratikte yaratılan değerin önemli kısmının 프로포저’a aktığını düşünüyor.

프로포저 ayrıca, seçtiği bloğu tüm ağa yayarak bir sonraki blok olarak kesinleştirme yetkisini elinde tutuyor. Diğer bir deyişle, ağ katılımcılarının vekalet verdiği ‘güvene’ dayanarak, ‘hangi işlem kümesinin zincirin resmi tarihi olacağına’ karar veren aktör konumuna geliyor.

포실’in devreye girmesiyle birlikte, 프로포저’un rolü ve sorumlulukları daha da karmaşık hale gelecek. Kısa vadede MEV ve işlem ücreti bakımından en avantajlı bloğu seçmesi beklenirken, uzun vadede 검열 저항성 ve 탈중앙성 hedefleri doğrultusunda 인클루전 리스트’leri de isabetli şekilde dikkate alması gerekecek. Ethereum(ETH) Vakfı bu nedenle 포실’i ‘protokol seviyesinde zorlayıcı bir mekanizma’ olarak tasarlıyor.

Ethereum(ETH) altyapısında 로버스트 인센티브 그룹 öncülüğünde yürütülen bu değişikliklerin odağında, ‘işlem dahil edilmesi(inclusion)’ ve ‘검열 저항성(censorship resistance)’ bulunuyor. MEV’nin yarattığı karmaşık teşvik yapısı içinde, ağın ilk günden beri hedeflediği ‘açıklık’ ve ‘탈중앙lık’ dengesini korumak temel bir öncelik haline geldi.

포실, 커밋·리빌 modeli ve ileride gündeme gelmesi beklenen ‘PBS’nin tamamen zincir üzerine taşınması(온체인화)’ tartışmaları, Ethereum(ETH) bloklarının nasıl üretileceğini ve hangi aktörün hangi yetkiyi kullanacağını kökten dönüştürebilir. 블록 빌더 merkezileşmesi, 프로포저 yetki yoğunlaşması ve 릴레이 güven sorunları gibi bugüne kadarki yapısal risklerin ne ölçüde bertaraf edilebileceği, piyasada yakından izlenen bir başlık olacak.

티에리, “bugünkü Ethereum ekosisteminin en büyük meydan okumalarından biri, MEV’nin yarattığı merkezileşme baskısı” diyerek, protokol düzeyinde teşvik yapısı yeniden tasarlanmadan ağın ‘yüzeyde 탈중앙, derinde kısmi merkezi bir yapı’ haline gelme riskini vurguluyor. Yaklaşan hard fork ve 포실 mekanizmasının, Ethereum(ETH) yönetim yapısının ve altyapısının gelecekte hangi yöne evrileceğini gösterecek bir ‘test sahası’ olacağı değerlendiriliyor.