XRP Ledger(XRPL) Merkezsizlik Tartışması Alevlendi: Ripple’dan UNL ve Regülasyon Eleştirilerine Sert Yanıt

XRP Ledger(XRPL) etrafında ‘merkezsizlik’ tartışması yeniden alevlendi. Ripple’ın baş teknoloji sorumlusu David Schwartz, XRPL’in *Ripple ya da herhangi bir tekil aktörün kontrol edemeyeceği* şekilde ‘bilerek’ tasarlandığını vurgulayarak, ağın *merkezileşmiş* olduğu yönündeki eleştirilere sert yanıt verdi.

Tartışma, 24’ünde (yerel saatle), kripto yatırım şirketi Cyber Capital’in kurucusu Justin Bons’un X’te (eski Twitter) paylaştığı bir flood ile başladı. Bons, XRPL’i fiilen ‘*izinli(permissioned)*’ bir ağ olarak nitelendirdi. Ripple, Stellar, Hedera(HBAR), Canton ve Algorand(ALGO) gibi projelerin *izinli unsurlara* dayandığını savunan Bons, özellikle XRPL’in ‘Unique Node List(UNL)’ yapısının ağ üzerindeki gerçek gücü belirlediğini öne sürdü.

Bons’a göre XRPL’in sunduğu UNL, doğrulayıcı(validator) setinin fiili standardı haline geliyor ve bu da Ripple ile bağlantılı kuruluşlara zincir üzerinde “*mutlak otorite ve kontrol*” sağlıyor. Argüman, “*listeleri kim belirliyorsa, gücü de o kullanır*” şeklinde özetlenebilir. Bons, bu listeden sapmanın zinciri fork’a zorlayabileceğini, dolayısıyla UNL yayımlama ve güncelleme sürecinin XRPL üzerindeki asıl iktidar mekanizması olduğunu savundu.

Schwartz ise bu iddiayı “*objektif olarak mantıksız(objectively nonsensical)*” sözleriyle reddetti. Ona göre XRPL’de *her node operatörü, hangi doğrulayıcıya güveneceğine kendisi karar ediyor.* Operatör, açıkça kabul etmedikçe ne *çifte harcama(double-spend)* ne de *sansür(censorship)* girişimine rıza göstermiş sayılıyor. Schwartz, kötü niyetli bir doğrulayıcının sansür veya çifte harcama denemesi yapması halinde, dürüst node’ların bu doğrulayıcıyı sadece “*farklı görüşte tek bir doğrulayıcı*” olarak değerlendireceğini belirtiyor. Yani tekil bir doğrulayıcının kötü davranışı, ağ üzerinde otomatik ve zorlayıcı bir güç üretmiyor.

Yine de Schwartz, doğrulayıcıların toplu hareket ederek “dürüst node’ların bakış açısından” zinciri durdurma ihtimalini tümden dışlamıyor. Ancak bu senaryoda bile çifte harcamanın *zorla kabul ettirilemeyeceğinin* altını çiziyor. Böyle bir durumda node operatörleri, *farklı bir UNL setine geçiş yapabilir.* Schwartz, bu durumu, Bitcoin(BTC) ağının bir çoğunluk saldırısı altında kalması halinde madencilik algoritmasının değiştirilmesini gündeme getiren bir topluluk kararına benzetiyor. ‘Kritik anda yön değiştirme’ seçeneği, ona göre XRP Ledger’ın tasarımında da mevcut.

Schwartz ayrıca *regülasyon baskısına* da değindi. Ripple’ın ABD’de mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğunu, *“mahkeme emrini reddedemeyeceğini”* açıkça söylüyor. Buna rağmen XRPL’in, *sırf Ripple’ın istemesiyle işlemleri sansürleyemeyecek* biçimde tasarlanmasının temel nokta olduğunun altını çiziyor. Onun ifadesiyle, “’*Hayır*’ demenin en sağlam yolu, istenen şeyi teknik olarak *yapamıyor* olmaktır.” Yani denetleyici kurumlar baskı kursa bile, tek bir şirketin kendi başına işlemleri durduramayacağı bir mimari, *ağın uzun ömürlü olmasının şartı* olarak sunuluyor. Bu yaklaşım, XRPL’in merkezsizlik tartışmasının sadece teknik mimariyle değil, aynı zamanda *regülasyon riski yönetimiyle de* yakından bağlantılı olduğunu gösteriyor.

Bu tartışmalar sürerken XRPL üzerindeki *on-chain aktivite* dikkat çekici şekilde yavaşlamış görünüyor. Zincir içi analist Arthur, 23’ü itibarıyla *aktif kullanıcı sayısının* 200 binin üzerindeyken yaklaşık 38 bine gerilediğini, *ödemelerdeki hacmin* ise 2,5 milyar XRP’den 80 milyon XRP civarına düştüğünü aktardı. Yorum: Bu seviyedeki gerileme, yüzeysel olarak bakıldığında ağın kullanımında sert bir düşüş izlenimi yaratıyor.

Ancak Arthur’a göre veriler tek başına, *ağ talebinde çöküş* anlamına gelmeyebilir. 18’inde devreye giren ‘XLS-81’ standardı, *izinli bir DEX altyapısıyla kurumsal işlemleri* kamuya açık panellerden ayrı bir katmanda göstermeye imkân veriyor. Yani kurumsal hacmin bir kısmı, herkesin izlediği dashboard’ların *dışına taşınmış* olabilir. Bu nedenle görünen metrikler azalırken, toplam ekonomik faaliyet daha az görünür hale gelmiş olabilir. Başka bir deyişle, *işlemler gerçekten mi kayboldu, yoksa sadece görünme biçimi mi değişti* sorusunun net bir cevabı için *ek analiz* gerekiyor.

Doğrulayıcıların gücüyle ilgili soru işaretleri aslında yeni değil. Geçen yılın sonunda Schwartz, *Ripple etkisini yoğunlaştırmadan ödül(reward) mekanizması eklemeyi* hedefleyen ‘*2 aşamalı staking*’ modelini gündeme getirmişti. Bu modelde, doğrulayıcı listelerinin yönetiminin ayrı bir yönetişim token’ına devredilmesi ve bu yönetişim süreci başarısız olursa *fork seçeneğinin* masada kalması öneriliyordu. Yorum: Amaç, hem doğrulayıcıların hem de tekil şirketlerin üzerinde yükseleceği ‘mutlak kontrol’ alanını daraltmak.

25’inde yaşanan son polemik, tarafların *eski argümanlarını taze örneklerle* tekrar sahneye çıkardığını gösteriyor. Eleştirel tarafta, “doğrulayıcı listelerini yayınlayıp dağıtmanın bile ‘*yumuşak kontrol(soft control)*’ mekanizması olarak işleyebileceği” görüşü hâkim. Buna karşılık Schwartz, XRPL’in konsensüs modelinin *doğrulayıcılar ve şirketler üzerindeki gücü sınırlandıracak şekilde* kurulduğunu savunuyor ve bunun sonucunda, *regülasyon baskısı gelse bile Ripple’ın ağa keyfi biçimde müdahale edememesini* sistemin asıl gücü olarak öne çıkarıyor.

Sonuç olarak, *merkezsizlik tanımının nereye çekileceği* XRPL değerlendirmelerinde belirleyici olmaya devam edecek. Bir kesim, UNL ve liste yayınlama süreçlerini “fiili kontrol” kriterine göre okuyor. Diğer kesim ise, *farklı UNL seçebilme imkânı, kötü niyetli doğrulayıcıların dayatma gücünün sınırlı olması ve tekil şirket kontrolünün teknik olarak imkânsızlaştırılması* gibi unsurları gerçek merkezsizlik ölçütü sayıyor. XRPL etrafındaki bu kavga, hem teknik tasarım hem regülasyon baskısı hem de zincir üstü verilerin nasıl yorumlandığı düzlemlerinde, bir süre daha *gündemde kalacak* gibi görünüyor.