Trump Anthropic’i Durdurdu, Ordu Claude’u İran Operasyonunda Kullandı: Yapay Zeka-Savunma Çatlağı Büyüyor

Başkan Trump’ın Anthropic sistemlerinin kullanımını durdurma talimatı vermesinden sadece birkaç saat sonra, ABD ordusunun İran’a yönelik geniş çaplı hava saldırısı operasyonunda Anthropic’in yapay zeka modeli Claude’u(Claude) kullandığı ortaya çıktı. Yönetimin ‘engelleme’ kararı ile sahadaki ‘fiili kullanım’ın çelişmesi, gelişmiş yapay zekanın artık savunma operasyonlarının içinde ne kadar derine yerleştiğini gösteren bir örnek olarak değerlendiriliyor.

Wall Street Journal(WSJ), konuya yakın birden fazla kaynağa dayandırdığı haberinde, Orta Doğu bölgesinden sorumlu ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı(CENTCOM) başta olmak üzere askeri komuta kademesinin, operasyonu desteklemek amacıyla Claude’u devreye aldığını bildirdi. Claude’un özellikle istihbarat analizine yardımcı olmak, potansiyel hedefleri belirlemek ve savaş alanı simülasyonları çalıştırmak için kullanıldığı belirtiliyor. Bu durum, ‘politika düzeyindeki frenleme’ girişimlerine rağmen, yapay zekanın askeri iş akışlarına ‘entegre’ olmuş olması nedeniyle kısa vadede tamamen devre dışı bırakılmasının kolay olmayacağını gösteriyor.

Habere göre Trump yönetimi, geçtiğimiz cuma günü (yerel saatle) federal kurumlara Anthropic ile yürütülen çalışmaları durdurma talimatı verdi ve Savunma Bakanlığı’na şirkete potansiyel bir güvenlik riski olarak yaklaşılması yönünde uyarı gönderdi. Bu kararın, taraflar arasındaki sözleşme görüşmelerinin bozulmasının ardından alındığı aktarıldı.

Görüşmelerdeki temel anlaşmazlık noktasının ‘sınırsız kullanım’ talebi olduğu belirtiliyor. Savunma makamlarının, yasal çerçeveye oturan her senaryoda ordunun yapay zekayı kısıtlama olmadan kullanabilmesini talep ettiği, Anthropic’in ise bu talebi kabul etmeyerek masadan kalktığı ifade edildi. Sonuç olarak Washington’un tedarik ve güvenlik odaklı yaklaşımı ile özel bir yapay zeka şirketinin etik ve kontrol ilkeleri doğrudan karşı karşıya gelmiş oldu.

Claude, birkaç yıllık savunma sözleşmeleri sayesinde halihazırda askeri sistemlerin derinliklerine kadar girmiş durumda. Anthropic, önde gelen bazı yapay zeka araştırma laboratuvarlarıyla birlikte Pentagon’dan toplamda 2 milyar dolara yaklaşan (yaklaşık 2,926 milyar won) çok yıllı bir anlaşma almıştı. Palantir ve Amazon Web Services(AWS) gibi şirketlerle kurulan ortaklıklar üzerinden Claude’un, gizli bilgiler ve operasyonel iş akışları içinde kullanılmak üzere onaylandığı bildiriliyor.

WSJ’nin aktardığına göre Claude, geçmişteki bazı operasyonlarda da devreye sokuldu ve bu yılın ocak ayında Venezuela’da Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun yakalanmasıyla sonuçlanan bir görevde de kullanıldı. Ancak bu iddia yabancı basın kaynaklarına dayanıyor; ilgili tarafların resmi teyidi ve olayın ayrıntılı bağlamı açısından ek doğrulama gerektiği not ediliyor.

Savunma Bakanlığı’nın bir süredir alternatif tedarikçilere yöneldiği, OpenAI ile gizli askeri ağlarda yapay zeka modellerinin konuşlandırılmasına yönelik bir anlaşma yapıldığı da bildiriliyor. Anthropic’in ‘risk’ kategorisine alınmasının, gerçekten de ABD’nin savunma tedarik yapısında kalıcı bir değişime dönüşüp dönüşmeyeceği merak konusu.

Anthropic Üst Yöneticisi(CEO) Dario Amodei(Dario Amodei), cumartesi günü verdiği bir röportajda, şirketin ‘geniş ölçekli yurt içi gözetim’ ve ‘tamamen otonom silah sistemlerinde’ yapay zeka kullanımına karşı olduğunu vurguladı. Bu açıklama, ABD yönetiminin Anthropic’i savunma ‘tedarik zinciri riski(supply chain risk)’ olarak sınıflandırıp, taşeronların şirketin ürünlerini kullanmasını engelleyen yönergesine açık bir itiraz niteliğinde görülüyor.

Amodei, askeri karar alma süreçlerinin mutlaka insan kontrolünde kalması gerektiğini, bu süreçlerin tamamen makinelere devredilmesinin kabul edilemeyeceğini özellikle öne çıkardı. ‘Etik sınırları’ aşan bir kullanım talebi söz konusuysa, devlet ihalelerinin kaybedilmesinin bile göze alınabileceği mesajını verdi.

Bu tartışma, yapay zekanın savaş alanı ve istihbarat uygulamalarında ‘anında fayda’ sağlarken, aynı anda kontrol, sorumluluk ve tedarik riskleri etrafındaki gerilimleri de büyüttüğünü gösteriyor. Başkan Trump’ın getirdiği kullanım kısıtlamalarının sahada ne ölçüde uygulanabileceği ve ordunun, iş süreçlerine çoktan yerleşmiş yapay zeka araçlarını hangi hızda ikame edip sistemden ayıracağı, önümüzdeki dönemin önemli ‘izleme başlıkları’ arasında yer alıyor.