ABD Senatosu’ndan dijital dolar freni: Perakende CBDC yasağı 2030’a kadar masada

ABD Senatosu, ABD Merkez Bankası’nın(Fed) ‘perakende’ yani doğrudan halka yönelik merkez bankası dijital para birimi(CBDC) çıkarmasını yasal olarak durduracak bir sürece girdi. ‘dijital dolar’ın sıradan tüketiciye ulaşmasının önü şimdilik kesilmek istenirken, yasa taslağında yasağın bitiş tarihi olarak 2030 yılı sonunun yazılması, tartışmanın ileride yeniden alevlenmesi için de kapı aralık bıraktı.

Senato’da görüşülen ‘21st Century ROAD to Housing Act’ ilk bakışta konut fiyatlarını ve kira yükünü düşürmeye dönük bir konut arzı ve konut finansmanı paketi gibi görünüyor. Ancak tasarının Title X bölümüne, doğrudan mortgage ya da kiralarla bağlantılı olmayan, Federal Reserve Act’te değişiklik öngören ayrı bir madde eklendi. Esas hedef, Fed’in hükümet destekli dijital dolar(CBDC)ı perakende(retail) formatta piyasaya sürmesini yasaklamak.

Dış basında yer alan haberlere göre tasarı metni, Senato Bankacılık Komitesi Başkanı Tim Scott(Tim Scott) ile Demokrat Parti’nin kıdemli üyesi Elizabeth Warren(Elizabeth Warren) tarafından birlikte kamuoyuna duyuruldu. Finansal regülasyon başlıklarında uzun süredir karşıt pozisyonlarda yer alan iki ismin aynı metinde yan yana durması, siyasi açıdan ‘alışılmadık’ bir ittifak olarak değerlendiriliyor.

Yasak kapsamı oldukça geniş tutuldu. Fed’in dijital doları doğrudan basıp dağıtması kadar, bankalar ya da diğer finansal aracılar üzerinden dolaylı biçimde perakende kullanıma sunması da engelleniyor. Ayrıca, yalnızca isim değiştirerek çıkarılabilecek ‘CBDC benzeri’ ürünler de tanıma dahil edilerek, ‘kelime oyunu’ ile yasal boşluk yaratma ihtimali baştan sınırlandırılmak isteniyor.

Tasarı, CBDC’yi “dolar cinsinden(dollar-denominated) bir dijital varlık olup, Fed’in ‘doğrudan yükümlülüğü(direct liability)’ şeklinde ihraç edilen ve geniş tüketici kitlesinin erişimine açık olan” para birimi olarak tanımlıyor. Yani hükümet tarafından çıkarılan, merkez bankasının sorumluluğunda olan ve vatandaşların günlük ödeme ya da tasarruf aracı olarak kullanabildiği ‘dijital dolar’ net şekilde hedef alınıyor.

Bu çerçeve, stablecoinler ve diğer özel kripto paralarla çizgiyi netleştiriyor. Stablecoinler, dolara endeksli olsalar da genelde özel şirketlerin borç yapısı üzerinden çalışıyor; Bitcoin(BTC) gibi kripto paralar ise hiçbir merkez bankasının yükümlülüğü değil. Piyasalarda da Bitcoin(BTC) gibi özel dijital varlıkların ‘devlet destekli dijital paralardan’ tamamen farklı bir kulvarda hareket ettiği kabulü yaygın. ‘yorum: Bu ayrım, yasa koyucuların CBDC ile kripto parayı hukuken birbirinden ayırma iradesini gösteriyor.’

Tasarıda istisna da bulunuyor. ‘açık(open), izinsiz(permissionless), özel(private)’ niteliklere sahip ve nakitle aynı seviyede mahremiyet koruması sunan dijital paraların, yasak kapsamı dışında bırakılabileceği ifade ediliyor. Dış basın, bu istisnayı, ‘devlet destekli CBDC’yi sınırlarken özel sektörün ödeme inovasyonlarını aşırı baskılamamak için konmuş bir güvenlik supabı’ olarak yorumladı.

CBDC yasağı kalıcı değil. Metne göre yasak, 2030 yılının 31 Aralık günü otomatik olarak sona erecek. Kongre o tarihten önce yeni bir adım atmazsa, perakende tipi dijital dolar tartışması hukuken yeniden açılabilecek. ‘gün batımı maddesi(sunset clause)’ olarak bilinen bu yaklaşım, bugün için CBDC girişimlerine fren koyarken, uzun vadede kapıyı tamamen kapatmama mesajı veriyor.

Fed ise bugüne kadar “Kongre’nin açık onayı olmadan dijital dolar çıkarmayacağız” çizgisini defalarca yineledi. Bu açıdan bakıldığında, senatodaki girişim Fed’in mevcut tutumunu kanunlaştırma hamlesi niteliği taşıyor. Buna rağmen, prensiplerin yasa haline gelmesi, para politikasında ve ödeme altyapılarında öngörülebilirliği artırabilir ve ileride değişen yönetimler ya da Kongre dengeleri nedeniyle dijital doların ani şekilde hız kazanmasını frenleyen bir ‘güvenlik freni’ işlevi görebilir. ‘yorum: Yatırımcılar açısından bu, CBDC riskinin en azından 2030’a kadar sınırlı kalacağı anlamına geliyor.’

1 doların 1.502,30 won seviyesinde olduğu mevcut kur düzeyi üzerinden bakıldığında, dijital ödeme altyapısı ile dolar bazlı finans sistemindeki olası dönüşümler, Güney Koreli ve küresel yatırımcılara orta-uzun vadede etkide bulunabilir. Stablecoin regülasyonunun nasıl şekilleneceği, ödeme ağları arasındaki rekabetin nereye evrileceği, mahremiyet ile regülasyon arasındaki dengenin nasıl kurulacağı gibi başlıklar, 2030’a kadar nasıl sonuçlanırsa sonuçlansın; özel kripto paralar ile geleneksel finans arasındaki sınırların yeniden çizilmesine yol açma potansiyeli taşıyor.