Japonya Merkez Bankası, blokzincir tabanlı merkez bankası mevduat ödemeleri için sandbox testi başlatıyor

Japonya Merkez Bankası(BOJ), merkez bankasında tutulan banka mevduatlarının blokzincir üzerinden *ödeme* amacıyla kullanıldığı yeni bir test sürecine hazırlanıyor. Amaç, merkez bankası parasının ‘ödeme güveninin referans noktası’ niteliğini korurken, dağıtık defter teknolojisinin gerçek finansal altyapıya ne ölçüde entegre edilebileceğini doğrudan sınamak.

Japonya Merkez Bankası Başkanı Ueda Kazuo(Ueda Kazuo), 4’ünde (yerel saatle) Tokyo’da düzenlenen FIN/SUM 2026 konferansında, merkez bankası nezdindeki mevduat ödemelerine blokzincir teknolojisini uygulamayı içeren test planını açıkladı. Deneme süreci, bir tür *regülasyon kum havuzu (sandbox)* projesi olarak kurgulanmış durumda ve merkez bankası fonları kullanılarak yapılan farklı *ödeme* senaryolarını incelemeye odaklanıyor. Çalışmanın kapsamı, sadece yurt içi bankalar arası ödemelerle sınırlı kalmayıp, zamanla menkul kıymet mutabakatı ve diğer finansal işlemlere de genişleyebilecek.

Japonya Merkez Bankası, bu alanda uluslararası işbirliğini de artırıyor. Banka, birden fazla merkez bankası ve önde gelen finans kurumlarının yer aldığı ‘Project Agorá(Projekt Agorá)’ girişimine katılarak ‘tokenize edilmiş merkez bankası mevduatı(tokenized central bank deposits)’ modellerini test ediyor. Hedef, sınır ötesi para transferi ve *ödeme* süreçlerinde yaşanan zaman kaybını ve karmaşık aracılık yapısını azaltarak, *cross-border ödeme* işlemlerini daha basit ve hızlı hale getirmek.

Project Agorá, akıllı kontratlar(smart contracts) ve ‘atomik işlemler(atomic transactions)’ gibi özellikler üzerinden uluslararası mutabakat süreçlerinde eşzamanlı ödeme ve teslimatı (DvP – teslim karşılığı ödeme, PvP – ödeme karşılığı ödeme) daha sorunsuz biçimde uygulamanın mümkün olup olmadığını araştırıyor. Tasarlanan çerçeveye göre katılımcı merkez bankaları, kendi rezervlerinin tokenleştirilmiş versiyonlarını bir dağıtık defter üzerinde ihraç ediyor ve *ödeme* ile mutabakat, bu tokenler üzerinden gerçekleştiriliyor.

Ueda Kazuo, “Merkez bankası parası, tüm *ödeme* araçlarını birbirine bağlayarak en güvenli ve en yüksek likiditeye sahip *ödeme* varlığı olarak ekonomide bir güven ‘ankrajı(anchora/anchor)’ görevi görüyor” diyerek bu rolün altını çizdi. Ueda, dağıtık defter teknolojisinin artık sadece ‘deneysel’ bir alan olmaktan çıkıp, geniş ölçekli finansal hizmetlerde gerçek bir *deployment* (saha uygulaması) aşamasına doğru ilerlediğini de vurguladı.

Ueda Kazuo, blokzincirin yüksek ‘programlanabilirlik(programmable)’ özelliğine örnek olarak DeFi (DeFi – merkeziyetsiz finans) protokollerini işaret etti. Mesaj, merkez bankası perspektifinden bakıldığında, özel sektörde hızla gelişen bu teknolojiyi yok saymak yerine, merkez bankası parasının hangi yollarla bu yapılara entegre edilebileceğini *mevzuata tabi* ortamda test etme ihtiyacına işaret ediyor *yorum*.

Buna karşın Japonya, nakit kullanımının görece yüksek olduğu bir ülke olarak dijital para birimi konusuna temkinli yaklaşıyor. Japonya Merkez Bankası, 2023’ten bu yana perakende odaklı dijital merkez bankası parası(CBDC) için pilot çalışmalar yürütüyor ve dijital nakdin ihraç edilmesine yönelik teknik gereklilikleri test ediyor. Ancak geniş halk kitlelerine yönelik resmi bir *CBDC* çıkarma kararı henüz alınmış değil.

Ueda, çok sayıda blokzincir ağının ortaya çıktığı ve bunların mevcut *ödeme rayları* (geleneksel ödeme ağları) ile yan yana var olduğu bir ortamda ‘*interoperability* – birlikte çalışabilirlik’ ilkesinin kritik olduğunun altını çizdi. Merkez bankalarının bu alana hiç dokunmaması durumunda, kullanıcıların farklı sistemler üzerindeki *ödeme* araçlarını sanki aralarında ‘değer farkı’ varmış gibi algılayabileceği konusunda da uyardı. Bu durumun, *ödeme* altyapısının parçalanmasına ve günün sonunda finansal güvenin zedelenmesine yol açabileceği kaygısı dikkat çekiyor.

Ueda Kazuo ayrıca, yapay zeka(AI) ile dağıtık defter teknolojisinin birleşme potansiyeline de değindi. Zincir üzerindeki(on-chain) işlem verilerinin zamanla birikmesi durumunda, yapay zeka tabanlı danışmanlık hizmetleri, teminatların otomatik izlenmesi ve yönetimi(automated collateral management) gibi uygulamaların hayata geçebileceğini ifade etti.

Öte yandan aynı gün itibarıyla won-dolar kuru 1 dolar için 1496,50 won seviyesinde bulunuyor.