İran’ın En Büyük Kripto Borsası Nobitex, Yaptırımları Delmek ve Devrim Muhafızları’na Fon Aktarmakla Suçlanıyor

İran’ın en büyük kripto para borsası Nobitex, ‘yasadışı fonların ana kanalı’ iddiasıyla yeniden gündemde. Reuters, borsanın ABD yaptırımlarını ‘atlatmak’ isteyen sermaye için kritik bir geçiş noktası haline geldiğini ve İran’daki *iktidar çevreleri* ile derin bağlara sahip olabileceğini aktardı.

Reuters’in 13’ünde aktardığına göre Nobitex, 2018’de Ali Kharrazi(Ali Kharrazi) ve Mohammad Kharrazi(Mohammad Kharrazi) kardeşler tarafından kuruldu. Borsanın yaklaşık 11 milyon kullanıcısı olduğu, bunun da İran nüfusunun yüzde 10’unu aştığı belirtiliyor. Uzmanlar, *röportajlarda* ‘rial’ para biriminin zayıflığı, kronik enflasyon ve bankacılık sistemine erişim kısıtları nedeniyle çok sayıda İranlının kripto para borsalarına yöneldiğini vurguluyor.

Reuters’in haberine göre Nobitex, sıradan bir özel kripto platformu olmaktan öte, İran’ın ‘paralel finans sistemi’ içinde kritik bir halka olarak görülüyor. Blokzincir analiz şirketi Crystal Intelligence ve bağımsız finansal soruşturmacıların incelemeleri, Nobitex’in İran Merkez Bankası ve yaptırım listesinde bulunan İran Devrim Muhafızları Ordusu(IRGC) ile bağlantılı adreslerden gelen işlemleri işlediğine işaret ediyor. Bu işlemlerin hacminin onlarca milyon dolardan birkaç yüz milyon dolara kadar çıkmış olabileceği tahmin ediliyor.

Bu çerçevede Nobitex, *Devrim Muhafızları* ve hükümet bağlantılı fonların geleneksel finans sistemi dışında hareket etmesi için kullanılan bir kanal olmakla suçlanıyor. Reuters, ismini gizli tutan 6 eski çalışanına dayanarak, bu kişilerin “İran hükümeti ve güvenlik kurumlarının, yaptırımları aşmak için borsayı kullandığına inandıklarını” aktardı.

Nobitex ise kamuoyuna yaptığı açıklamada bu iddiaları reddediyor. Borsa, Reuters’e verdiği yanıtta “Herhangi bir İran devlet kurumu ile mutabakat ya da gizli anlaşma yapılmadı” ifadelerini kullanırken, çalışanların da böyle bir işbirliğinden haberdar olmadığını savundu. Nobitex tam tersine devlet baskısına maruz kaldığını, *ofis baskınları*, alan adı engellemeleri ve bankacılık ödeme ağından koparılma gibi ağır operasyonel kısıtlarla karşı karşıya kaldığını öne sürdü.

Reuters, Nobitex’in kurucu ailesine yönelik dikkatleri de gündeme taşıdı. Habere göre iki kurucu, 1979 İran Devrimi sonrası şekillenen iktidar elitine yakınlığıyla bilinen Kharrazi ailesinin üçüncü kuşak temsilcileri. Aile üyeleri arasında yıllar boyunca *rehberlik makamına danışmanlık yapanlar*, siyaset, diplomasi ve dini kurumlarda önemli pozisyonlar üstlenenler bulunduğu belirtiliyor. Bu geçmiş, borsanın bağımsızlığı ve şeffaflığı konusunda ‘yorum’ soru işaretlerini büyütüyor.

Haberde dikkat çeken bir diğer nokta, Nobitex’in kriz dönemlerindeki faaliyeti. Borsa, 28 Şubat’ta başlayan ve bölgede ABD ile İsrail’i doğrudan karşı karşıya getiren savaş atmosferi, ülke çapında internet kesintileri ve Tahran’da yaşanan geniş çaplı elektrik kesintilerine rağmen işlemlerini sürdürdü. Üç ayrı blokzincir analiz şirketi, bu dönemde Nobitex üzerinden 100 milyon doları aşkın hacim geçtiğini hesaplıyor. Bu rakam, platformun olağan işlem hacminin yaklaşık yüzde 20’sine denk geliyor.

Öte yandan, *yasadışı fonların* gerçek boyutu konusunda kurumlar arasında ciddi farklar bulunuyor. Zincir üstü analiz şirketi Elliptic, potansiyel olarak şüpheli işlemlerin toplamını 366 milyon dolar seviyesinde tahmin ederken, Chainalysis 68 milyon dolarlık bir tutardan söz ediyor. Crystal Intelligence ise doğrudan yaptırım listesinde bulunan cüzdanlardan geldiğini tespit ettiği fonları yaklaşık 22 milyon dolar olarak hesapladı.

Bu farklı rakamlar, İran’daki kripto para ekosistemindeki para trafiğinin ne kadar karmaşık ve ölçülmesinin zor olduğunu gösteriyor. *Nobitex* ise bir yandan ülkenin kripto pazarını temsil eden en büyük oyuncu, diğer yandan da uluslararası yaptırımların çevresinden dolaşan sermaye hareketlerinin ne kadar ‘bulanık’ bir zeminde gerçekleştiğini ortaya koyan sembolik bir örnek haline gelmiş durumda.