ECB Başkanı Lagarde: Dolar stabil kriptoları ‘dijital dolarizasyon’ riski, çözüm kamu kontrollü dijital euro

Avrupa Merkez Bankası(ECB) Başkanı Christine Lagarde, ‘dolar stabil kripto parası’ odaklı piyasa yapısına dair güçlü endişelerini dile getirirken, euro bazlı ‘özel sektör stabil kripto parası’ fikrine de mesafeli yaklaştı. Lagarde, çözümün ‘merkez bankası temelli dijital ödeme altyapısı’ olduğunu vurgulayarak, Avrupa’nın stratejisinin ‘merkeziyetsiz değil, kamu kontrollü’ bir model üzerine kurulması gerektiğini yineledi.

Lagarde 9’unda (yerel saatle), Madrid’de düzenlenen bir ekonomi forumunda yaptığı konuşmada, bugün stabil kripto para piyasasının yaklaşık yüzde 98’inin dolar endeksli token’lardan oluşmasına rağmen, ‘euro stabil kriptopara’ ihtiyacının abartıldığını söyledi. Ona göre, ‘stabil kriptopara’nın sunduğu teknik işlevler, merkez bankası ödeme altyapılarıyla rahatlıkla ikame edilebilir. Lagarde, ‘para’ fonksiyonunun özel sektör oyuncularına bırakılmasının finansal istikrar açısından kabul edilemeyecek riskler doğurabileceğini belirtti ve Avrupa’nın, ‘merkez bankası parası’ üzerine kurulu ‘tokenleştirilmiş ödeme sistemleri’ne odaklanması gerektiğini dile getirdi.

Bu açıklamalar, kısa süre önce Avrupa’nın önde gelen bankalarının öncülüğünde kurulan ‘Qivalis’ konsorsiyumunun, yıl bitmeden ‘özel sektör kaynaklı dijital euro’ çıkarmayı planladığını açıklamasının hemen ardından geldi. ING, BNP Paribas, UniCredit gibi 12 büyük bankanın dahil olduğu proje, kıtadaki ‘dolar bağımlılığını azaltacak alternatif bir dijital euro ekosistemi’ oluşturma iddiasıyla öne çıkıyor. Konsorsiyumun liderliğini üstlenen Jan-Oliver Sell, zincir üstü (on-chain) ortamda ‘yeterli euro likiditesi’ sağlanamadığı takdirde, kullanıcıların tek gerçek seçeneğinin yine dolar olduğunu söyledi. Sell’e göre bu durum, Avrupa’nın hem finansal hem de dijital egemenliği açısından ‘somut bir tehdit’ anlamına geliyor. Avrupa içindeki bu tartışma, ‘dijital dolarizasyon’ korkusunun giderek daha açık şekilde dile getirildiğini gösteriyor.

Lagarde konuşmasında stabil kripto paraların, özellikle piyasalarda gerilim yükseldiği dönemlerde finansal sistemdeki kırılganlıkları derinleştirebileceği uyarısında da bulundu. 2023’teki Silicon Valley Bank(SVB) çöküşünü hatırlatan Lagarde, Circle’ın USD Coin(USDC) rezervlerinin yaklaşık 3,3 milyar dolarının bu bankada tutulduğunun ortaya çıkmasıyla, söz konusu stabil kriptoparanın kısa süreli ‘depeg’ yaşamasını örnek gösterdi. Lagarde’a göre bu olay, ‘büyük ölçekli geri ödemelerin’ hem temel varlık piyasalarında sarsıntı yaratabileceğini hem de ‘banka dışı ihraççılar’ söz konusu olduğunda, geri ödemelerle varlık fiyatları arasında tehlikeli bir ‘geri besleme döngüsü’ oluşabileceğini ortaya koydu.

Bugün stabil kripto para piyasasında Tether(USDT) ve Circle’ın USDC’si yaklaşık yüzde 90 paya sahip. Lagarde, son altı yılda pazarın 10 milyar dolardan 310 milyar dolara çıkmasının etkileyici bir büyüme olduğunu ancak piyasanın birkaç oyuncu etrafında yoğunlaşmasının, sistemik riski artırdığı görüşünde. Ona göre bu gidişat devam ederse Avrupa, fiilen ‘dijital dolarizasyon’a sürüklenebilir ve bu da ‘para egemenliği’ üzerinde ciddi baskı yaratabilir.

Lagarde, çıkış yolu olarak merkez bankası dijital parası(CBDC) eksenli bir stratejiyi öne çıkardı. ‘Stabil kripto paralar ve farklı tokenlaştırılmış para biçimlerinin, merkez bankası parası üzerine inşa edilecek bir kamu altyapısı üzerinden çalışması gerektiğini’ savunan Lagarde, ECB’nin ‘dijital euro’ planının da bu çerçevede ilerlediğini hatırlattı. ECB, 2029’a kadar tam ölçekli bir dijital euro sistemini devreye almayı hedefliyor. İlgili yasal düzenlemelerin 2026’ya kadar onaylanması halinde, 2027’nin ortalarından itibaren Avrupa genelinde geniş kapsamlı pilot uygulamaların başlatılması bekleniyor.

Sonuç olarak Avrupa, ‘dolar stabil kripto parası’nın hızla yayılmasını dikkatle izlerken, özel sektörün çıkaracağı euro token’lara alan açmak yerine, ‘ECB liderliğinde ve CBDC merkezli’ bir dijital para mimarisi ile yanıt verme eğilimini netleştiriyor. Bu yaklaşım, bir yandan dolar etkisini sınırlamayı, diğer yandan da ‘merkez bankası kontrolündeki dijital euro’ üzerinden finansal ve dijital egemenliği korumayı hedefliyor.