Panetta: Yapay zeka ve dijital finans, para politikasını dönüştürüyor

İtalya Merkez Bankası (Banca d'Italia) Başkanı Fabio Panetta(Fabio Panetta), yapay zeka, dijital finans ve jeopolitik parçalanmanın enflasyon ve faiz oranlarının aktarım kanallarını değiştirdiğini, bunun da merkez bankalarının para politikası kararlarını zorlaştırdığını belirtti.

Panetta, 7 Temmuz'da (yerel saatte) Roma'da düzenlenen Avrupa Merkez Bankaları Sistemi (ESCB) araştırma ağı ChaMP'ın kapanış konferansında, küresel ekonominin bir 'büyük yeniden yapılanma' evresine girdiğini söyledi. İtalya Merkez Bankası'nın yayımladığı konuşma metnine göre Panetta, jeopolitik gerilimlerin, ticaret parçalanmasının ve teknolojik değişimin geçici şoklardan öteye geçerek hanehalklarının, şirketlerin ve politika yapıcıların içinde bulunduğu ortamı kalıcı biçimde değiştirdiğini açıkladı.

Euro Bölgesi ekonomisi, 2025'te ABD'nin gümrük tarifelerini artırması, Çin ile rekabetin yoğunlaşması ve belirsizliğin büyümesine rağmen yüzde 1,4 oranında reel gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) büyümesi kaydetti. Net ihracattaki düşüş iç talep tarafından telafi edildi. İstihdam tüketimi desteklerken savunma harcamaları ile dijital ve yeşil dönüşüm yatırımları sermaye oluşumunu güçlendirdi.

Panetta, bu büyüme performansının temkinli değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti. Avrupalı hanehalklarının tasarruf eğilimi pandemi öncesi döneme kıyasla yüksek seyrini korudu, sanayi üretimi ise 2025'in ikinci yarısında durgunlaştı. Çin ile rekabetin derinleşmesi başta Almanya ve İtalya olmak üzere imalat ağırlıklı ülkelere yük bindirdi.

Basra Körfezi'ndeki savaşın ardından maliyet baskıları ve enflasyon beklentileri yeniden yükselişe geçti. Tüketici güveni ve hizmet sektöründeki gelecek dönem faaliyet beklentileri zayıfladı, bankaların kredi standartları sıkılaştı. Tahvil faizleri ve devlet tahvili spreadleri de yükselirken emtia fiyatları ile tedarik zincirinden kaynaklanan fiyat baskıları, güven kaybı ve talep yavaşlaması aynı anda görüldü.

Panetta, enerji şokunun ne sıradan bir geçici arz şoku olarak görülmesi ne de 2022'deki enerji fiyatı sıçramasıyla aynı şekilde ele alınması gerektiğini vurguladı. Bugün talep o dönemden daha zayıf, reel faizler ise daha yüksek seyrediyor. Bu şok doğal gazdan çok petrol fiyatlarını etkiledi; Euro Bölgesi, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ithalat kapasitesini artırarak ve yenilenebilir enerji payını yükselterek enerji şoklarına karşı kırılganlığını bir miktar azalttı.

Avrupa Merkez Bankası (ECB) Yönetim Konseyi, haziran ayında mevduat faizini 25 baz puan artırdı. Eurosystem, 2026'da enflasyonun yüzde 3,0'a yükseleceğini ve 2027'nin ikinci yarısında hedef seviyeye döneceğini öngörüyor. Hürmüz Boğazı'ndaki kapanmanın sürmesi de enflasyon için yukarı yönlü risk olarak gösterildi.

Panetta, yapay zekanın şirketlerin maliyet ve talep tespitini hızlandırarak fiyat ayarlama sıklığını artırabileceğini değerlendirdi. Dijital finansın ise mevduat sahiplerinin faiz oranlarını karşılaştırma ve fon transfer etme maliyetini düşürerek politika faizindeki değişimlerin mevduat faizlerine yansıma hızını artırabileceğini belirtti. Buna karşılık yaşlanan nüfus ve jeopolitik parçalanmanın tüketim ve yatırımın faiz duyarlılığını azaltabileceğini ekledi.

Panetta'ya göre bu yapısal değişimler para politikasının aktarım kanalını öngörmeyi zorlaştırıyor. Aynı büyüklükteki bir faiz ayarlamasının bile finansal sistemin yapısına, nüfusun yaş dağılımına, dijitalleşme düzeyine ve jeopolitik ortama göre farklı etkiler yaratabileceği belirtiliyor.

Panetta, merkez bankalarının temel senaryoyu korurken enerji fiyatları, tedarik zincirleri, verimlilik, finansal koşullar ve enflasyon beklentilerini yansıtan alternatif senaryoları ve duyarlılık analizlerini sistematik biçimde kullanması gerektiğini söyledi. Fiyat istikrarı hedefinin korunması, ancak bu hedefe ulaşılacak ekonomik ortamdaki değişimlerin analiz çerçevesine yansıtılması gerektiği vurgulandı.