Kaldıraçlı ETF düzenlemesi tüm ürünlere yayılabilir

Tek hisseli kaldıraçlı borsa yatırım fonlarına (ETF) yönelik düzenlemenin yalnızca belirli ürünlere odaklanması halinde, yatırım talebinin diğer kaldıraçlı ürünlere kayabileceği ve bir tür "balon etkisi" yaratabileceği uyarısı yapıldı. Bireysel yatırımcıların kaldıraçlı yatırımlarının kredili işlem, açığa alım, fark sözleşmeleri (CFD) ve yurt dışında işlem gören ürünlere kadar genişlediği göz önüne alındığında, tüm ürün grubunu kapsayan bir düzenleme çerçevesine ihtiyaç olduğu savunuluyor.

Kore Sermaye Piyasası Araştırma Enstitüsü'nden (Korea Capital Market Institute) Kıdemli Araştırmacı Lee Hyo-seop, yakın zamanda yayımladığı "Bireysel Yatırımcıların Kaldıraçlı Yatırım Durumu ve Çıkarımları" başlıklı raporda, yüksek riskli kaldıraçlı ürünlere giriş konusunda düzenlemenin sıkılaştırılmasının değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Yalnızca tek hisseli kaldıraçlı ETF'lerin sıkılaştırılması durumunda, kaldıraçlı spekülasyon talebinin azalmak yerine yurt içi ve yurt dışındaki diğer yüksek riskli ürünlere kayabileceği görüşünü dile getirdi.

Bireysel yatırımcıların kaldıraç kullanımı hızla arttı. Bu yılın Haziran ayı sonu itibarıyla Güney Kore'deki kredili işlem bakiyesi 36,7 trilyon won'a ulaştı; bu rakam 2016 yıl sonundaki 6,7 trilyon won'a kıyasla 5,5 kat artış anlamına geliyor.

Temel endeksin getirisinin iki katını takip eden Güney Kore'deki kaldıraçlı ETF'lerin toplam net varlık büyüklüğü de aynı dönemde 3 trilyon won'dan 39,4 trilyon won'a çıkarak 13,1 kat arttı. Güney Koreli aracı kurumların açığa alım ve CFD bakiyeleri ise sırasıyla 1,4 trilyon won ve 1,9 trilyon won'a ulaşarak 2024 yıl sonuna göre yüzde 57 ve yüzde 60 arttı.

Kredili işlem, yatırımcının aracı kurumdan borç alarak hisse senedi satın aldığı bir işlem türü. Açığa alım, ödeme gününe kadar eksik kalan satın alma tutarının tamamlanması yöntemiyken, CFD gerçek hisse senedi elde bulundurmadan yalnızca fiyat farkının hesaplandığı borsa dışı bir türev ürün. Her üç yöntemde de yatırım yönü doğru olduğunda getiri büyüyebiliyor, ancak ters yönde hareket edildiğinde zarar da aynı şekilde büyüyor.

Güney Kore Finansal Hizmetler Komisyonu (FSC), tek hisseli kaldıraçlı ürünlere yönelik olarak asgari teminat tutarının yükseltilmesi, yeni halka arzların sınırlandırılması ve reklam kısıtlaması gibi önlemleri yürürlüğe koydu. 31 Temmuz'dan itibaren, genel bireysel yatırımcıların yurt içinde veya yurt dışında işlem gören tek hisseli kaldıraçlı ürünleri yeni almaları veya bunlara ek alım yapmaları için en az 30 milyon won nakit tutmaları gerekiyor.

Daha önce hisse senedi, ETF, tahvil gibi teminat olarak kabul edilen menkul kıymetler dahil toplamda 10 milyon won'un üzerinde bir tutar yeterli oluyordu. Yayınımız daha önce tek hisseli kaldıraçlı ürünlerin asgari teminat tutarının 10 milyon won'dan 30 milyon won'a çıkarıldığını duyurmuştu.

FSC, 24 Temmuz'da açıkladığı erken uygulama planında, sapma oranı yönetimi yükümlülüğü ve ceza artışının 19 Ağustos'tan itibaren, işlem birimi iyileştirmesinin ise Kasım ayı içinde uygulanması için görüşmelerin sürdürüleceğini belirtti. Bu adımlar, tek hisseli kaldıraçlı ürünlerdeki aşırı ısınmış işlem hacmini ve fiyat sapmasını azaltmaya yönelik takip niteliğindeki önlemler.

Araştırmacı Lee, tek hisseli kaldıraçlı ETF'lerde kişi başına yatırım limiti öngören toplam miktar yönetimi yaklaşımını olumlu değerlendirdi. Kendisi, "zarara dayanma kapasitesi düşük bireyler için risk bildirim yükümlülüğü güçlendirilmeli" dedi ve "bilinçsiz kaldıraçlı yatırımı önlemek amacıyla ilgili yatırım oranının toplam yatırım varlıklarının belirli bir düzeyi içinde tutulması önemli" ifadesini kullandı. Bu açıklama, bireysel yatırımcı düzeyinde risk yönetimine yönelik bir yaklaşımı destekler nitelikte.

Ancak asıl sorun düzenlemenin kapsamı. Yalnızca tek hisseli kaldıraçlı ETF'lere yüksek giriş engeli konulması durumunda, yatırımcılar kredili işlem, açığa alım, CFD veya yurt dışında işlem gören kaldıraçlı ürünlere yönelebilir. Kore Sermaye Piyasası Araştırma Enstitüsü, bu tür bir kaymanın kaldıraçlı spekülasyon talebini azaltmak yerine diğer yüksek riskli ürünlere yönelik bir yığılma yaratabileceğini değerlendiriyor.

Kaldıraçlı ürünlerde, temel varlık yatırım yönünün tersine hareket ettiğinde zarar kaldıraç oranına göre büyüyor. Faiz gideri, yönetim ücreti ve negatif bileşik etki de zararı büyütebiliyor. Negatif bileşik etki, temel varlık fiyatının inip çıktığı süreçte kümülatif getirinin basit çarpandan farklılaşması anlamına geliyor.

Düzenleyici kurumun aldığı önlemlerin ardından işlem hacminde yavaşlama zaten doğrulandı. Yayınımız, 16 tek hisseli kaldıraçlı ve ters yönlü ETF'nin işlem hacminin 3 Ağustos'ta yaklaşık 1,2 trilyon won'a gerilediğini duyurmuştu. Bu rakam, teminat tutarının yükseltilmesinden önceki son işlem günü olan 30 Temmuz'daki 12,4 trilyon won ile karşılaştırıldığında yaklaşık onda bire denk geliyor.

Piyasa yapısı gereği, belirli bir ürünün işlem eşiği yükseldiğinde, benzer risk-getiri yapısına sahip diğer ürünlere fon kayabiliyor. Özellikle kaldıraçlı talebin kısa vadeli yön bazlı işlemlere dayanması durumunda, düzenlemeye tabi ürünlerdeki işlem düşüşünün doğrudan risk iştahının azaldığı anlamına geldiğini söylemek zor.

Araştırmacı Lee, "kaldıraçlı ürünlere yatırım yapan bireysel yatırımcılar, temel varlık yatırım yönünün tersine hareket ettiğinde büyük zararlar kaydedebilir; yüksek faiz gideri, yönetim ücreti ve negatif bileşik etki gibi unsurlar nedeniyle zarar daha da büyüyebilir" dedi ve "yüksek riskli kaldıraçlı ürünlere giriş konusunda düzenlemenin sıkılaştırılmasının değerlendirilmesi gerekiyor" ifadesini tekrarladı.

Tartışma, tek hisseli kaldıraçlı ETF'lerin ötesine geçerek bireysel yatırımcıların kaldıraçlı yatırımlarının bütünsel olarak nasıl yönetileceği sorusuna doğru genişliyor. Kore Sermaye Piyasası Araştırma Enstitüsü, kredili işlem bakiyesinin ve kaldıraçlı ETF'lerin toplam net varlık büyüklüğünün yakından izlenmesini ve vergi teşvikleri yoluyla uzun vadeli kurumsal yatırımcı tabanının genişletilmesini önerdi.