MENA bölgesine bir yılda 338,7 milyar dolar kripto girişi

Orta Doğu ve Kuzey Afrika (MENA) kripto para piyasasında Temmuz 2023-Haziran 2024 döneminde zincir üstü toplam alınan değer 338,7 milyar dolar olarak kaydedildi. Mutlak büyüklükte Türkiye bölgeye liderlik ederken, büyüme oranında %154 ile en yüksek artışı Suudi Arabistan gösterdi.

Chainalysis, 2024 coğrafi kripto raporunda bu dönemde MENA bölgesinin zincir üstü aldığı değerin küresel işlem hacminin %7,5'ini oluşturduğunu açıkladı. Zincir üstü alınan değer, blok zinciri üzerinde belirli bir bölgedeki cüzdan veya hizmetlerin aldığı değeri ölçen bir göstergedir.

İşlemlerin niteliği de küçük ölçekli kullanıcı ağırlıklı bir yapıdan uzaktı. Chainalysis, MENA'daki işlem değerinin %93'ünün 10 bin dolar ve üzerindeki işlemlerden geldiğini belirtti. Bu durum, bölgedeki işlemlerin perakende yayılmadan çok kurumsal ve profesyonel fon akışına daha yakın olduğu anlamına geliyor.

Ülkeler arasındaki rol farklılaştı. Türkiye, Temmuz 2023-Haziran 2024 döneminde 136,8 milyar dolarlık değer alarak MENA'nın en büyük piyasası olarak kaydedildi. Fas ise 12,7 milyar dolar ile onu izledi.

Büyüme oranında ise Suudi Arabistan öne çıktı. Suudi Arabistan'ın aynı dönemdeki işlem büyüme oranı %154 olurken, Katar %120 ile onu takip etti. Böylece büyüklük ve artış hızı farklı eksenlerde ortaya çıktı.

2025 verilerinde de Türkiye'nin ağırlığı sürdü. Chainalysis 2025 tarihli bir yazısında Türkiye'nin yıllık işlem hacminin yaklaşık 200 milyar dolara ulaştığını, Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) ise yaklaşık 53 milyar dolar seviyesinde olduğunu belirtti. Aynı MENA bölgesinde olsa da, para birimi istikrarsızlığı yüksek piyasalarla düzenleme altyapısı hızla olgunlaşan piyasalardaki benimseme dinamikleri farklı seyretti.

Düzenleme altyapısındaki gelişme BAE ve Katar'da belirgindi. BAE hükümeti, Dubai Sanal Varlıklar Düzenleme Kurumu'nun (VARA) 2022'de kurulduğunu ve 2024'te de sanal varlıklara ilişkin düzenleme çerçevesini güçlendirdiğini açıkladı. Katar Finans Merkezi (QFC) ise 1 Eylül 2024'te Dijital Varlıklar Çerçevesi 2024'ü (Digital Assets Framework 2024) devreye alarak tokenleştirme, saklama, transfer ve takas işlemleri için yasal zemin oluşturduğunu duyurdu.

VARA, Dubai'deki sanal varlık işletmecilerinin lisanslama ve denetiminden sorumlu düzenleyici kurumdur. QFC'nin Dijital Varlıklar Çerçevesi ise tokenleştirilmiş varlıkların hukuki niteliğini ve saklama-transfer süreçlerini kurumsal bir zemine oturtmayı amaçlayan bir düzenlemedir. Orta Doğu bölgesindeki kripto para benimsemesi, işlem talebi ile düzenleme altyapısının eş zamanlı hareket ettiği bir yapı olarak yorumlanıyor.

Stabilcoin talebi de bölgeyi anlamada kilit noktalardan biri olarak öne çıkıyor. Chainalysis, MENA'da stabilcoin ve altcoinlerin Bitcoin(BTC) ve Ethereum(ETH)'a göre daha büyük bir paya sahip olduğunu belirtti. Bunun, para transferi, tasarruf ve ödeme talebinin kripto para işlem yapısına yansıması olduğu değerlendiriliyor.

2026 verileri bu eğilimin sürdüğünü gösteriyor. Fuze, 6 Ocak 2026 tarihli verilerinde Orta Doğu'daki sanal varlık işlemlerinin yıllık 500 milyar doları aştığını açıkladı. Binance Research ise 8 Temmuz 2026 tarihli raporunda MENA'yı stabilcoin tasarruf alanında en hızlı büyüyen bölge olarak nitelendirdi ve Binance Earn içindeki MENA payının %5,53'ten %9,21'e yükseldiğini belirtti.

Ancak stabilcoin yayılımı, maliyet düşürücü etkiyle birlikte finansal istikrar açısından bir yük de taşıyor. IMF, 2026 tarihli "Tokenized Finance and Money" konuşmasında stabilcoinlerin döviz ve para transferi maliyetlerini düşürebileceğini, ancak alıcı ülkelerde para ikamesi ve sermaye çıkışı riskini de artırabileceği konusunda uyardı.

Yerel piyasayla bağlantı noktaları borsa likiditesi, stabilcoin ile ödeme talebi ve ülkelere göre değişen düzenlemelerde toplanıyor. TokenPost daha önce MENA kullanıcılarını hedefleyen sanal varlık ödeme ve bakiye yükleme özelliğinin bölgesel uygulama kapsamının ayrıca doğrulanması gerektiğini aktarmıştı. Bu veriler de MENA'yı tek bir piyasa olarak görmek yerine Türkiye'nin büyüklüğünü, Suudi Arabistan'ın büyüme hızını, BAE ve Katar'ın düzenleme altyapısını ayrı ayrı değerlendirmek gerektiğini gösteriyor.