Alt gelirde ücret yüzde 5,5 arttı: ABD'de 'C tipi ekonomi' tartışması

ABD'de alt gelir grubundaki ücretlerin artış hızı orta gelir grubunu geride bıraktı, ancak harcama ve varlık tarafında yüksek gelirli kesimin üstünlüğü sürüyor. Gelir, harcama ve varlık göstergelerinden hangisine bakıldığına göre ABD ekonomisinin 'K' biçiminden 'C' biçimine dönüştüğü yönündeki yorumlar da bu farktan besleniyor.

NPR'nin Planet Money programı, 8'inde (yerel saatle) gelir, varlık, harcama ve enflasyon verilerinden hangisine bakıldığına göre ABD ekonomisinin görünümünün değiştiğini aktardı. Habere göre 'K tipi' ekonomi yüksek gelirli kesim yükselirken düşük gelirli kesimin geride kaldığı durumu, 'C tipi' ekonomi ise alt gelir grubunun üst gruplara yetiştiği eğilimi tanımlıyor.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent(Scott Bessent), 4 Ağustos'ta (yerel saatle) CNBC'ye verdiği röportajda "K tipi ekonomi sona erdi, şu anda C tipine daha yakınız" dedi. Bessent, alt yüzde 25'lik dilimdeki çalışanların ücretlerinin yüzde 2 arttığını öne sürerek bunu gelir uçurumunun kapanmasının kanıtı olarak sundu. Bakanın açıklaması, düşük gelirli kesimdeki iyileşmeye siyasi bir vurgu yapma çabası olarak da okunabilir.

ABD Hazine Bakanlığı(US Department of the Treasury), yılın ikinci çeyreğinde alt yüzde 25'lik dilimin nominal haftalık ücretinin bir önceki yıla göre yüzde 5,5 arttığını açıkladı. Aynı dönemde medyan haftalık ücret artışı yüzde 4,4'te kaldı; yani alt gelir grubundaki artış daha belirgindi.

Bu veriler yalnızca ücret açısından bakıldığında 'C tipi' yorumunu destekliyor. Ancak Bessent'in belirttiği yüzde 2'lik artışla Hazine'nin açıkladığı yüzde 5,5'lik artış farklı ölçüm kapsamlarına dayandığı için doğrudan karşılaştırılamıyor.

İstihdam piyasası da görünüşte güçlü seyrediyor. ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu(Bureau of Labor Statistics), 4'ünde tarım dışı istihdamın ağustosta 162 bin kişi arttığını, işsizlik oranının ise yüzde 4,1'de sabit kaldığını duyurdu.

Yalnızca istihdam artışı ve düşük işsizlik oranına bakarak farklı gelir gruplarının ekonomiyi nasıl hissettiğini belirlemek zor. İşgücüne katılım oranı ve arz tarafındaki değişimler incelenmeden istihdamdaki iyileşmenin hangi kesimde yoğunlaştığı anlaşılamıyor.

Harcama verileri ise farklı bir tablo çiziyor. Atlanta Federal Rezerv Bankası(Federal Reserve Bank of Atlanta), 2021-2025 dönemine ait ödeme verilerini inceleyerek yüksek gelirli hanelerin harcama artış hızının düşük gelirli hanelerin üzerinde seyrettiğini belirledi.

Harcama farkının yalnızca ücret artışıyla kapanmasının zor olduğu değerlendiriliyor. Gelir artsa bile hisse senedi ve konut gibi varlıklara sahip kesimin harcama gücü daha hızlı genişlerse, ekonomi genelinde gelir grupları arasındaki ayrışma sürebiliyor.

Richmond Federal Rezerv Bankası(Federal Reserve Bank of Richmond), Temmuz'da yayımladığı raporda ABD ekonomisinin son 30 yıl boyunca kesintisiz biçimde 'K tipi' seyretmediğini belirtti. Rapora göre gelir tarafında K tipi eğilim 2001 ile 2007-2009 durgunluk sonrası toparlanma dönemlerinde görülürken, harcama tarafında bu görünüm 2021-2023 arasında ortaya çıktı.

Buna karşılık Kovid-19 sonrası toparlanma döneminde devletin aktardığı destek ödemeleri sayesinde farklı gelir gruplarının geliri birlikte arttı. Bu da 'K tipi' ve 'C tipi' tanımlarının ekonominin sabit bir hali değil, belirli dönem ve göstergelerin özetlendiği ifadeler olduğu anlamına geliyor.

Yoksulluk verileri de gelir gruplarının hissettiklerini tek bir çerçeveyle açıklamayı zorlaştırıyor. ABD Nüfus Sayım Bürosu(US Census Bureau), Tamamlayıcı Yoksulluk Ölçütü'ne göre 2022'de yoksulluk oranının yüzde 12,4'e yükseldiğini, bu oranın 2021'de yüzde 7,8 olduğunu açıkladı; pandemi döneminde sağlanan desteklerin sona ermesi bu artışın başlıca nedeni olarak gösterildi.

Nominal ücret mi yoksa satın alma gücü mü, gelir mi yoksa harcama mı, varlık sahipliği mi gibi hangi ölçütün esas alındığına göre sonuç değişiyor. Alt gelir grubundaki ücretlerin artmış olması tek başına gelir grupları arasındaki farkın genel olarak daraldığı anlamına gelmiyor.

ABD ekonomisini K tipi toparlanma olarak okuyan yorumların sarsılıp C ve E tipi tartışmalara genişlediği süreç de aynı sorundan yola çıkıyordu. O dönemde de ücretler, tüketici güveni ve gelir gruplarına göre varlık sahipliğine bağlı olarak ekonomik teşhisler farklılaşmıştı.

Düşük gelirli kesimdeki ücret iyileşmesine rağmen K tipi ekonominin sona erdiği yorumuna temkinli yaklaşılmasının nedeni de göstergelerin kapsam ve ölçüm yönteminin farklı olmasından kaynaklanıyor. Fed ve bölgesel Fed bankalarının analizleri, ücretlerdeki iyileşme ile harcama ve varlık farkının aynı anda var olabileceğini gösteriyor.

Sonuç olarak 'C tipine geçiş' ifadesi, alt gelir grubundaki ücret artışını açıklamak için anlamlı olsa da, ABD ekonomisinin bütününü tanımlayan bir sonuç olarak kullanmak için kapsamı dar kalıyor. Ücret, istihdam, harcama, varlık ve enflasyonun aynı ölçütle karşılaştırılması sürdüğünde K ve C yorumlarından hangisinin daha uygun olduğu netleşecek.