İngiltere, zorunlu dijital kimlik planından geri adım attı

İngiltere, çalışanlara dijital kimlik(Digital ID) kullanımını zorunlu kılmayı amaçlayan planını iptal etti. Bu geri adım, vatandaşlık haklarıyla ilgili endişeler, siyasetçiler arası geniş çaplı tepki ve kamuoyunun sert eleştirileri sonucu atıldı.

Başbakanlık görevini yürüten Keir Starmer liderliğindeki İngiliz hükümeti, tüm çalışanların işe uygunluklarını dijital kimlik yoluyla doğrulamasını zorunlu tutacak bir sistem öngörüyordu. Bu kimlik, mevcut pasaport ya da kimlik kartı yerine kullanılacak şekilde tasarlanmıştı. Ancak sistem, özellikle ‘gözetim devleti’nin ilk adımı olacağı yönündeki eleştiriler karşısında rafa kaldırıldı.

Eleştirmenler, bu sistemin merkezi veri depolaması nedeniyle hacklenme tehlikesi oluşturacağını, hassas bilgilerin kötüye kullanımına açık olduğunu ve ileride barınma, finans ya da oy verme gibi hayati alanlara da yayılabileceğini gündeme taşıdı. Muhalefette yer alan Muhafazakâr Partili Rupert Lowe ve Reform Partisi üyesi Nigel Farage gibi isimler ile çok sayıda sivil toplum kuruluşu da bu planlara karşı çıkarak konuyu gündemde sıcak tuttu.

Yaklaşık 3 milyon kişi, parlamentoya sunulan iptal dilekçesini imzaladı. Bunun üzerine hükümet, dijital kimliği *zorunlu* değil, ‘*isteğe bağlı*’ hale getirme kararı aldı. Yetkililer, sistemin 2029 yılı civarında mevcut elektronik belge altyapısıyla birlikte kademeli olarak devreye alınacağını açıkladı. Böylece dijital kimliğin tek zorunlu işe alım aracı olmayacağı kesinleşti.

Gelişme sonrasında Rupert Lowe, sosyal medya platformu X üzerinden paylaştığı videoda “Zorunlu dijital kimliğin sonunu kutluyorum, bunun şerefine büyük bir içki içeceğim” ifadelerini kullandı. Nigel Farage ise durumu “*Korkunç otoriter devlete* karşı kişisel özgürlüklerin bir zaferi” olarak değerlendirdi.

Öte yandan dijital kimlik tartışması İngiltere sınırlarını aşıp, *Merkez Bankası Dijital Paraları (CBDC)* ve Avrupa Merkez Bankası’nın(ECB) dijital euro planı etrafında dönen daha geniş kaygılarla birleşti. Vatandaşlık ya da konut hakkı gibi temel hakların devlet tarafından sağlanan *tekil bir dijital kimlik* ile ilişkilendirilmesi fikri, sivil toplum nezdinde *mahremiyet ihlali* riski taşıdığı gerekçesiyle eleştiriliyor.

Avrupa Birliği dijital euro ve Avrupa genelinde geçerli bir dijital kimlik çerçevesi hazırlığı içinde. Ancak bünyesinde, bireylerin kişisel bilgiler vermeden belirli kriterleri (örneğin yetişkinlik ya da vatandaşlık) ispatlayabileceği *‘Sıfır Bilgi Kanıtı (Zero-Knowledge Proof)’* teknolojisinin entegrasyonu da değerlendiriliyor.

Blokzincir tabanlı merkeziyetsiz kimlik modelleri ve gizlilik odaklı akıllı sözleşme tasarımları gibi birçok alternatif teknoloji konuşulurken, kişisel verilerin merkezi veritabanlarında toplanmadığı sistem çözümleri de giderek ön plana çıkıyor.

Bu kapsamda gizliliği önceleyen kripto para araçları yeniden ilgi çekmeye başladı. Gizlilik odaklı kripto paralar arasında öne çıkan Zcash(ZEC) ve Monero(XMR) gibi projelere ek olarak, zincir üzerinde kişisel bilgileri ifşa etmeden regülasyonlara uyum sağlayacak yeni *merkeziyetsiz kimlik protokolleri* araştırılıyor.

Amerika Birleşik Devletleri Hazine Bakanlığı da merkeziyetsiz finans(DeFi) ve bağımsız cüzdanların kullanıcı tanımlama yöntemi olarak dijital kimlik sistemlerini benimsemeyi öngören ‘dijital kimliğe dayalı kara para aklamayı önleme(AML) çerçevesi’ ile bu alandaki ilgisini ortaya koymuş durumda. Aynı zamanda kullanıcı kimliğini ifşa etmeden veri üzerinde kontrol kurmayı sağlayacak teknolojilerin geliştirilme hızı da artıyor.

Dijital kimlik ve *CBDC* altyapılarının yaygınlaşmasıyla *mahremiyet* üzerindeki etkiler konusundaki tartışmalar, küresel politika gündemini şekillendirmeye devam edecek gibi görünüyor. Düzenleyici kurumların tavrından bağımsız olarak, kullanıcıların *veri egemenliği* talebiyle gelişen teknolojik çözümler ve toplumsal baskılar artarak sürecek gibi görünüyor.