ABD Yüksek Mahkemesi’nden Trump’a Gümrük Freni: IEEPA Yetkisi Sınırlandı, Kripto Piyasasında Volatilite Beklentisi Azalıyor

ABD Yüksek Mahkemesi, Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası’na(IEEPA) dayanan Trump’ın gümrük vergisi yetkisini açıkça reddetti. 9 yargıçtan 6’sı, yürütmenin IEEPA’yı kullanarak gümrük vergisi uygulama hakkı olmadığına hükmetti ve böylece Trump’ın göreve geldikten sonra bastırdığı çok sayıda gümrük kararı fiilen geçersiz hale geldi. Bu kararın, ABD ticaret politikasının yanı sıra küresel finans ve ‘kripto’ piyasalarının oynaklığı üzerinde de kayda değer etki yaratması bekleniyor.

Yüksek Mahkeme karar metninde “IEEPA, Başkan’a gümrük vergisi koyma yetkisi vermez” ifadesini net şekilde vurgularken, özellikle ‘barış zamanı’nda IEEPA’nın kullanılarak gümrük vergilerinin artırılmasının yasanın izin verdiği sınırların dışında olduğunu belirtti. Mahkeme ayrıca “IEEPA yürürlüğe gireli yarım asır olmasına rağmen, hiçbir başkan bu yasayı gümrük vergisi için dayanak göstermedi” diyerek, “bu tür bir ‘tarihsel emsal eksikliği’ ile Başkan’ın şimdi talep ettiği yetkinin kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, söz konusu gümrük vergileri Başkan’ın ‘meşru yetki sınırlarını’ aşıyor” tespitinde bulundu.

Trump, Kanada, Çin ve Meksika’dan gelen uyuşturucu sorununu ve ABD imalat sanayisinin ‘boşalmasını’ ulusal acil durum olarak tanımlıyor, bunu gerekçe göstererek IEEPA’nın devreye sokulmasının ve yüksek oranlı gümrük vergilerinin meşru olduğunu savunuyordu. Ancak mahkeme, bu gerekçelerin, gümrük vergilerinin artırılması için Kongre’nin açık yetkilendirmesinden ayrı tutulması gerektiğini belirterek bu savunmayı reddetti. Başkan’ın, güvenlik tehditlerine karşı kendi yetki alanı içinde adım atabileceği kabul edilse de, bu yetkinin kapsamlı ve kalıcı bir gümrük rejimi tasarlamak için kullanılamayacağı, bunun yasama yetkisine müdahale anlamına geldiği vurgulandı.

Kararın hemen ardından Trump basın toplantısı düzenleyerek Yüksek Mahkeme yargıçlarını sert dille eleştirdi. Politico’nun haberine göre Trump, “Mahkemenin gümrük vergisi kararı son derece hayal kırıklığı yaratıcı” derken, “ülkemiz için doğru olanı yapacak cesareti olmayan bazı yargıçlar gerçekten utanç verici” ifadesini kullandı. Gümrük politikasının bu kararla boşa çıktığını kabul eden Trump, “gümrük vergilerini başka alternatif yollarla yeniden hayata geçireceğini” söyleyerek geri adım atmayacağının sinyalini verdi.

Trump’ın gümrük politikaları, 2025 yılı boyunca küresel varlık piyasalarında sert dalgalanmalara yol açtı. Özellikle yeni gümrük vergilerinin açıklanması ya da ‘değerlendiriliyor’ şeklindeki ima edici açıklamalar bile kripto ve ABD borsasında eş zamanlı düşüşlere neden oldu, makroekonomik belirsizliği büyüttü. Bazı Wall Street analistleri, bu son kararla gümrük kaynaklı risklerin bir miktar azalabileceğini düşünse de, Trump’ın sözünü ettiği ‘başka yolların’ yeni siyasi ve hukuki risklere dönüşebileceği uyarısında bulunuyor.

Trump, 2024 Ekim’inden itibaren yürüttüğü seçim kampanyasında gümrük vergilerini federal gelir vergisinin ‘ikame aracı’ haline getirme planını açıkça dile getirmişti. Gümrük gelirleriyle ABD bütçe açığının önemli ölçüde azaltılabileceğini, bu sayede yıllık geliri 200 bin doların (yaklaşık 28 milyar 9 milyon 800 bin won) altında olan birey ve hanelerin federal vergi yükünün “ciddi şekilde düşürülebileceğini” savunuyordu. 2025 Nisan’ında da “gümrük gelirleri tam anlamıyla gelmeye başladığında orta sınıfın vergi yükünü gerçek anlamda hafifletebileceğini” yeniden vurguladı.

Kritik kırılma noktası 10 Ekim 2025 oldu. Trump’ın Çin menşeli ürünlerin tamamına ‘yüzde 100 gümrük vergisi’ getirdiğini ani bir kararla duyurması piyasada adeta panik yarattı. Açıklama öncesi yaklaşık 122 bin dolar (yaklaşık 17 milyar 680 milyon won) seviyesinde işlem gören Bitcoin(BTC), kısa süre içinde 107 bin dolar (yaklaşık 15 milyar 510 milyon won) bandına kadar geriledi. Aynı gün ABD borsasında da sert düşüşler yaşandı ve ‘riskli varlıklar’ genelinde güçlü satış baskısı görüldü.

On-chain ve piyasa duyarlılığı analizi yapan Santiment’e göre, o dönemde uzmanlar aşırı kaldıraç kullanımı, zaten ısınmış fiyatlama ve kâr realizasyonunu öne çıkan nedenler arasında gösterdi. Ancak gerçek yatırımcı algısı, ani düşüşün temel tetikleyicisinin ‘yüzde 100 Çin gümrüğü’ olduğu yönünde yoğunlaştı. Gümrük vergileriyle küresel ticarette ciddi bir yavaşlama, büyüme oranlarında düşüş beklentisi artarken, kripto dahil tüm riskli varlıklarda toplu bir ‘kaldıraç küçültme’ hareketi başladığı analiz edildi.

Trump yönetimi gümrük adımlarını kısmen geri çekse de piyasada oluşan hasar kalıcı izler bıraktı. 6 Ekim 2025’te 125 bin dolar (yaklaşık 18 milyar 110 milyon won) seviyesini aşarak tarihî zirvesini gören Bitcoin, hala bu seviyenin yaklaşık yüzde 50 altında işlem görüyor. Trump’ın zaman zaman gümrük vergisi uygulamasını erteleyen ya da tonunu yumuşatan açıklamalar yapmasına rağmen, piyasa aktörleri her an gümrük kartının yeniden masaya gelebileceği ihtimalini ‘politika belirsizliği primi’ olarak fiyatlıyor.

Yüksek Mahkeme’nin son kararı, Başkan’ın IEEPA’yı öne sürerek tek taraflı ve yüksek oranlı gümrük vergilerini zorlamasına kurumsal bir engel getirildiğini ortaya koyuyor. Bu durum, gümrük ve ticaret politikasının yeniden Kongre ile istişareye ve normal yasama süreçlerine daha sıkı bağlanmasına yol açacağından, kripto ve borsa gibi riskli varlıklar için kısa vadede ‘olumlu’ bir unsur sayılabilir. Ani gelişen ‘gümrük şoku’ olasılığı azaldıkça, piyasa oynaklığının da bir miktar düşmesi bekleniyor.

Buna karşın Trump’ın dile getirdiği “başka alternatifler” nedeniyle, ulusal güvenlik tehdidini gerekçe gösteren Ticaret Yasası 232’nci madde gibi farklı hukuki araçların devreye alınma olasılığı bulunuyor. Ayrıca ilerideki başkanlık ve Kongre dengelerine bağlı olarak gümrük ve düzenleme politikalarının yönü keskin biçimde değişebileceği için, politika ve siyasi risk etrafındaki belirsizliğin tamamen ortadan kalktığını söylemek güç.

Sonuçta bu karar, Trump’ın gümrük alanındaki yetkilerini hukuki açıdan sınırlarken, ABD’nin siyasi dinamiklerine bağlı olarak ticaret ve düzenleme ikliminin ileride yeniden sert biçimde dalgalanabileceğini hatırlatıyor. Kripto piyasasında da Bitcoin başta olmak üzere önde gelen varlıkların makro göstergelere ve politika haberlerine duyarlı seyri muhtemelen bir süre daha sürecek. Yatırımcıların kısa vadeli fiyat hareketlerinin yanı sıra, ABD’nin ticaret ve maliye politikasındaki yönelimleri ile yargı ve Kongre’nin denge-denetim mekanizmalarını birlikte izlemeleri gerektiği yönünde değerlendirmeler yapılıyor.