ASX'te CHESS Skandalında Eski Yöneticilere Dava Girişimi

Avustralya Menkul Kıymetler Borsası'nda(ASX) blok zinciri tabanlı CHESS takas ve mutabakat sisteminin değiştirilmesi projesinin başarısızlığa uğramasının ardından süren sorumluluk tartışması, hissedarların açacağı türev bir davaya dönüşüyor. Mahkeme onay verirse, hissedarlar ASX adına eski yönetici ve yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğunu sorgulayan bir dava süreci başlatabilecek.

ASX, 12'sinde yaptığı kamu açıklamasında hissedarlardan Rosherville Pty Ltd'nin Avustralya Federal Mahkemesi'ne türev dava izni başvurusunda bulunacağını duyurdu. Rosherville, bazı eski yönetici ve yönetim kurulu üyelerinin geçmişteki CHESS değişim projesiyle ilgili olarak yönetim kurulu üyeliği yükümlülüklerini ihlal ettiğini öne sürüyor.

ASX, başvurunun onaylanması halinde Rosherville'in şirket adına süreci yürüteceğini belirtti. Ancak ASX'in kendisine yönelik herhangi bir iddia bulunmadığının altını çizdi.

Açıklamada davaya konu olacak kişilerin isimleri, somut ihlal iddiaları ya da talep edilecek tazminat türü açıklanmadı. Mahkeme de Rosherville'in başvurusunu henüz görüşmedi.

CHESS, Avustralya hisse senedi piyasasında takas, mutabakat ve pay sahipliği kayıtlarını yöneten kritik bir altyapı sistemi. Yatırımcıların hisse alım satımı sonrasında hak devri ve mutabakatın fiilen işlendiği temel sistem olduğu için, herhangi bir aksaklık ya da gecikme piyasanın genel işleyişine duyulan güveni doğrudan etkiliyor.

ASX, 2016 yılında CHESS'in değiştirilmesi projesini incelemeye başlamış, 2017'de ise dağıtık defter teknolojisini kullanan yeni bir sistemin devreye alınmasını planlamıştı. Dönemin dikkat çeken örneklerinden biri olarak mevcut finansal piyasa altyapısına blok zinciri teknolojisinin uygulanması gösteriliyordu, ancak devreye alma takvimi defalarca ertelendi.

Proje, Kasım 2022'de durduruldu. ASX o dönemde projeye ilişkin yaklaşık 245-255 milyon Avustralya doları tutarındaki maliyeti değer düşüklüğü olarak muhasebeleştirdiğini açıkladı.

Bunun ardından ASX blok zinciri tabanlı değişim planından vazgeçti ve yeni CHESS değişim planını iki aşamaya bölerek ilerletme kararı aldı. Takas fonksiyonunu içeren birinci aşama 20 Nisan'da devreye girdi.

Avustralya Menkul Kıymetler ve Yatırımlar Komisyonu(ASIC), Ağustos 2024'te ASX'e karşı hukuki yaptırım süreci başlattı. Tartışmanın odağında, ASX'in 10 Şubat 2022'de piyasaya CHESS değişim projesinin 'sorunsuz ilerlediğini' ve Nisan 2023 devreye alma hedefini koruduğunu belirtmesi vardı.

ASIC, söz konusu açıklamanın makul bir dayanağa sahip olmadığını değerlendirdi. ASX ise Haziran'da bu ifadenin yanıltıcı olduğunu kabul etti.

Avustralya Federal Mahkemesi, 3 Temmuz'da ASX'e 20,5 milyon Avustralya doları para cezası ve ASIC'in masrafları için 3 milyon Avustralya doları ödeme kararı verdi. Düzenleyici kurumun şirkete karşı yürüttüğü dava bu kararla şimdilik sonuçlanmış oldu.

Şu anki süreç, düzenleyici yaptırımdan farklı bir yapıya sahip. Hissedarların şirket adına eski yöneticilerin sorumluluğunu sorguladığı bu yapıda mahkeme, başvuru sahibinin iyi niyetle hareket edip etmediğini, şirket menfaatine uygun davranıp davranmadığını ve davada tartışılacak ciddi bir hukuki mesele bulunup bulunmadığını değerlendirmek zorunda.

Blok zinciri teknolojisini kritik finansal altyapıya uygulama girişimi, yalnızca maliyet ve takvimi değil, kamuoyu açıklama sorumluluğu ile yönetim kurulu denetim yükümlülüğünü de sınamış oldu. ASX, sürekli kamuyu aydınlatma yükümlülüğü kapsamında yeni gelişmeler olması halinde piyasayı bilgilendireceğini belirtti.