2,17 milyar dolarlık işlem, Karadağ'da düzenleme boşluğunu gösterdi

2021 sonu ile 2022 sonu arasında Karadağ ile bağlantılı dijital cüzdanlar üzerinden gerçekleşen kripto para işlemlerinin toplam hacminin 2,17 milyar dolara ulaştığı belirlendi. Bu rakam, ülkenin kendini Avrupa'nın kripto merkezi olarak sunmasına rağmen düzenleyici altyapısının sektörü çekme hedefinin gerisinde kaldığını ortaya koyuyor.

Forbes'un haberine göre Karadağ son yıllarda Avrupa'nın en kripto dostu destinasyonlarından biri olarak öne çıkmaya çalışıyor, ancak kripto varlık piyasası hâlâ tamamlanmış bir yasal çerçeveden çok kara para aklamayı önleme hükümlerine dayanarak yönetiliyor. Karadağ Başbakanı Milojko Spajić (Milojko Spajić), ülkeyi küresel bir blok zinciri merkezi haline getirme niyetini defalarca dile getirdi.

Meselenin özü kayıt ile lisanslama arasındaki fark. Karadağ, 2025 yılının başında kara para aklamayı önleme yasasını değiştirerek kripto parayı düzenleme kapsamına aldı; kripto varlık hizmet sağlayıcıları için kayıt zorunluluğu ile Sermaye Piyasası Kurumu'nun (CMA) denetim yetkisini de böylece devreye soktu.

Ancak bu kayıt, Avrupa Birliği'nin (AB) Kripto Varlık Piyasaları Düzenlemesi'nde (MiCA) tanımlanan lisans veya ruhsattan farklı. Kayıt sistemi şirket bilgilerinin denetim otoritesine bildirilmesine yakın bir prosedür; lisans ve ruhsat ise faaliyet koşulları ile denetim yükümlülüklerinin yerine getirilmesini şart koşan, iş yapma yetkisinin tanındığı bir yapı.

JPM & Partners'ta kıdemli ortak olan Lana Vukmirović Mišić (Lana Vukmirović Mišić), müşterilerinden birinin Karadağ'da kripto ödeme hizmeti sağlayıcısı kurmayı planladığını ancak düzenleyici boşluk nedeniyle bu planı rafa kaldırdığını Forbes'a aktardı. Bu örnek, yalnızca kripto dostu imajın kurumsal oyuncuları ikna etmeye yetmediğini gösteriyor.

Balkan Araştırmacı Gazetecilik Ağı (BIRN), 2021 sonu ile 2022 sonu arasında Karadağ ile bağlantılı dijital cüzdanlar üzerinden yaklaşık 2,17 milyar dolarlık kripto para işlemi gerçekleştiğini analiz etti. BIRN, bu dönemde işlemlerin büyük kısmının kayıtsız tezgâh üstü (OTC) aracılar ve Telegram grupları üzerinden, denetim dışında yürütüldüğünü belirtti.

Bu tablo, küçük bir ülkenin vergi avantajı veya sektör dostu mesajlarla iş dünyasını çekebildiğini, ancak piyasa gözetim sistemi eşlik etmediğinde kara para aklamayı önleme ve tüketici koruması açısından savunmasız kalabileceğini gösteriyor. Özellikle ödeme, saklama ve tezgâh üstü işlemler gibi müşteri varlıklarının doğrudan yönetildiği alanlarda denetim yetkisi ve yaptırım gücü, iş istikrarının belirleyici ölçütü haline geliyor.

Karadağ'ın sorunu yalnızca iç piyasa yönetimiyle sınırlı değil. AB üyelik sürecini yürüten ülke, kripto varlık kurallarını başta MiCA olmak üzere Avrupa düzenleme çerçevesiyle uyumlu hale getirmek zorunda.

Avrupa Birliği Komisyonu, MiCA'yı kripto varlık hizmet sağlayıcıları ve piyasa katılımcılarının uyması gereken yükümlülükleri somutlaştıran bir düzenleme olarak tanımlıyor. Düzenleme çerçeveleri örtüşmediğinde bölgedeki şirketler, sınır ötesi hizmet sunumu veya kurumsal müşteri kazanımı sürecinde hukuki belirsizlikle karşı karşıya kalıyor.

Toplumsal farkındalık da düşük seviyede. Forbes haberinde aktarılan bir araştırmaya göre Karadağ vatandaşlarının yüzde 93'ünden fazlası kripto parayı yeterince tanımıyor.

Sektör teşvik politikalarının gerçek iş yatırımına dönüşmesi için kayıt prosedürü, denetim yetkisi, tüketici koruması ve kara para aklamayı önleme uygulamalarının birlikte işlemesi gerekiyor. Düzenlemesi gevşek bir piyasa başlangıçta sermaye çekmek için avantajlı görünebilir, ancak kurumsal fonlar için tam tersine bir giriş engeline dönüşebilir.

Kore kripto sektörü için de bir referans noktası var: yurt dışı açılım ve kurumsal iş kazanımı, vergi avantajı veya tanıtım mesajlarından çok yerel lisans sistemine, denetim otoritesine ve yaptırım pratiğine bağlı.

TokenPost daha önce ABD'de kurumsal belirsizliğin sürmesi durumunda sermaye ve yetenekli iş gücünün daha net düzenlemelere sahip ülkelere yönelebileceğine dair değerlendirmeleri aktarmıştı. Karadağ örneği de kripto merkezi rekabetinde düzenleyici netliğin sektörü çekmenin temel koşulu haline geldiğini gösteriyor.

Karadağ'ın Avrupa kripto merkezi hedefini sürdürebilmesi için dostane imajdan çok hukuki öngörülebilirliği kanıtlaması gerekiyor. Bir sonraki adım, kripto varlık kurallarını MiCA ile uyumlu hale getirmek ve kayıt odaklı sistemi gerçek bir denetim yapısıyla tamamlamak olacak.