Rial 2 haftada yüzde 10 değer kaybetti, İran Merkez Bankası 'geçici' dedi

İran'ın ulusal para birimi riyal, son iki haftada yüzde 10'a yakın değer kaybederek para birimindeki çalkantıyı yeniden gündeme getirdi. Gelişme, ABD'nin İran'a yönelik ekonomik baskıyı artıracağı beklentisiyle birlikte döviz arzına ilişkin endişelerin kur üzerine yansıması olarak yorumlanıyor.

PANews'in 24'ünde (yerel saatle) aktardığına göre İran Merkez Bankası Başkanı Abdolnaser Hemmati(Abdolnaser Hemmati), devlet televizyonunda yayınlanan açıklamasında riyaldeki zayıflamanın geçici bir durum olduğunu söyledi. Hemmati, "Bu geçici, dalgalanma anlamına geliyor" dedi. Başkan böylece para birimindeki zayıflığı yapısal bir krizden çok piyasa psikolojisine bağlı bir dalgalanma olarak sunmuş oldu.

Hemmati, İran ekonomisinin yaşadığı sarsıntının büyük bölümünü ABD'nin "siyasi propagandasına" bağladı. Hemmati, "Durum düzelecek ve sorunlar çözülecek" dedi. Bu ifadeler, kur baskısının dış kaynaklı ve geçici olduğu mesajını güçlendirmeyi amaçlıyor.

Riyal, savaşın ilk döneminde sert düşüş yaşadıktan sonra son iki haftada yaklaşık yüzde 10 daha geriledi. Riyalin resmi olmayan piyasada dolar başına yaklaşık 2 milyon 20 bin seviyesine kadar gerilediğine dair önceki haber de bu tabloyu destekliyor.

İran'da Merkez Bankası'nın belirlediği resmi kur ile piyasada fiilen kullanılan resmi olmayan kur bir arada var oluyor. Yaptırımlar ve döviz sıkıntısı derinleştikçe bu iki kur arasındaki fark büyüme eğilimi gösteriyor, bu da ithalat fiyatlarına ve bölgesel ticaret maliyetlerine ek yük bindiriyor.

ABD, İran'a yönelik yaptırım baskısını sürdürüyor. ABD Hazine Bakanlığı, 7 Ağustos'ta İran yönetiminin finansmanıyla bağlantılı dijital varlık borsalarını ve kara para aklama ağlarını yaptırım listesine aldığını duyurdu. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent(Scott Bessent), açıklamada İran'ın dolar, riyal ve kripto varlık ayrımı gözetmeksizin yasa dışı finansal ağlarını sürdürdüğünü söyledi.

Riyaldeki bu zayıflama esasen bir döviz piyasası meselesi olsa da arka planında yaptırım uygulamaları ve uluslararası finans ağlarına erişimin kısıtlanması yer alıyor. ABD'nin İran petrol ihracatını engelleme adımının dijital varlık yaptırımlarının uygulanmasına doğru genişlediği önceki haber de bu tabloyla örtüşüyor.

Türk yatırımcılar açısından konunun önemi, İran para biriminin kendisinden çok Orta Doğu jeopolitiği ile dolar likiditesi arasındaki bağlantıda ortaya çıkıyor. Riyaldeki sert düşüş, yaptırımlar, savaş ve döviz arz-talep dengesizliğinin bir arada yansıması olarak değerlendirilebilir.

Ancak bu para birimi zayıflamasının Bitcoin(BTC) veya diğer büyük kripto varlık fiyatları üzerindeki doğrudan etkisini, haberde yer alan veriler üzerinden net biçimde ortaya koymak şu aşamada mümkün değil. İlgili etkenler; enerji fiyatları, dolar likiditesi ve Orta Doğu risk primiyle birlikte değerlendirilmesi gereken makro değişkenlere daha yakın duruyor.

Bundan sonraki takip noktası, ABD'nin İran'a yönelik ekonomik baskı adımlarının ayrıntıları ve İran döviz piyasasındaki ek tepkiler olacak. Riyaldeki zayıflamanın kısa vadeli bir dalgalanmayla mı sınırlı kalacağı yoksa genişleyen yaptırımlarla birlikte uzun vadeli bir baskıya mı dönüşeceği, sonraki açıklamalar ve piyasa kuru seyriyle netleşecek.