22 günde geri çekilen yapay zeka müzik tescil standardı

Kore Müzik Telif Hakları Birliği (KOMCA), yapay zeka(AI) destekli müzik eserleri için getirdiği tröst tescil standardını yürürlüğe girmesinin üzerinden yalnızca 22 gün geçtikten sonra geri çekti. İnsan yaratıcının bir esere ne ölçüde katkı sunması gerektiği sorusu Güney Kore'de yeniden kamuoyu tartışmasına döndü.

Birlik, 25'inde yapılan 8. yönetim kurulu toplantısında 'Müzik Eserleri Bildirim ve Tescil Yönetmeliği' ile 'Müzik Telif Hakkı Tröst Sözleşmesi Şartnamesi'nde yapılan yapay zeka ile ilgili değişiklikleri iptal etme kararı aldı. Söz konusu yeni standart bu ayın 3'ünde yürürlüğe girmişti ve insan yaratıcının söz yazımı, beste ve düzenleme sürecine gerçek ve belirleyici biçimde katıldığı durumlarda, yalnızca insan tarafından üretilen kısmın tröst tesciline izin veriyordu.

Standardın can alıcı noktası 'yapay zeka destekli' üretim ile 'yapay zeka tarafından üretilen' içeriği birbirinden ayırmaktı. KOMCA, yaratıcıların yapay zekayı hangi alanda, hangi araçla ve nasıl kullandığını, insanın doğrudan yaptığı kısmı ise ayrıca bildirmesini şart koşuyordu. Gerektiğinde birliğin süreci teknik olarak doğrulayabilmesi veya iç inceleme yapabilmesi için de bir dayanak öngörülmüştü.

Buna karşılık yalnızca komut (prompt) girilerek üretilen, sektörde 'tık müziği' olarak anılan eserler tescil kapsamı dışında tutuluyordu. Yanlış veya kötü niyetli bildirimlerde telif ücreti tahsilatının ve dağıtımının askıya alınması, tröst sözleşmesinin feshedilmesi, ücretin iadesi ve cezai şart uygulanması da değişiklik taslağında yer alan hükümler arasındaydı.

Geri çekme kararının arkasında Ulusal Meclis ve Kültür, Spor ve Turizm Bakanlığı'nın itirazları bulunuyor. Yeniden İnşa Kore Partisi milletvekili Kim Jae-won(김재원), yapay zeka müziğine ilişkin telif hakkı sorununda henüz toplumsal uzlaşı ve yasal bir sonuç yokken tek bir kurumun standardı önceden belirlemesinin doğru olmayacağını savundu. Bakanlık da 18'inde gönderdiği resmi yazıyla, konunun kültür ve sanat camiasının genelinde tartışılması gerektiği görüşünü iletti.

Karar, zaten tescil sürecine girmiş eserleri de etkiliyor. Değişikliğin yürürlükte olduğu dönemde tröst tescili tamamlanan yapay zeka destekli eserler için tescil iptali talebi süreci işletilecek. Başvurusu yapılmış ancak tescili henüz tamamlanmamış eserlerde ise işlem, yeni politika belirlenene kadar askıya alınacak.

KOMCA Başkanı Lee Si-ha(이시하), "Meclis ve Bakanlık'ın, kapsamlı kültür camiası tartışmasından geçerek herkesin kabul edebileceği ulusal bir standarda ulaşılması gerektiği görüşüne yönetim kurulumuz da katılıyor" dedi ve "Meclis ile hükümetin katılımıyla yürütülecek geniş kapsamlı bir tartışma yoluyla hukuki ve kurumsal standardın bir an önce oluşturulması için elimizden geleni yapacağız" diye ekledi. Açıklama, özel bir tröst kuruluşunun kendi uygulama standardından önce kamusal tartışmanın gerekli olduğu değerlendirmesinin kabul edildiğini gösteriyor.

Yürürlükteki telif hakkı kanunu bir eseri "insanın düşünce veya duygusunu ifade eden yaratıcı ürün" olarak tanımlıyor ve yapay zekanın kendisinin eser sahibi sayılmadığı ilkesi bu haliyle nispeten açık. Ancak yapay zeka araçlarıyla üretilen bir çıktı içinde insanın ürettiği kısmın nereye kadar 'yaratım' sayılacağı ayrı bir değerlendirme gerektiriyor.

Kore Telif Hakkı Komisyonu'nun yayımladığı 'Üretken Yapay Zeka Telif Hakkı Rehberi' de yapay zeka çıktılarının telif tesciline uygunluğunu ve tescil sırasında dikkat edilmesi gereken noktaları ayrı başlıklar altında ele alıyor. Rehber, yapay zeka programı ve komutların (prompt), yapay zeka çıktısının rolünün ve insanın doğrudan ürettiği kısmın birbirinden ayrılarak incelenmesini öneriyor. Ancak bunun müzik eseri tescili ve telif ücreti dağıtımına nasıl uygulanacağı hâlâ kurumsallaşmış değil.

Müzik sektöründe bu standart doğrudan dağıtım ve hesaplaşma sorununa dönüşüyor. Bir eserin tescilli olup olmaması; yaratıcı bilgisinin gösterilmesi, telif ücreti tahsilatı, dağıtımı ve sözleşme incelemesiyle iç içe geçiyor. Ortak bir standart olmadan platformlar, prodüksiyon şirketleri ve yaratıcılar her şarkı için ayrı ayrı yapay zeka kullanım derecesini ve hak sahipliğini belirlemek zorunda kalıyor.

Kyung Hee Üniversitesi Sanat Füzyonu Tasarımı Yüksek Lisans Enstitüsü'nden Choi Ji-eun(최지은), "Yapay zeka destekli bir eseri insan tarafından üretilen bir eserle tamamen aynı şekilde ele almak zor" dedi ve "mevcut sistem içinde yönetmek isteniyorsa, hizmet eseri (iş için üretilen eser) uygulamasında olduğu gibi hak sahipliği veya koruma süresinde farklılaşmaya giden yaklaşımlardan yararlanarak yapay zeka kullanım derecesine göre ayrı standartlar geliştirmek gerekiyor" diye belirtti. Görüş, yapay zeka kullanım oranına göre hak tanınmasının ve yönetim biçiminin de farklılaştırılması gerektiğine işaret ediyor.

Yurt dışındaki telif hakkı yönetim kuruluşları bu konuda kısmen yol almış durumda. Amerikan Besteciler, Yazarlar ve Yayıncılar Derneği (ASCAP), Broadcast Music Inc.(BMI) ve Kanada Besteciler, Yazarlar ve Müzik Yayıncıları Derneği (SOCAN), 2025 Ekim'inde insan yaratıcılığı ile yapay zeka üretimini birleştiren müziklerin tesciline izin vereceklerini açıklamıştı. Üç kuruluş da yalnızca yapay zeka araçlarıyla tamamen üretilen müziğin tescil kapsamına girmediğini belirtmişti.

Güney Kore'de yapay zeka müziği ve hak yönetimi sorunu içerik sektörünün dışına da taşıyor. Yayınımız daha önce yapay zeka destekli müzik tescil standardının ülkede ilk kez yürürlüğe girdiğini aktarmıştı. O dönemki standart, yapay zekanın yaratım sürecinde yardımcı araç olarak kullanılması gerçeğini sistem içine dahil etme girişimiydi.

Yapay zeka müziğindeki hak sorunu, üretken yapay zeka şirketleri ile içerik hak sahipleri arasındaki sözleşme yapısıyla da bağlantılı. Yayınımız daha önce Stability AI'nin müzik ve oyun şirketlerini yeni yatırımcı olarak kattığını duyurmuştu. Yaratım araçları içinde yapay zeka payı arttıkça model eğitim verisi, çıktı hakları ve ticari kullanım koşullarının birlikte düzenlenmesi gereği de büyüyor.

Sektördeki tartışma artık standardın yönünden çok izlenecek prosedüre kaydı: standardı önce birliğin mi, yoksa hukuki ve kurumsal çerçeveyi önce hükümet ile Meclis'in mi belirleyeceği sorusu masada duruyor. Yeni politika hazırlanana kadar yapay zeka destekli müziğin yeni tescil işlemleri askıda kalacak.