İran petrol yüklemeleri Ağustos'ta 250 bin varile geriledi: Mart'ın sekizde biri

İran'ın ham petrol ve kondensat yüklemeleri Ağustos'ta günlük 220 bin ile 255 bin varil seviyesine geriledi. Tahran yönetimi ABD'nin deniz üzerindeki baskısını aşabileceğini savunsa da, gemi takip verileri Temmuz ortasından bu yana yeni ihracat akışının ciddi şekilde daraldığını gösteriyor.

İran Petrol Bakanı Mohsen Paknejad(Mohsen Paknejad), 4'ünde yerel bir medyaya verdiği demeçte "Petrol endüstrisi ne durdu ne de duracak" dedi. Paknejad, ABD'nin ablukasını tamamen aşabilecek birden fazla çözüm üzerinde çalıştıklarını da sözlerine ekledi.

Reuters(Reuters), Kpler(Kpler), Vortexa(Vortexa) ve TankerTrackers.com(TankerTrackers.com) verilerine dayanarak, ABD'nin 14 Temmuz'da İran'a yönelik deniz baskısını yeniden başlatmasının ardından İran petrolünün Hürmüz Boğazı üzerinden Çin'e giden yeni akışının fiilen durma noktasına geldiğini aktardı. Tahran'ın açıklamaları ile sahadaki yükleme verileri arasındaki makas böylece açılmış oldu.

Ağustos'taki yükleme miktarı, Temmuz'daki yaklaşık 740 bin varilin ve Mart'taki yaklaşık 2 milyon varilin çok altında kaldı. OilPrice(OilPrice)'ın aktardığı "Ağustos ihracatında yüzde 80 düşüş" verisi de aynı yönü işaret ediyor; ancak bu rakam 2025 Ağustos'undaki günlük 1,7 milyon varillik seviyeyle kıyaslanarak hesaplanmış.

İki kaynağın kıyas noktaları farklı. Reuters 2026 Temmuz ve Mart rakamlarını yan yana koyarken, OilPrice geçen yılın aynı ayıyla arasındaki farkı öne çıkarıyor. Yöntem farkına rağmen her iki veri de İran ihracatının kısa sürede belirgin biçimde daraldığı sonucunda birleşiyor.

ABD Hazine Bakanlığı, 28 Nisan'da yayımladığı açıklamada Çin merkezli bağımsız rafinerilerin İran petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90'ını satın aldığını belirtmişti. Aynı belgede paravan şirketler, aracı brokerler, gölge filo, gemiden gemiye aktarma, sahte belgeler ve gemi kimlik bilgisi manipülasyonu gibi yaptırım kaçırma yöntemleri de sıralanmıştı.

Gölge filo, sahiplik yapısını, sefer güzergahını ve gemi kimlik bilgilerini belirsizleştirerek yaptırımlardan kaçmayı amaçlayan tanker ağlarını ifade ediyor. Gemiden gemiye aktarma ve sahte belgeler de petrolün gerçek çıkış noktasını ve nihai alıcısını gizlemek için kullanılıyor.

ABD Hazine Bakanlığı 14 Temmuz'da Mohammad Hossein Shamkhani(Mohammad Hossein Shamkhani) ağını hedef alan ek yaptırımlar da açıkladı. Yaptırımların odağı yalnızca İran petrolü değil, bu petrolü taşıyan ve ödeme ağlarına bağlayan deniz taşımacılığı sistemiydi.

Çin, ABD'nin adımına tepki gösterdi. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Lin Jian(Lin Jian), 25 Ağustos'taki olağan brifinginde tek taraflı yaptırımların ve azami baskı politikasının sorunu çözmeye katkı sağlamadığını söyledi. Lin, Pekin'in kendi meşru haklarını koruyacağını da vurguladı.

Meselenin özü, İran'ın bir çıkış yolu bulup bulmadığından çok, fiili nakit akışının ne ölçüde kesildiğinde yatıyor. Tahran ihracat ağının durmadığını savunuyor; ancak takip verileri yeni yüklemelerin azaldığını, mevcut deniz üstü stokların ise tükenmeye yaklaştığını gösteriyor.

Piyasalar arz kesintisi ihtimalini fiyatlara yansıttı. Reuters(Reuters)'ın aktardığına göre 4 Eylül'de Brent petrol 94,77 dolar, WTI ise 90,35 dolar civarında seyretti; haftalık bazda sırasıyla yüzde 6,1 ve yüzde 8,3 yükseldi. Dizel fiyatları da tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı.

Vortexa(Vortexa) analisti Claire Jungman(Claire Jungman), 2019-2020 dönemindeki azami baskı politikasında bile İran petrolünün bir kısmının her ay Hürmüz'den geçtiğini, ancak bu kez Temmuz ortasından itibaren akışın neredeyse sıfıra yaklaştığını söyledi. Kpler(Kpler) analisti Homayoun Falakshahi(Homayoun Falakshahi) ise ihracattaki çöküşün İran'ın döviz gelirini azaltıp enflasyon baskısını artırabileceğini değerlendirdi.

KCM Trade(KCM Trade) baş piyasa analisti Tim Waterer(Tim Waterer), Hürmüz'deki belirsizliğin ve ABD-İran gerginliğinin yeniden alevlenmesinin risk primini tekrar yukarı çektiğini belirtti. Citi(C), üçüncü çeyrek ortalama Brent tahminini 80 dolardan 86 dolara yükseltirken, ANZ(ANZ) kısa vadeli Brent tahminini 95 dolara çıkardı.

Hürmüz Boğazı, Orta Doğu petrol taşımacılığının en kritik dar boğazı konumunda. İran limanlarına yönelik yaptırım uygulamaları ile deniz taşımacılığı üzerindeki baskı üst üste bindiğinde, yalnızca ham petrol değil dizel ve jet yakıtı gibi rafine ürünlerin fiyatları da etkilenebilir.

Bu gelişme yatırımcılar için de sadece bir petrol arzı meselesi olmaktan çıkıyor. TokenPost(TokenPost) daha önce Hürmüz geçişlerindeki azalmanın ve Orta Doğu tedarik zincirindeki belirsizliğin petrol fiyatları ile riskli varlık akışını birlikte etkileyen bir değişken olduğunu aktarmıştı. Bu haberde kripto piyasasının doğrudan bir tepkisi henüz doğrulanmadı; ancak petrol fiyatları ve enflasyon patikası üzerinden gelebilecek dolaylı etki, piyasanın izlemeye devam ettiği bir başlık olarak duruyor.

Gemi takip verilerinin konum vericilerinin kapatılması gibi nedenlerle eksik kalabileceği de göz önünde bulundurulmalı. Şu an için kesinleşen tek şey, İran'ın "yaptırımları aşabiliyoruz" iddiası ile gemi takip verilerinin işaret ettiği "ihracatta sert düşüş" tablosu arasındaki açık.