Beyaz Saray’ın yapay zekâ anlaşması bağımsız denetçi ölçütlerini ve sonuçların açıklanmasını düzenlemedi

Beyaz Saray’ın süper zekâ anlaşması, yapay zekâ şirketlerinden bağımsız dış değerlendirme taahhüdü isterken değerlendiricilerin niteliği ve bağımsızlığının nasıl belirleneceğini, sonuçların nasıl açıklanacağını düzenlemedi.

ABD Başkanı Donald Trump ile Google, Anthropic, Meta (META), OpenAI, xAI ve Nvidia (NVDA) temsilcileri anlaşmayı 29 Eylül 2026’da imzaladı. Anlaşma, ileri düzey yapay zekâ modelleri geliştiren ve dağıtan şirketlerin güvenlik yönetimi süreçleri oluşturmasını ve bağımsız dış denetçi ya da değerlendiricilerle çalışmasını öngörüyor.

Anlaşma, güvenlik yönetimini dört aşamada ele alıyor. Şirketler önce modelin kabiliyetlerini ve çalışma durumunu izlemek için iç kontroller kuruyor. Ardından şirket içi ekipler bu kontrollerin işleyişini inceliyor, dış değerlendiriciler kontrollerin gerektiği gibi çalışıp çalışmadığını denetliyor. Yönetim kurulunun bağımsız komitesi ise denetim raporlarını ve düzeltici adımları gözetiyor.

İç kontrollerin değerlendirme alanları arasında siber güvenlik, biyogüvenlik ve kimyasal tehditler de bulunuyor. İmza sahibi şirketler ayrıca standartları ve iyi uygulamaları görüşmek üzere düzenli olarak bir araya gelme taahhüdünde bulundu.

Buna karşın anlaşma, dış değerlendiricilerin nitelik ve bağımsızlık ölçütlerini ya da çıkar çatışmalarının nasıl yönetileceğini ayrıntılandırmıyor. Değerlendirme için gereken verilere erişimin kapsamı ve sonuçların açıklanması zorunluluğu da belirtilmiyor. Taahhütlerin yerine getirilmemesi durumunda uygulanacak yaptırım veya denetim mekanizması da tanımlanmıyor.

Trump, imza töreninde anlaşmanın “ahlaken bağlayıcı” olduğunu söyledi. Metin, gelecekte yasa veya düzenlemelerle somutlaştırılabileceğine değiniyor ancak uygulama takvimi vermiyor.

OpenAI, anlaşmadan önce 22 Eylül’de üçüncü taraf değerlendirmelerine ilişkin ayrı ilkelerini yayımladı. Bu ilkeler; değerlendirmenin kapsamının önceden kararlaştırılmasını, riskleri incelemeye yetecek erişim sağlanmasını, değerlendirme yönteminin açıklanmasını ve değerlendiricilerin uzmanlıklarıyla çıkar çatışmalarını beyan etmesini öngörüyor.

OpenAI’ın ilkeleri şirkete özgü ayrı bir standart niteliğinde; anlaşmayı imzalayan şirketlerin tamamı için ortak kural oluşturmuyor.

Schellman, 29 Temmuz 2026’da ABD’de yapay zekâ değerlendirmesi, dağıtımı, güvenliği ve yönetişimi alanlarında çalışan 525 kişinin katıldığı anketin sonuçlarını yayımladı. Katılımcıların yüzde 74’ü kuruluşlarının yapay zekâ uyum denetimini geçebileceğini düşündüğünü belirtirken, yönetişim programlarının tamamen olgunlaştığını söyleyenlerin oranı yüzde 27’de kaldı.

Aynı ankette katılımcıların yüzde 90’ı yönetişim için bütçe ayırdıklarını, yüzde 57’si resmî politikalarının bulunduğunu söyledi. Yapay zekâya özel olay müdahale süreci olduğunu belirtenlerin oranı yüzde 44 oldu. Bu veriler katılımcıların öz değerlendirmelerine dayanıyor; gerçek denetim sonuçlarını veya anlaşmayı imzalayan şirketlerin uygulama düzeyini göstermiyor.

Ankete katılanların yüzde 86’sı yapay zekâ ajanlarını test ettiğini ya da pilot olarak kullandığını, yüzde 46’sı ise bu ajanları canlı operasyon ortamına aldığını belirtti. Bu oranlar da yalnızca ankete katılan kuruluşların yanıtlarını yansıtıyor; anlaşma imzacılarının dağıtım durumunu göstermiyor.

Meta CEO’su Mark Zuckerberg, imza töreninde dış denetim ve yönetim kurulu gözetimini “anlamlı bir ilerleme” olarak nitelendirdi. Bu açıklama, anlaşmayı güvenlik yönetimi için bir başlangıç adımı olarak gördüğünü ortaya koydu.

Brookings Institution misafir araştırmacısı Tom Wheeler, 6 Ekim tarihli analizinde anlaşmanın “denetim sonuçlarının kamuya açıklanmasını veya kamu yararına çalışan kurumlara sunulmasını şart koşmadığını” yazdı. Wheeler, anlaşmada değerlendirme sonuçlarının dışarıdan incelenmesini sağlayacak bir yol bulunmadığına dikkat çekti.

Anthropic, 15 Ekim’de kâr amacı gütmeyen değerlendirme kuruluşu METR’e şirket içi değerlendirme ekibine benzer erişim sağlamaya başladığını açıkladı. METR, risk değerlendirmelerinin sonuçlarını yayımlayacak.

Anthropic, gizli bilgiler gibi önceden belirlenmiş kategorilerdeki içeriklerin çıkarılmasını talep edebileceğini de belirtti. Bu plan Anthropic’in kendi değerlendirme uygulamasına ait; anlaşmanın tüm imzacıları için ortak bir kural değil.