Hollanda’nın Box 3 vergi reformu geri dönüyor: Kripto dahil gerçekleşmemiş kâra yüzde 36 vergide geri adım sinyali

네덜란드 hükümetinin 2028’de yürürlüğe koymayı planladığı ‘Box 3’ varlık vergisi reformu, artan tepki nedeniyle fiilen baştan ele alınma sürecine girdi. Tasarı, tasarruf, hisse senedi, tahvil ve *dijital varlıklar* dahil geniş bir yelpazedeki finansal varlıkların ‘gerçekleşmemiş kârı(“muhasebe üzerindeki değer artışı”)’ üzerinden yüzde 36 oranında vergi alınmasını öngörüyordu. Ancak bu modelin, özellikle yatırımcılar için ‘likidite riski’ni büyüttüğü yönündeki eleştiriler güç kazanmış durumda.

Hollanda Maliye Bakanı Eelco Heinen(Eelco Heinen), RTL Nieuws’e verdiği röportajda “Bu yasanın mevcut haliyle geçebileceğini düşünmüyorum” diyerek “Burada bir şeyler yanlış, mevcut tasarının değiştirilmesi gerekiyor” ifadesini kullandı. Heinen, konuyu devlet sekreteriyle görüştüğünü, şimdi de Temsilciler Meclisi ve Senato ile yeniden masaya oturup tasarımı baştan ele almak istediklerini söyledi. Ancak yapılacak değişikliğin bazı maddelerin kısmi revizyonu ile mi sınırlı kalacağı, yoksa neredeyse tamamen yeniden yazım düzeyine mi çıkacağı henüz net değil.

2028’den itibaren yürürlüğe girmesi planlanan sistemde, hükümet tasarısına göre tasarruf, borsada işlem gören hisse senetleri, tahviller ve *dijital varlıklar*ın yıllık değer artışı yüzde 36 oranında vergilendirilecek. Buradaki tartışmalı nokta, kârın fiilen realize edilmemiş olması, yani satış işlemi gerçekleşmemiş olsa bile vergi doğması. Yatırımcı sadece varlığı elinde tutsa dahi, kağıt üzerindeki değer artışı için vergi ödemek zorunda kalacak.

Buna karşılık gayrimenkul ve startup hisseleri gibi diğer bazı varlık sınıflarında ağırlıklı olarak satış anında vergilendirme öngörülüyor; ancak kira geliri veya temettü gibi düzenli gelirler için her yıl ayrı vergilendirme yapılacak. Bu durum, ‘vergilendirme zamanlaması’ ile farklı varlık sınıflarına yaklaşım arasındaki *eşitlik* tartışmasını da alevlendirdi.

Temsilciler Meclisi tasarıyı onaylamış olsa da, Senato ve piyasa katılımcıları uzun süredir artan vergi yükü ve likidite riski üzerinde duruyor. Özellikle ‘muhasebe kârı’ üzerinden vergi alınmasının, pratikte yatırımcıları zorunlu satışa zorlayabileceği uyarısı öne çıkıyor. Yatırımcıların yalnızca vergi ödemek için varlık satmak zorunda kalması, zincirleme satış baskısı, fiyat oynaklığı ve potansiyel ‘sermaye çıkışı’ riskini gündeme getiriyor.

*Dijital varlık* yatırımcıları da bu çerçevede özel bir konumda değil; tasarı, kripto para sahiplerini geleneksel finansal varlık yatırımcıları ile aynı sepete koyuyor. Ancak kripto piyasasının yüksek oynaklığı nedeniyle, portföy değeri kısa sürede güçlü artışlar gösterip ardından hızla geri çekilebiliyor. Vergi hesaplamasının yapıldığı tarihte kâğıt üzerinde büyük kazanç görünüp, ilerleyen dönemde fiyatlar çakıldığında, yatırımcı ‘kaybolan kârlar’ için vergi ödemek zorunda kalabilir. Bu da *dijital varlıklar* açısından hem nakit akışı hem de risk yönetimi tarafında ek bir yük yaratacağı gerekçesiyle eleştiriliyor.

Söz konusu itirazlar sonrası Hollanda Parlamentosu, sistemin değerlendirme ve gözden geçirme periyodunu 5 yıldan 3 yıla indirdi. Böylece yasanın piyasa üzerindeki yan etkilerinin daha sık ve detaylı izlenmesi hedefleniyor. Öte yandan, 2028 bütçesi hazırlanırken(Budget Day 2028) yalnızca ‘satış anında’ vergi alınan bir *sermaye kazancı vergisi(capital-gains modeli)*ne geçiş olasılığı da açık kapı bırakılarak masada tutuldu. *Dijital varlıklar* da bu tartışmanın önemli başlıklarından biri olmaya devam ediyor.

Bu reform sürecinin arka planında, 2021 yılı Aralık ayında Hollanda Yüksek Mahkemesi’nin aldığı kritik bir karar bulunuyor. Mahkeme, önceki sistemin ‘varsayımsal(getiri oranı tahmini)’ kazanç üzerinden vergi alınmasına dayandığını ve bu yaklaşımın mülkiyet hakkını ihlal ettiğini belirledi. Özellikle uzun süren düşük faiz ortamında gerçek getirinin çok düşük ya da sıfır olduğu durumlarda bile vergi kesilmesi, mevcut yapının meşruiyetini zayıflatmıştı.

Bunun üzerine hükümet, ‘varsayımsal getiri’ yerine ‘gerçek varlık değer değişimine’ dayalı bir modele yöneldi; ancak bu kez de *gerçekleşmemiş kâr* üzerinden vergilendirmenin başka tür bir baskı oluşturduğu ortaya çıktı. Heinen’in “Bu haliyle geçmesi zor” sözleri, 2028 için planlanan Box 3 reformunun Meclis ve Senato görüşmeleri sırasında özellikle vergilendirme zamanlaması ve varlık sınıfları arasındaki *dengeli uygulama* başlıklarında ciddi değişikliklere uğrayabileceğine işaret ediyor. Özellikle *dijital varlıklar* cephesinde, hem yatırımcı davranışı hem de piyasa istikrarı açısından nihai metnin nasıl şekilleneceği yakından izlenecek.