İran’ın Bitcoin(BTC) madenciliği tartışması: 1 milyar dolarlık gelir, küresel hash rate için gerçek risk mi FUD mu?

İran kaynaklı *Bitcoin(BTC) madenciliği* tartışması yeniden alevlendi. 27’sinde (yerel saatle), X’te(eskiden Twitter) “İran’ın yılda 1 milyar dolar (yaklaşık 1 trilyon 446 milyar won) hacminde madencilik faaliyeti yürüttüğü ve askeri bir saldırı durumunda bu kapasitenin bir anda ‘sıfıra’ inebileceği” iddiası hızla yayılınca, hem *madencilik ekonomisi* hem de *küresel hash rate riski* yeniden gündeme taşındı. Bir kesim Orta Doğu’daki gerilimin ‘hash rate’te sert düşüşe yol açabileceği uyarısını yaparken, diğerleri bunun abartılı bir korku anlatısı, kısaca ‘FUD’ olduğunu savunuyor.

Kaynağa göre tartışma, 27’sinde bağımsız analist Shanaka Anslem Perera’nın X’te paylaştığı değerlendirmeye dayanıyor. Perera, İran’ın elektrik sübvansiyonları sayesinde teorik olarak 1 adet Bitcoin(BTC)’i 1.320 dolara (yaklaşık 1,9 milyon won) mal edebildiğini, bunu ise piyasa fiyatı olan yaklaşık 68.000 dolara (yaklaşık 98,33 milyon won) satarak ‘50 kat’ düzeyinde brüt kâr elde ettiğini iddia etti.

Perera’ya göre ülkede çalışan yaklaşık 700.000 madencilik cihazı günlük 2.000 megawatt(MW) civarında elektrik tüketiyor ve bu kapasitenin önemli bölümü İran Devrim Muhafızları(IRGC) ile bağlantılı yapılarla iç içe geçmiş durumda. *yorum: Bu anlatıya göre İran, Batı yaptırımları nedeniyle kısıtlanan enerji ihracatını Bitcoin(BTC) madenciliği yoluyla ‘nakde çeviriyor’ ve SWIFT üzerinden uygulanan uluslararası ödeme kısıtlarını kısmen aşmaya çalışıyor.*

Bu iddialar, on-chain verilerle de birleşince daha fazla dikkat çekti. 16 Ocak’ta Chainalysis’in yayımladığı rapora göre İran kaynaklı kripto para faaliyet hacmi 2025’te 7 milyar 780 milyon doları (yaklaşık 11 trilyon 247 milyar won) aştı. Aynı raporda, IRGC’ye bağlı ağlarla ilişkili adreslerin geçen yıl 3 milyar dolardan (yaklaşık 4 trilyon 338 milyar won) fazla varlık aldığı ve bunun, 2024’teki 2 milyar dolarlık (yaklaşık 2 trilyon 892 milyar won) seviyeden yükseldiği belirtildi. Raporda ayrıca askeri ve siyasi kriz dönemlerinde işlem hacimlerinin belirgin şekilde arttığına dikkat çekildi.

Ancak rakamlara itiraz edenler de var. Analist Dasha, 1.320 dolarlık maliyet hesabının “%100 sahte haber” olduğunu savunuyor. Ona göre sık sık yaşanan elektrik kesintileri ve kronik enerji arz sorunları ortadayken, *konut tarifesini sanayi tipi madenciliğe aynen uygulayan* varsayımlar gerçekçi değil.

Öte yandan madenciler ve piyasa katılımcıları arasında, “İran kaynaklı bir kısmî kesinti olsa bile Bitcoin(BTC) ağı çalışmaya devam eder” görüşünün daha baskın olduğu yorumları da geliyor. Madenci ZynxBTC, “İran küresel hash rate’in %5’ini kontrol etse bile (ki bu da abartı), bu kapasite devre dışı kalsa dahi ağ normal şekilde işlemeye devam eder” diyerek iddiaları küçümsedi.

Bu durumun benzeri yakın geçmişte yaşandı. Yılın başında ABD’nin Teksas eyaletini vuran şiddetli kış fırtınası sırasında büyük madencilik şirketleri faaliyetlerini geçici olarak durdurmak zorunda kalmış, küresel hash rate birkaç gün içinde 1,133 ZH/s seviyesinden 690 EH/s’ye kadar düşmüştü. Buna rağmen Bitcoin(BTC) ağı çalışmayı sürdürdü. Bu örnek, ‘kısa süreli hash rate şoku’nun doğrudan sistem felcine yol açmadığını gösteren somut bir vaka olarak sık sık anılıyor.

Perera ise burada kritik farkın, ani bir elektrik kesintisiyle *askeri operasyon kaynaklı, uzun süreli ve geniş çaplı* bir kapanma arasında olduğunu vurguluyor. Orta Doğu’daki gerilimin tırmandığı bir senaryoda, İran’ın askeri altyapısını hedef alan 7–10 gün sürecek bir hava harekâtının, ülkenin elektrik üretimini %30–50 oranında azaltabileceğini öne sürüyor. Sürekli enerjiye ihtiyaç duyan madencilik tesisleri için birkaç günlük kesintinin bile operasyonu çökertmeye yetebileceğini, İran’ın küresel hash rate’te varsayılan %2–5’lik payının birkaç gün içinde neredeyse ‘0’a inmesi durumunda, zorluk ayarlamasına kadar blok sürelerinin uzayabileceğini ve bu aralıkta işlem ücretlerinde ani sıçramalar görülebileceğini savunuyor. 27’sinde (yerel saatle) CryptoPotato, ABD ve İsrail’in İran’ı hedef alan bir saldırı gerçekleştirdiğini bildirdi.

Karşı cephede ise geçmiş örnekler hatırlatılıyor. Araştırmacı Furkan Yildirim, 2021’de Çin’in madenciliği yasaklamasıyla küresel hash rate’in yarısından fazlasının bir anda ortadan kalktığını, buna rağmen Bitcoin(BTC) ağının zorluk ayarlaması ve madencilerin başka bölgelere taşınmasıyla kısa sürede yeniden dengelendiğini anımsatıyor. Yildirim, İran’ın olası bir elektrik şokunun bu örnekle karşılaştırıldığında “istatistiksel hata payına yakın” kalacağını savunuyor.

Sonuç olarak tartışmanın merkezinde, İran’ın gerçek madencilik payı, fiili elektrik maliyeti ve askeri ‘vur-kaç’ senaryolarının ne kadar olası olduğu soruları var. Kısa vadede *jeopolitik risklerin* Bitcoin(BTC) hash rate’i ve işlem ücretlerindeki oynaklığı artırması beklenebilir. Ancak ağ, geçmişte çok daha büyük şokları absorbe ederek dayanıklılığını defalarca kanıtladı. Piyasa, bu nedenle şu anda bir yanda abartılı korku anlatıları, diğer yanda ise veriye dayalı, soğukkanlı değerlendirmeler arasında yeni bir denge arayışına girmiş durumda.