CIPS Temmuzda 19,4 Trilyon Yuan İşledi: ABD'den Sanksiyon Uyarısı

ABD'nin İran'a yönelik yaptırımlarının Çinli finans kurumlarına sıçrayabileceği uyarısı gündeme gelirken, Çin'in yuan cinsinden uluslararası ödeme sistemi CIPS yeniden dikkat çekiyor. CIPS, temmuz ayında 837 bin işlem ve 19,4 trilyon yuan tutarında ödeme işledi ve katılımcı sayısını genişletmeye devam ediyor.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent(Scott Bessent), 25'inde Kore saatiyle düzenlediği basın toplantısında İran petrolünün nakde çevrildiği ekosisteme dahil olan kurumların ABD yaptırımlarının hedefi olabileceğini söyledi. Bessent, Çinli bankaların ismini açıkça vermedi ancak "İran petrolünü paraya çeviren ekosistemin bir parçasıysa hedef haline gelecek" dedi. Hangi Çinli finans kurumlarının söz konusu olduğu ve yaptırımların ne zaman devreye gireceği açıklanmadı.

ABD Hazine Bakanlığı 28 Nisan'da yaptığı açıklamada Çin'deki bağımsız rafinerilerin İran petrolü ithal edip işlediğini, bazı işlemlerin ABD finans sistemi üzerinden dolarla gerçekleştirildiğini duyurmuştu. Aynı açıklamada Çin, İran'ın petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90'ını satın alan ülke olarak gösterildi. ABD'nin asıl odaklandığı nokta petrol ticaretinin kendisinden çok, ödemenin hangi yolla finans ağına geri döndüğü.

Çin bu açıklamalara tepki gösterdi. Çin Dışişleri Bakanlığı 21 ve 24'ünde düzenlediği olağan brifinglerde yaptırım ve baskının sorun çözme yöntemi olmadığını, hukuka aykırı tek taraflı yaptırımlara karşı olduklarını belirtti. Çin, konuyu yakından takip ettiğini ve meşru haklarını koruyacağını da ekledi.

Çin'in geliştirdiği tampon mekanizma ise CIPS. Sistem, 2026 Haziran sonu itibarıyla 210 doğrudan katılımcıya ve bin 619 dolaylı katılımcıya ulaştı. Temmuzda 837 bin işlem gerçekleşti, toplam hacim 19,4 trilyon yuan oldu.

CIPS, Çin'in işlettiği yuan tabanlı uluslararası ödeme sistemi. Uluslararası işlemlerde yuan ödeme ve takasını yürüten altyapı, dolar merkezli finans ağına bağımlılığı azaltmayı hedefleyen Çin para politikasının kilit araçlarından biri olarak öne çıkıyor. Ancak ödeme ağının büyümesi ile para biriminin küresel paydaki ağırlığının artması farklı konular.

CIPS son dönemde yurt dışı bağlantılarını artırıyor. 7 Temmuz'da Hong Kong Menkul Kıymetler Borsası ile mutabakat zaptı imzaladı, 11 Haziran'da ise Endonezya'nın Bank Mandiri'sinin doğrudan katılımcı erişimini desteklediğini duyurdu. Yabancı finans kurumlarının katılımını genişleterek yuan ödemesinin kullanım alanını büyütme yönünde bir hareket söz konusu.

Yine de CIPS'teki büyümeyi dolara alternatif olarak okumak zor. MoneyDJ, SWIFT'in temmuz verilerine dayanarak yuanın uluslararası ödemelerdeki payının yüzde 3,1 ile 5'inci sırada olduğunu aktardı. Dolar ise yüzde 50,99 ile birinci sırayı korudu.

Ödeme ağının genişlemesi dolar sistemini sarsan bir değişimden çok, ABD yaptırım riskine karşı bir tür sigorta niteliği taşıyor. Çinli şirketler ve finans kurumları uluslararası işlemlerde hâlâ dolar ödemesini ve ABD finans ağına erişimi göz önünde bulundurmak zorunda. CIPS büyüdükçe alternatif kanallar genişliyor ama uluslararası ödemelerde ana para birimi dengesi henüz büyük ölçüde değişmiş değil.

Piyasa tepkisi de ani bir şoktan uzak kaldı. Euronext verilerine göre 24'ünde Brent petrol yüzde 2,35 düşüşle varil başına 92,17 dolardan, WTI ham petrolü de yüzde 2,35 düşüşle 85,01 dolardan kapandı. Yaptırım uyarısına rağmen petrol piyasası arz kesintisinden çok, önceden beklenen bir adım yorumuna daha fazla ağırlık verdi.

Raymond James yatırım stratejisi analisti Pavel Molchanov(Pavel Molchanov), açıklamanın önceden işaret edilen çerçevenin dışına büyük ölçüde çıkmadığını değerlendirdi. Rystad Energy jeopolitik analiz sorumlusu Jorge Leon(Jorge Leon) ise Çin'in alımlarında ciddi bir düşüş olmazsa İran petrol ithalatındaki azalmanın etkisinin sınırlı kalabileceğini söyledi.

Bu gelişme enerji yaptırımları ile uluslararası ödeme ağının iç içe geçtiği bir konu. İran'ın petrol ihracat gelirinin hangi para birimi ve finans ağı üzerinden geri döndüğü, yaptırımların uygulanmasında kilit nokta haline geldi. ABD dolar ödeme ağına erişimi baskı aracı olarak kullanırken, Çin yuan ödeme ağını genişleterek etkiyi azaltmaya çalışıyor.

Kripto piyasasıyla doğrudan bağlantılı bir adım değil. Ancak ABD Hazine Bakanlığı'nın İran'ın yaptırım kaçırma yollarını hedef alması nedeniyle, İran'a yönelik yaptırım altyapısının finans ve deniz taşımacılığı kontrolüne kadar genişlemesi dijital varlık ödeme ağı tartışmalarıyla da kesişiyor. TokenPost daha önce ABD Hazine Bakanlığı'nın kripto para borsaları üzerinden İran'ın kara para aklama ve yaptırım kaçırma girişimlerini hedef aldığı bir vakayı aktarmıştı.

Kore piyasasında ise önce petrol fiyatları ve dolar ödeme ağı riski etkili olabilir. Rafineri, denizcilik ve ticaret finansmanı yaptırım hedefleri ile ödeme para birimi değişikliklerine duyarlı, won kuru da dolar likiditesindeki değişimlere tepki veriyor. Ancak şu an için piyasa etkisi enerji ve finansal yaptırım alanıyla sınırlı görünüyor.

Geride kalan soru ise ABD'nin Çinli büyük bankaları fiilen yaptırım kapsamına alıp almayacağı ve Çin'in buna ne düzeyde karşılık vereceği. Şu ana kadar açıklanan bilgilerde hangi Çinli finans kurumlarının söz konusu olduğu ve yaptırımların yürürlüğe gireceği tarih yer almadı.