İran bağlantılı kripto hareketinde 2025’te 10 milyar dolar: USDT ve TRX öne çıktı

İran ile bağlantılı kripto varlık hareketi 2025 yılında yaklaşık 10 milyar dolara ulaştı. ABD yaptırımları geleneksel bankacılık sistemine erişimi kısıtlarken, bu hacmin büyük bölümünde Tether(USDT) ve Tron(TRX) ağı kullanıldı.

Blok zinciri analiz şirketi TRM Labs’ın raporuna göre, İran ile ilişkili zincir üstü para giriş ve çıkışları 2025’te yaklaşık 10 milyar dolar olarak kaydedildi. 2024’teki toplam ise 11,4 milyar dolar seviyesindeydi. Rakamdaki gerilemeye rağmen hacim yine de yüksek seyrini korudu.

Belirtilmesi gereken önemli bir nokta var: bu tutar, kripto varlık sahiplerinin sayısını ya da fiilen yapılan ödemelerin toplamını değil, blok zincirinde doğrulanabilen giriş-çıkış akışlarının toplamını gösteriyor. Yurt dışındaki aracı kurumlar ve broker’lar üzerinden yapılan işlemler ayrıca tespit edilirse, toplam rakamın yukarı yönlü güncellenmesi mümkün.

İşlemlerde en çok kullanılan varlık Tether(USDT) oldu. Transfer altyapısında ise Tron(TRX) ağı öne çıktı; düşük işlem ücretleri, yüksek işlem kapasitesi ve aracı kurumların bu ağa olan yatkınlığı bunun başlıca nedenleri arasında sayıldı.

Bitcoin(BTC) ise günlük ödemelerden çok değer saklama aracı ve madencilikle ilişkili kullanım alanlarında öne çıktı. Bu da İran bağlantılı kripto hareketinin tek bir ödeme aracına sıkışmadığını gösteriyor.

Öte yandan bu hacmin tamamının yaptırım ihlali ya da yasa dışı işlem anlamına gelmediği vurgulanmalı. TRM Labs, 2025’te İran ile bağlantılı yasa dışı kripto işlemlerini 580 milyon dolar ve üzeri olarak tahmin etti; bu da toplam gözlemlenen hacmin yaklaşık yüzde 5,9’una karşılık geliyor.

Geri kalan akışın önemli kısmında bireylerin ve şirketlerin olağan varlık transferleri, borsa içi fon hareketleri gibi işlemler yer alabiliyor. Dolayısıyla zincir üstü giriş-çıkış hacmini doğrudan İran’ın fiili kripto ödeme tutarı olarak okumamak gerekiyor.

ABD yaptırımları ise doğrudan bu işlem ağlarını hedef alıyor. ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), İran’daki kripto borsalarını ülkenin finans sektörüne bağlı kurumlar olarak değerlendiriyor ve ABD vatandaşlarıyla ABD’li finans kuruluşlarının elinde bulunan veya kontrolündeki ilgili varlıkların bloke edilmesi gerektiğini belirtiyor.

Haziran 2026’da OFAC, Nobitex, Wallex, Bitpin, Ramzinex ve Aban Tether ile işlem yapan yabancı finans kuruluşlarının ve ABD vatandaşı olmayan kişilerin de yaptırım riskiyle karşı karşıya kalabileceğini açıkladı. Bu borsalarla yapılan işlemler yaptırım kapsamındaki finansal işlem olarak değerlendirilirse ek adımlar atılabileceği belirtildi.

Stabilcoin’lerin merkezi kontrol edilebilirliği de bu süreçte bir kez daha ortaya çıktı. TRM Labs’ın raporuna göre, OFAC’ın İran Merkez Bankası ile bağlantılı iki cüzdanı hedef göstermesinin ardından Tether, yaklaşık 344,2 milyon dolarlık USDT’yi dondurdu.

Söz konusu iki cüzdanın Mart 2021’den bu yana yaklaşık 1000 işlemle toplam 370 milyon dolar civarında para aldığı belirlendi. Bu örnek, zincir üstü işlemlerin kamuya açık şekilde izlenebildiğini ve ihraççı şirketin belirli adreslerdeki token’ları dondurabildiğini bir arada gösteriyor.

Tether, İran’da yaşayanların resmi platformunu kullanmasını da kısıtlıyor. Şirketin politikasına göre İran’da ikamet edenler Tether.to platformuna erişemiyor.

Ancak İran içindeki borsalar, kişisel cüzdanlar ve yurt dışı aracılar üzerinden yapılan zincir üstü hareketlerin tamamı aynı şekilde engellenmiş değil. Resmi platform erişim kısıtlaması ile blok zinciri üzerindeki tüm işlemlerin durdurulması birbirinden farklı konular.

Bu veriler, yaptırımların bankacılık ağına erişimi kısıtlasa da para transferi talebini ortadan kaldıramadığını gösteriyor. İran bağlantılı kripto borsalarına yönelik ABD yaptırımlarının sürmesiyle birlikte borsaların ve saklama hizmeti sunan kuruluşların yaptırım uyum yükü de artabilir.

Kripto varlıkların geleneksel finans ağına alternatif bir kanal olarak kullanılabildiği görülüyor. Ancak borsaların hedef gösterilmesi, cüzdan takibi ve stabilcoin dondurma işlemleri, bu alanın tamamen denetimsiz ve kontrolsüz kalmasının zor olduğunu da bir kez daha ortaya koydu.