112 Milyar Dolarlık Fark: ABD Çin'e Yönelik Gümrük Kaçağı Denetimini Sıkılaştırıyor

ABD, Çin merkezli gümrük kaçakçılığına karşı denetimlerini sıkılaştırıyor. 2025 yılında Çin'in ABD'ye ihracat beyanları ile ABD'nin Çin'den ithalat beyanları arasında ortaya çıkan 112 milyar dolarlık fark, bu adımın temel gerekçesi olarak gösteriliyor.

ABD Sayım Bürosu (Census Bureau) dış ticaret istatistiklerine göre, 2025 yılında ABD'nin Çin menşeli ürün ithalatı 308,65 milyar dolar seviyesindeydi. ABD Merkez Bankası (Fed), 8 Nisan'da (yerel saatle) yayımladığı FEDS notunda, aynı yıla ait resmi ABD ithalat istatistiklerinin Çin'in ABD'ye ihracat istatistiklerinden 112 milyar dolar düşük kaldığını açıkladı.

Fed, bu farkın Çin menşeli ithalatın gümrük yükünü azaltmak amacıyla düşük beyan edilmesinden kaynaklanabileceğini belirtti. Ancak kurum, bu açığın doğrudan bir sahtekarlık tutarı anlamına gelmediğini de vurguladı.

İstatistik toplama sürecindeki zaman farkları, ürün sınıflandırma farklılıkları, serbest ticaret bölgelerinin kullanımı, sevkiyat zamanlaması ve üçüncü ülkeler üzerinden yapılan ihracatlar bu açığa birlikte katkı sağlayabiliyor. Buradaki asıl mesele, 112 milyar dolarlık rakamın kendisinden çok, ABD gümrük idaresinin bu farkın ne kadarını gerçek bir kaçakçılık girişimi olarak somut biçimde tespit edebileceği.

Beyaz Saray, 3 Haziran'da (yerel saatle) 14411 sayılı yürütme emriyle Kayıtlı İthalatçı (IOR) düzenlemelerinde değişikliğe gitti. Kayıtlı ithalatçı, ABD gümrüğüne karşı vergi ödeme ve ithalat kurallarına uyum sorumluluğu taşıyan taraf olarak tanımlanıyor.

Yürütme emri, yurt dışındaki kayıtlı ithalatçıların gayriresmi ithalat beyanlarını sınırlandırıyor, teminat ve maddi varlık şartlarını yükseltiyor ve tüm kayıtlı ithalatçılardan uyumluluk durumunu ifade eden 'good standing' statüsünü şart koşuyor. Adımın, paravan şirketler veya kağıt üzerindeki ithalatçılar aracılığıyla sorumluluğu bulanıklaştıran yapıları azaltmayı hedeflediği değerlendiriliyor.

Yürütme emri ayrıca İç Güvenlik Bakanlığı'na (DHS), kayıtlı ithalatçı yeterlilik kurallarını ve kayıt sistemini 180 gün içinde güncelleme talimatı verdi. Yurt dışındaki ihracatçıların kendi gümrük idarelerine sunduğu belge ve bilgilerin ABD'ye de iletilmesine yönelik şartın 90 gün içinde oluşturulması istendi. Gümrük denetimini güçlendirecek yasal düzenleme önerilerinin ise 45 gün içinde başkana sunulması kararlaştırıldı.

Beyaz Saray, gümrük kaçakçılığı nedeniyle ABD'nin yıllık 19 milyar ila 26 milyar dolar arasında vergi geliri kaybedebileceğini öngörüyor. AP haber ajansı, Beyaz Saray raporunun Çin'i merkeze koyarken Meksika ve Malezya gibi üçüncü ülkeler üzerinden yapılan transit ticareti de sorun olarak işaret ettiğini aktardı.

Financial Times (FT), Beyaz Saray'ın 40'tan fazla ülkeyi olası aktarma güzergahı olarak işaret ettiğini, Avrupa Birliği'nin (AB) ise sistematik bir yardımcı rol üstlendiği iddiasını reddettiğini yazdı. TokenPost daha önce, Çin menşeli ürünlerin üçüncü ülkeler üzerinden ihracatının yıllık 26 milyar dolara varan gümrük kaybına yol açabileceğine dair Beyaz Saray tahminini aktarmıştı.

Aktarma ihracatı, bir ürünün üçüncü bir ülke üzerinden taşınmasını içeren tüm lojistik süreçleri kapsamıyor. Asıl sorun teşkil eden durum, gerçek üretim yeri veya esas menşei Çin olduğu halde ürünün sadece basit ambalajlama, etiket değişikliği veya sınırlı montaj işleminden geçirilip başka bir ülke menşeli ürün gibi beyan edilmesi.

Bu yapıda gümrük oranı yükseldikçe kaçakçılık için oluşan teşvik de büyüyor. Flexport CEO'su Ryan Peterson(Ryan Peterson), gümrük vergisi sıfır olsaydı sahtekarlık yapmak için bir neden kalmayacağı yönünde konuştu.

ABD Gümrük ve Sınır Koruma Dairesi'nin (CBP) eski uygulama sorumlusu Carrie Owens(Carrie Owens) da gümrük vergisini eksiksiz ödeyen şirketlerin bu durumdan zarar gördüğünü belirtti. Denetimlerin sıkılaşmasının yasa dışı kaçakçılığı azaltabileceği beklentisiyle birlikte, normal tedarik zincirlerinin de ek gümrükleme yüküyle karşılaşabileceği endişesi bir arada bulunuyor.

Türk okurlar için bu gelişme, ABD-Çin ticaret gerginliğinin yalnızca uzak bir yan haberi değil. Çin menşeli parçaların üçüncü ülkelerde monte edilip ABD'ye ihraç edildiği tedarik zincirleri, küresel üretim ağlarına bağlı şirketleri de etkileyebiliyor.

Özellikle elektronik, otomotiv ve metal gibi küresel üretim sektörlerinde parça menşei ile nihai montaj yeri sıklıkla birbirinden ayrı yürütülüyor. ABD'nin menşe ve ithalatçı sorumluluğunu daha sıkı takip edeceğini resmileştirmesiyle birlikte, ABD'ye yönelik sevkiyatlarda menşe belgelendirmesi ve ithalatçı sorumluluk yapısının yeniden gözden geçirilmesi gündeme gelebilir.

Yürütme emri kapsamında kayıtlı ithalatçı yeterlilik kuralları ve kayıt sisteminin güncellenmesi için tanınan süre 180 gün, yurt dışındaki ihracatçılardan ek bilgi talep edilmesine yönelik şartın oluşturulması için tanınan süre ise 90 gün. Gümrük kaçakçılığı denetiminin fiili kapsamı, ABD gümrük mevzuatındaki değişikliklerin ve uygulama sonuçlarının netleşmesiyle ortaya çıkacak.

Doğrulama kaynakları: Beyaz Saray yürütme emri, Beyaz Saray bilgi notu, Fed FEDS notu, ABD Sayım Bürosu dış ticaret istatistikleri, AP, FT