Trump’ın %10 küresel gümrük vergisi kriptoyu sarsmadı: Bitcoin(BTC) ve Ethereum(ETH) sakin, ‘Trump riski’ fiyatlara çoktan girdi

ABD Başkanı Trump’ın ‘10% küresel gümrük vergisi’ hamlesi kripto piyasasını ilk bakışta sarsmadı. Bitcoin(BTC) ve Ethereum(ETH) başta olmak üzere dijital varlıklar, karardan sonra da görece sakin seyrini korudu. ABD Yüksek Mahkemesi’nin uluslararası ‘olağanüstü ekonomik yetkiler’e dayalı önceki gümrük artışlarını frenlemesi sonrası Beyaz Saray bu kez farklı ticaret yasalarına yaslanarak yeni bir yol açmaya çalışsa da, kripto piyasasında ‘panik satış’ yerine temkinli bekleyiş öne çıktı.

Trump’ın ‘10% küresel gümrük vergisi’ kararı, ABD Yüksek Mahkemesi’nin Uluslararası Olağanüstü Ekonomik Güçler Yasası(IEEPA) temelinde uygulanan gümrük yetkilerini sınırlayan kararını açıklamasından sadece birkaç gün sonra geldi. Buna rağmen Bitcoin, CoinMarketCap verilerine göre 1 BTC başına yaklaşık 67.800 dolar civarında işlem görerek gün içinde kayda değer bir dalgalanma yaşamadı. Ethereum da 1 ETH başına yaklaşık 1.960 dolar seviyesini koruyup hafif yükseliş kaydederken, toplam kripto para piyasa değeri yaklaşık 2,33 trilyon dolar düzeyinde istikrarlı seyrini sürdürdü. ‘yatırımcı duyarlılığı’ göstergeleri de ‘korku’ bölgesine kaymak yerine ‘dikkatli bekle-gör’ bandında kalmaya devam ediyor.

Trump, basın toplantısında Yüksek Mahkeme kararını sert ifadelerle eleştirdi ve “hemen yürürlüğe girecek şekilde, mevcut gümrüklere ek olarak 122. maddeyi dayanak alan 10% küresel gümrük vergisini imzalayacağım” dedi. Ayrıca daha önce uygulamaya konan 232 ve 301. maddelere dayalı ‘ulusal güvenlik gümrükleri’nin de aynen süreceğini vurguladı. Yüksek Mahkeme ise karar metninde, barış zamanında IEEPA kullanılarak geniş ölçekli gümrük vergileri getirilmesinin ‘anayasayla Kongre’ye verilmiş vergi ve gümrük yetkisinin aşılması’ anlamına geldiğini belirtti. Mahkeme, bugüne kadar hiçbir yönetimin bu yasayı kullanarak bu çapta gümrük vergisi getirmediğinin altını çizdi. Böylece Beyaz Saray’ın olağanüstü ekonomik yetkileri tam kapasite kullanarak gümrük artışına gitme seçeneği kapansa da, yönetim bu kez 1962 tarihli Ticaretin Genişletilmesi Yasası(Trade Expansion Act) ve 1974 tarihli Ticaret Yasası(Trade Act of 1974) gibi geleneksel ticaret mevzuatını devreye sokarak ‘dolaylı bir rota’ izliyor.

Tarihsel olarak gümrük artışları ve ticaret gerilimleri, hisse senetleri gibi riskli varlıkların yanı sıra Bitcoin ve Ethereum gibi dijital varlıklar için de baskı unsuru olarak görülüyor. Küresel ticarette daralma endişesi arttığında, ‘likidite bolluğu’ beklentisi zayıflıyor ve büyüme görünümü bozulurken spekülatif ve büyüme odaklı varlıklara ilgi azalabiliyor. Geçmişte Washington kaynaklı ‘gümrük artışı’ haberlerinin, birkaç saat içinde hem küresel borsaları hem de kripto piyasasını aşağı çeken bir katalizör işlevi gördüğü örnekler sıkça yaşanmıştı.

Buna karşın bu sefer tablo biraz farklı. Bitcoin gün içinde dar bir bantta yatay seyrederken, Ethereum 24 saatlik bazda sınırlı da olsa prim yaptı. Önde gelen altcoin’ler Ripple(XRP) ve Binance Coin(BNB) de tek haneli oranlarda ufak iniş çıkışlar gösterip sert satış dalgasına girmedi. Gümrük vergileri gibi genelde ‘negatif haber akışı’ sayılan bir gelişmeye rağmen kripto piyasasının serinkanlı kalmasında, yatırımcıların ‘Trump yönetiminin sert ticaret çizgisini artık piyasanın değişmez bir parametresi’ olarak görmeye başlamasının payı olduğu düşünülüyor.

Siyasi cephede ise eleştiriler yoğunlaşıyor. Kaliforniya Valisi Gavin Newsom, X(eski Twitter) üzerinden Trump’ın gümrük hamlesini ‘yasadışı bir vergi artışı’ olarak nitelendirdi. Newsom, Trump’ın “ABD’deki her haneye ortalama 1.751 dolar iade etmesi gerektiğini” savunuyor. Ona göre gümrük vergileri, gerçekte dar ve orta gelirli kesimi hedef alan dolaylı bir vergi niteliği taşıyor ve on milyarlarca dolarlık ek yükü hanehalkına bindirdikten sonra Yüksek Mahkeme’den ‘hukuka aykırı’ kararı çıkarmak, bu politikaların faturasını daha da görünür hale getiriyor.

Kripto piyasasının bu gelişmelere verdiği görece sınırlı tepki, ‘risk algısında’ yaşanan dönüşümle de ilişkilendiriliyor. Önceki döngülerde Bitcoin ve Ethereum, Fed Başkanı Jerome Powell’ın açıklamaları ya da TÜFE(CPI) ve istihdam verileri gibi makro göstergelere anlık sert hareketlerle cevap veriyordu. Son dönemde ise politika haberlerine karşı hızlı satış yerine ‘yön arayışı’na daha fazla zaman ayrıldığı dikkat çekiyor. Trump yönetiminin geçmişte Kanada ve Meksika’dan bazı ithal ürünlere 25%, Çin menşeli belirli kalemlere ise 10% gümrük vergisi uygulayarak ticaret cephesini genişletmiş olması da bugünkü tabloyu anlamak açısından önemli. O dönemde de resmi gerekçe ‘ulusal güvenlik’ ve ‘ticaret açığını azaltma’ olsa da sonuç, küresel tedarik zincirlerinde belirsizliği artırarak varlık fiyatlarında güçlü dalgalanmalar yaratmıştı. Bugün de ‘yasal dayanak’ farklı olsa da sahada benzer bir baskı şemasının yeniden devreye girmesi, riskli varlıklar için doğal olarak negatif bir ortam anlamına geliyor.

Piyasaların buna rağmen paniğe kapılmaması, ‘Trump tarzı gümrük riskinin’ zaten fiyatlamalara kısmen dahil edildiği yorumlarına yol açıyor. Ayrıca yatırımcıların önceki döngülerde gümrük haberleri ile fiyat hareketleri arasındaki ilişkiyi deneyimlemiş olması da bir ‘öğrenme etkisi’ yaratmış durumda. Özellikle Bitcoin ve Ethereum’da ETF onayları, kurumsal sermaye girişleri ve zincir üstü(on-chain) likidite altyapısının büyümesi gibi yapısal talep unsurları, kısa vadeli olumsuz haber akışına karşı dayanıklılığı artırıyor.

On-chain veriler ise Trump’ın göreve dönüşünün Bitcoin sahiplik yapısında belirgin bir yeniden dağılıma yol açtığına işaret ediyor. Çeşitli blokzincir analizlerine göre, Trump’ın göreve başlamasından sonraki ilk bir yıl içinde, en az 1 milyon dolar değerinde Bitcoin tutan adres sayısı yaklaşık 25.000 azaldı; bu da yıllık bazda yaklaşık 16%’lık bir gerilemeye denk geliyor. ‘Bitcoin milyoner adreslerindeki’ bu düşüş, Trump yönetiminin ‘kriptoya daha sıcak’ bir çizgi izlemesi ve düzenleme cephesinde ‘gevşeme’ sinyalleri vermesine rağmen, söz konusu beklentilerin zincir üstü servette lineer bir artışa dönüşmediğini gösteriyor. ‘düzenleyici iyimserlik’ algısı güçlenmiş olsa da, yüksek bakiyeli adres sayısındaki gerileme ‘politika iyimserliği’ ile ‘piyasa gerçekliği’ arasındaki mesafenin halen kapatılmadığına işaret ediyor.

Düşüşün büyüklüğü adreslerin büyüklüğüne göre değişmiş durumda. 10 milyon dolar ve üzeri Bitcoin tutan ‘büyük balina’ adresleri yaklaşık 12,5% daralarak daha sınırlı bir geri çekilme yaşadı. Bu da çok büyük portföyleri yöneten üst düzey yatırımcıların fiyat dalgalanmalarını karşılayacak esnekliğe ve spot–vadeli işlemlerle hedge etme kapasitesine daha fazla sahip olduğunu düşündürüyor. Buna karşın ‘yeni milyoner’ seviyesine yeni ulaşmış ya da bu bandın hemen altında–üstünde bulunan cüzdanlar, fiyat oynaklığına ve kaldıraçlı pozisyon tasfiyelerine daha hassas kalarak düzeltme dönemlerinde piyasadan çekilmiş görünüyor.

Dikkat çekici bir diğer nokta, ‘Bitcoin milyoner adreslerindeki’ asıl büyük artışın Trump’ın göreve gelişinden önce, 2024 sonuna doğru yoğunlaşmış olması. O dönemde Bitcoin, seçim süreciyle bağlantılı ‘düzenleme gevşemesi’ beklentilerinin de etkisiyle güçlü bir ralli yaşamış ve pek çok adresin piyasa değeri 1 milyon dolar eşiğini aşmıştı. Ancak fiili iktidar döneminde, beklentilerin gerçekle buluşmasıyla volatilite sertleşince, bu adreslerin bir kısmı yeniden eşik değerin altına geriledi.

Trump’ın 10% küresel gümrük vergisi açıklamasına rağmen Bitcoin ve Ethereum’un nispeten sakin kalması, kripto piyasasının ‘tek bir manşet haberle’ sarsılan kırılgan yapısından uzaklaşıp, daha olgun bir makro varlık sınıfına evrilmekte olduğuna dair bir işaret olarak değerlendirilebilir. Öte yandan, Trump döneminde ‘Bitcoin milyoner adresleri’nin hissedilir biçimde azalması, ‘kriptoya dost politika söylemi’ ile ‘zincir üstü servet birikimi’ arasındaki ilişkiyi sorgulatıyor. Önümüzdeki dönemde gümrük politikalarının küresel büyüme ve likidite koşullarına etkisi, Bitcoin ve Ethereum için önemli bir sınav olmaya devam edecek. ‘ticaret gerilimlerinin’ uzaması halinde riskli varlıklar üzerindeki yük artabilir ve bu da orta–uzun vadede kripto piyasasında yeni bir ‘düzeltme dalgası’ baskısı oluşturabilir. Diğer taraftan ‘düzenleyici belirsizliğin azalması’, ‘kurumsal talebin büyümesi’ ve ‘on-chain altyapının gelişmesi’ gibi yapısal pozitif unsurlar da denklemde yerini koruyor. Kripto piyasasının son gümrük hamlesine verdiği temkinli ama panikten uzak tepki, bu iki yönlü etki arasında yeni bir denge arayışının sürdüğünü ve Bitcoin ile Ethereum’un giderek ‘bağımsız bir makro varlık sınıfı’ olarak konumlandığını gösteren önemli bir örnek niteliğinde.